Olumsuz Dinleme Tutumları ve Etkin Dinleme İpuçları – Psk. Banu Beyaz

Dinleme becerisi, insan yaşamında oldukça önemli bir yere sahiptir. Yazma, okuma ve konuşma gibi temel birtakım becerilerin geliştirilebilmesi için de dinleme becerisinin gelişmiş olması gerekmektedir. Dinleme, bu özelliği itibariyle diğer becerilere de etki eden önemli bir beceri olarak dikkat çekmektedir (Emiroğlu ve Pınar, 2013). Dinleme becerisi gelişmemiş olan kişilerin okuma, yazma ve konuşma etkinliklerinde de fazla başarılı olamayacakları, bu becerilerini üst noktalara taşıyamayacakları kabul edilmektedir. Dil öğrenimi bakımından da dinleme becerisi oldukça büyük öneme sahiptir. İyi bir dinleyici olan, dinlediği anlayabilen kişiler, dil öğreniminde diğer kişilere göre çok daha başarılı olmaktadır. Dinlediğini anlamanın, dil öğrenmenin temelini teşkil ettiği söylenebilir (Bozorgian, 2012).

Yanlış Dinleme Biçimleri

Konuşmacının sözünü kesmek,

Karşımızdaki kişiyi dinlerken başka şeyler düşünmek,

 Konuşma esnasında başka şeylerle ilgilenmek,

dinleme esnasında kendi söyleyeceğin şeyi tasarlamak, sabırsız olmak, dinlemek yerine yargıda bulunmak v.b yanlış dinleme biçimlerine örnektir.

 Olumsuz Dinlemenin Türleri

Görünüşte Dinleme:  Kişi dışarıdan dinliyor gibi görünür.

Seçerek Dinleme: Bu dinleme de, karşılarında konuşan kişinin söylediklerinden sadece kendilerini  ilgilendiren kısımları duyarlar, diğer söylenenleri dinlemezler.

Saplantılı Dinleme: Bu tür dinleyenlerin kimisi konuşulanlardan bir hüzün, acıma payı çıkarırlarken kimileri de her söylenende bir espiri, gülünecek bir yön ararlar.

Savunucu Dinleme: Burada kendilerine ve yakınındakilere ne söylenirse söylensin, kendilerine yönelmiş bir saldırı sayarlar. Hemen karşı saldırıya veya savunmaya geçer.

Tuzak Kurucu Dinleme: Bu tipler hiç ses çıkarmadan dinleme eğilimindedirler. Çünkü, dinlediklerinden yararlanarak karşısındakini zor duruma düşürecek fırsatı ararlar. Dinleme türleri arasında en tehlikeli olanı da budur.

Yüzeysel Dinleme: Bireyler konuşanın kullandığı kelimelerin yüzeyinde kalırlar. Asla altta yatan  anlama ulaşamazlar.

Dinleme eylemine ilişkin yapılmış tanımlamalar incelendiğinde ortak bazı ögeleri vurguladıkları görülmektedir. Bu ögeleri şu biçimde sıralayabiliriz:

1. İletileri doğru bir şekilde yorumlama ve anlama çabası,

 2. Dört temel dil becerilerinden biri olma,

 3. Bireyler arası iletişimin önemli bir parçası olması,

 4. Amaç doğrultusunda yapılıyor olması,

 5. Bireyin iradesi ile seçmesinin bir ürünü olması,

6. İşitmeyi de içine alan bir olgu olması,

7. Dil ediniminde öğrenilmesi gereken ve öğrenebilen bir beceri olması,

8. Bilişsel süreç gerektirmesi,

9. Çok farklı boyutları bulunan bir beceri olması,

10. Bireyin aktif olduğu karmaşık bir olgu olmasıdır. (Epçaçan, 2013).

Etkin Dinleme İpuçları

Konsantre olma gücünüzü geliştirin : İyi bir dinleyici çevredeki, dinlemeyi bozucu etkenleri dikkate almayabilen ve kendisini dinlemeye istekli tutabilen kişidir. Konsantrasyonu bozucu gürültü ve sesleri kontrol altına alın. Gürültü gelen kapıyı kapatın, telefonun çalmasını önleyin, zihninizi temizleyin.

İlgi alanlarınızı geliştirin : Sizi ilgilendiren konulara dinlemeye karşı daha istekli olduğunuzu hiç fark ettiniz mi? Her hangi bir iletide de sizi ilgilendiren yönler bulabilirsiniz. İlgi duymadığınız bir konuyu sıkıcı diye niteleyip kapamak yerine, araştırmacı bir bilinç taşımanız gerekir ki daha çok konuyu ilgiyle dinleyebilesiniz. En azından yakın sosyal çevrenizdeki kişilerin mesleğinden, ilgi alanlarından haberdar olacak biçimde ..

