Önce Beden mi, Yoksa Ruh mu? İyileşmenin İki Yönlü Sırrı ve Maslow’un Ötesi
Fiziksel veya ruhsal bir zorluk yaşadığımızda nereden başlamalıyız? Önce bedenimizi mi iyileştirmeliyiz, yoksa ruhumuzu mu? Psikoloji ve tıp dünyası yıllarca bizi bu iki seçenek arasında bırakmış olabilir. Ancak süreç teorisi, tüm etkileşimleri hem sinerji (uyum) hem de çatışmayı bir arada barındıran dinamik bir yapı olarak formüle eder. Bu bütüncül anlayışa göre, bedensel (biyolojik) ve ruhsal (psikolojik) süreçler birbirini dışlayan düşmanlar değildir; aksine, tedavide iki eş zamanlı ve tamamlayıcı hiyerarşi olarak ele alınmalıdırlar. Buradan yola çıkarak ezber bozan şu kılavuza ulaşıyoruz: Biyolojik ihtiyaçlara öncelik verin, sosyal ve psikolojik süreçlere üstünlük verin; üstelik ikisini aynı anda yapın!
Maslow’un Piramidini Yeniden Düşünmek: İki Yönlü Esneklik
Birçoğumuz Maslow’un ünlü İhtiyaçlar Hiyerarşisi’ni duymuştur; hani şu en altta yeme, içme, barınma gibi temel ihtiyaçların olduğu, en üstte ise kendini gerçekleştirmenin yer aldığı piramit. Modelimiz Maslow’un bu motivasyon kavramıyla uyumlu olsa da, hayatın düz bir piramit olmadığını bize gösteren “iki yönlü” yapısıyla bizi Maslow’un çok ötesine taşır.
Evet, hayatta kalmak, nefes almak veya beslenmek zamansal olarak diğer tüm ihtiyaçlardan önce gelir ve seçimlerimizden en az etkilenen kısımdır. Nefes alamayan bir hastaya psikoterapi yapamazsınız; solunumu geri kazandırmak her zaman mutlak bir önceliğe sahiptir. Ancak bu temel biyolojik ihtiyaçlar kısmen karşılandığında, direksiyonu hemen daha karmaşık düzeyler (psikolojik ve sosyal süreçler) devralır.
Bu esneklik bize hayatta kalmanın ötesinde bir vizyon sunar: Yaşamınız doğrudan tehdit altında değilse, duygusal iyi oluşunuza odaklanmak ufak bir fiziksel rahatsızlıktan (örneğin hafif bir solunum güçlüğünden) çok daha önemli hale gelebilir. Hatta ölmekte olan bir hastayı düşünün; biyolojik savaş kaybediliyor olsa bile, o hastanın duygusal refahı mutlak bir üstünlüğe sahiptir.
Birey Olmadan Önce “Rollerimizi” Giyiniriz
Bütüncül iyileşmenin bir diğer sırrı da kim olduğumuzu doğru tanımlamaktır. Çoğumuz önce eşsiz birer “birey” olduğumuzu, sonra topluma karıştığımızı sanırız. Oysa sosyal süreçler, kişisel olanlardan önce gelir!
Bizler birbirimizi sadece “Ayşe” veya “Ahmet” olarak tanımadan çok önce; kadın veya erkek, işveren veya çalışan, hasta veya doktor gibi sosyal rollerimiz üzerinden karşı karşıya geliriz. Yani sosyal rolümüz, bizim o rolü kişisel olarak nasıl yerine getirdiğimizden her zaman bir adım öndedir. Kimliğimizin ana iskeletini bu roller oluşturur.
Sonuç: Neden Tek Başımıza İyileşemeyiz?
Tüm bu anlattıklarımız, klinik ve sosyal pratikte devasa bir sonuca işaret ediyor. Süreç teorisi, hastalıkların oluşumunda (patogenezinde) sosyal faktörlerin muazzam bir ağırlığa sahip olduğunu vurgular ve bizi o geleneksel “sadece bireye odaklanan” (bireyci) yaklaşımlardan uzaklaşmaya davet eder.
Eğer sorunlarımızın kökeninde sosyal süreçlerin ve rollerin bu kadar büyük bir payı varsa, çözüm de tek kişilik olamaz. Tam da bu nedenden dolayı; iyileşme yolculuğumuzda aile terapisi, bireysel terapiden çok daha sık ve çok daha erken kullanılmalıdır. Sorunlarınızın kaynağını sadece kendi içinizde aramayın; iyileşmek bedenin, zihnin ve sosyal çevrenin (ailenin) aynı anda şifalanmasıyla mümkündür!