 Konuşmakta olan kişiye doğru bakın : Dinlemeye değer her insan bakılmaya da değerdir. Bakmak aynı zamanda dediğine konsantre olmanızı sağlar. Birisiyle karşılıklı konuşurken, televizyon izlemeyin, başka bir şeyle mesela telefon ile ilgilenmeyin.

 O andaki ihtiyacı saptayın : Karşınızdaki insanın o andaki ihtiyacını anlamak, etkili bir dinleyici olmanın bir parçasıdır. İnsanlar o kadar çok çeşitli nedenlerle konuşurlar ki; rahatlamak için, öfkesini çıkarmak için, ikna etmek için., haberdar etmek için, anlaşılmak ve sinirlerini gevşetmek için. Üstelik insanlar, sizin beklentilerinizin dışındaki nedenlerle konuşmaktadırlar.Konuştuğunuz insanın ihtiyacını saptayabildiğinizde, söylediklerini uygun bir temele oturtabilir ve daha iyi anlayabilirsiniz.

Söylediği şeye ilgi gösterin: Karşınızdaki kişiye her şeyinizle odaklanın. Aynı fikirdeyseniz başınızı sallayın. Bir öykü anlatırsa gülümseyin. Karşılıksız bırakmayın. Onunla birlikte güç sarf edin. O sırada zamanınız yoksa, sabrınız veya enerjiniz az ise konuşmayı başka bir zamana erteleyin.

Açıklayıcı Sorular sorun : Bu konuşmakta olan kişiyi hala dinlemekte olduğunuzu belirtir. Size daha çok şey anlatmasını sağlar.

Sözünü kesmeyip daha fazlasını anlatmasını isteyin: Çoğu insan sözünün kesilmesine sert tepki gösterir ve bunu saygısızlık olarak yorumlar. Eğer arada sözünü kesmeyecek olursanız, bu pek çok kişi için büyük bir iltifattır. Onları yeniden konusuna çekerseniz daha büyük iltifat almış olacaklardır. Şunu diyebilirsiniz: “Bu son noktayı biraz daha anlatır mısın?” veya “ şu…ve….şu hususta söylediğiniz şeyler hakkında biraz daha bilgi edinmek isterdim.” Diyalog kurmadan non-stop konuşuyorsa araya girerek söylediklerini doğru anladım mı, bunu demek istedin yada şu kısmı  biraz daha açıklar mısın mutlaka denilmeli.

DİNLEME BECERİSİ ÖLÇEĞİ   (DBÖ)

Aşağıda başkalarını dinleme eğilimlerini ölçen ifadeler bulacaksınız. Lütfen iletişimdeki dinleme sürecinde gösterdiğiniz davranışlarını düşünerek kendinize uygun olan seçeneğe (X) işareti koyunuz.

Hiçbir zaman:1

 Ara sıra :2

Bazen:3

 Sık sık :4

Herzaman:5

 1 Benim gibi düşünmeyen insanları dinlerken sıkılırım.

2 Karşımdaki kişiyi daha iyi anlayabilmek için ona sorular sorarım.

3 Başkalarının sözlerini uzun süre dinlemek hoşuma gitmez.

 4 Karşımdaki kişiyi dinlerken düşüncelerim başka alanlara kayar.

 5 Konuştuğum kişiyi daha iyi anlamak istediğimi kendisine hissettirmeye çalışırım.

 6 Başkalarını uzun uzun dinlemek zorunda olmadığımı düşünüyorum.

7 Birisi ile konuşurken yüzüne baktığım halde sözlerini dinlemediğim olur.

8 Karşımdaki kişiyi dinlerken onun duygu ve düşüncelerini anlayarak, bunları ona sözlerimle ve/veya sözsüz davranışlarımla iletebilirim.

9 Bir anlaşmazlık olduğunda karşımdaki kişinin duygu ve düşüncelerini daha iyi anlamak için, onu sabırla dinlemeye calışırım.

 10 Bir kimseyi dinlemediğim halde dinliyormuşum gibi davrandığım olur.

11 Dinlerken kendimi karşımdaki kişinin yerine koymaya calışırım.

12 Dinlerken karşımdaki kişiyle göz teması kurmakta güçlük yaşarım.

13 Karşımdaki kişiyi dinlerken bedenimin ona dönük olmasına dikkat ederim.

14 Karşımdaki kişiyi dinlerken onun hem sözel hem de sözsüz mesajlarına dikkat ederim.

 15 Karşımdaki kişiyi dinlerken onun duygularını anlamaya çalışırım.

Çankaya tarafından geliştirilen dinleme becerileri (DBÖ)

Kaynakça

Bozorgian, H. (2012). The Relationship Between Listening And Other Language Skills in International English Language Testing System. Theory and Practice in Language Studies, 2(4), 657-663.

Emiroğlu, S., & Pınar, F. N. (2013). Dinleme Becerisinin Diğer Beceri Alanları ile İlişkisi. Electronic Turkish Studies, 8(4), 769-782.

Epçaçan, C. (2013). Temel bir dil becerisi olarak dinleme ve dinleme eğitimi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11), 331-352.