Turist Tipolojileri

Turist tipolojilerinin belirlenmesinde etkili olan çeşitli özellikler bulunmaktadır. Bunlar arasında tanımlayıcı bilgiler (yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu), aile hayatı, yaşam koşulları ve ait olunan sosyal sınıflar, seyahat motivasyonları ile bilgi, iletişim ve teknoloji unsurları yer almaktadır. Bu faktörler, turistin bir turizm ürünü ya da hizmetini satın alma davranışını ve tipolojik özelliklerinin oluşumunu etkileyen önemli unsurlardır.

 (Ayaz ve Gökmen, 2020: 330; Düzgün, 2022: 598). Zencir (2020) ise turist beklentilerini şekillendiren en temel unsurun sosyal faktörler olduğunu belirtmekte aile, çevre ve sosyal sınıftaki statüyü bu bağlamda öncelikli saymaktadır. (Zencir, 2020: 11). Bu nedenle turist tipolojileri oluşturulurken turistlerin tanımlayıcı bilgileri, sosyo-ekonomik ve psikografik özelliklerinin belirlenmesi hedeflenmektedir. Psikografik değişkenler arasında ise kişilik özellikleri, değerler, görüş ve tutumlar, toplumsal roller, beklentiler, ilgi alanları, yaşam tarzları ile ihtiyaç ve istekler gibi unsurlar yer almakta olup bu değişkenler turistlerin tatmin düzeyi, algıları, tutumları ve davranışları üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. (Ayaz ve Gökmen, 2020: 330). Özel (2010) ise coğrafi değişkenler, psikografik değişkenler ve davranış biçimlerinin turist tipolojilerini şekillendiren temel kalıplar olduğunu tanımlayıcı bilgi değişkenlerinin ise bu yapının tamamlayıcı unsuru olarak değerlendirildiğini ifade etmektedir (Özel, 2010: 30).

Erik Cohen’de Kültür Turisti Tipolojisi

Turizm deneyimlerinin bireyler üzerindeki etkisini değerlendiren Cohen, ilk seyahatle kazanılan deneyimlerin, sonraki seyahatlerde alınan hazzın ve seyahate devam etme eğilimini artırdığını belirtmektedir. Bu yaklaşıma göre turist tipolojileri, seyahate katılım sıklığı, destinasyonların çeşitliliği ve ziyaret edilen yerlerin bilinirliği gibi çeşitli değişkenler doğrultusunda şekillenmektedir. Cohen tarafından geliştirilen sınıflandırmada turistler dört temel gruba ayrılmaktadır. “Organize Kitle Turisti, Bireysel Kitle Turisti, Kâşif Turist ve Başıboş Turist”tir (Cohen, 1972: 167).

“Organize Kitle Turisti” en düşük keşif eğiliminde olan ve yapılandırılmış seyahat biçimini benimseyen grubu temsil eder. Bu turist tipolojisi, seyahat öncesinde tüm detayları planlanmış turlara katılmakta ve genellikle seyahat acenteleri tarafından organize edilen grup turlarını tercih etmektedir. Ulaşım ve konaklamada yüksek konfor beklentisi içinde olan bu turistler, çoğunlukla klimalı otobüs gibi rahat ve hızlı ulaşım araçlarını kullanmaktadırlar. Bilindik, güvenli destinasyonlarda vakit geçirmeyi tercih etmektedir. Yeni deneyimlere açık olsalar da bu açıklık oldukça sınırlı düzeyde kalmaktadırlar. Bu turist tipleri seyahat boyunca grup rehberine bağlı hareket ettikleri için bireysel keşif ve karar alma eğilimleri düşüktür. (Cohen, 1972: 167).

 “Bireysel Kitle Turisti” organize kitle turistine kıyasla daha esnek ve bağımsız bir seyahat tarzını benimseyen ancak yine de belirli bir yapı ve düzen içerisinde hareket eden turist grubunu ifade eder. Bu turistler seyahat planlamalarını bireysel olarak ya da turizm acenteleriyle iş birliğiyle plan yaparlar. Yurt içi seyahatlerinde spontane davranma eğilimleri baskınken yurt dışı seyahatlerinde ise önceden belirlenmiş rotaları takip etme eğilimindedirler. Daha az bilinen destinasyonlara ilgi duyarlar ve yeni deneyimlere karşı daha açıktırlar. Ancak tamamen geleneksel sınırların dışına çıkma konusunda temkinli davranırlar. (Cohen, 1972: 167-168).

 “Kâşif Turist” tamamen bağımsız hareket eden, seyahatini kendi inisiyatifiyle planlayan ve standart turizm pratiklerinden uzak duran bir yapıya sahiptir. Bu turistler, otantik deneyimler yaşamak amacıyla daha önce keşfedilmemiş ya da kitlesel turizmden uzak bölgeleri tercih ederler. Yerel halkla doğrudan iletişim kurmaya çalışmaları hatta zaman zaman yerel dili kullanma çabaları, onların kültürel duyarlılığa sahip olduklarını gösterir. Bununla birlikte kâşif turistler yeni ve farklı yaşam biçimlerini deneyimlemeye istekli olsalar da kendi yaşam tarzlarından tamamen uzaklaşmazlar. Konfor, güvenlik ve ulaşılabilirlik gibi kriterler, seçimlerinde belirleyici olmaya devam eder. Bu durum onların hem keşfetme arzusuna sahip olduklarını hem de belirli sınırlar içinde kalmayı tercih ettiklerini göstermektedir.

 “Başıboş Turistler” yaşadıkları kültürel çevrelerden tamamen bağımsız ve plansız şekilde seyahat eden bireylerdir. Turistik kuruluşlara bağlı hareket etmezler. Belirli bir güzergâh ya da zaman planları bulunmaz. Seyahatlerini kendileri organize ederler ve planlı turistik deneyimlere değer atfetmezler. Gittikleri yerlerde yerel halkın yaşam tarzına uyum sağlarlar bazen hayatta kalabilmek için geçici işlerde çalışabilirler. Yerel halk gibi yaşamaya, onların yeme alışkanlıklarını ve barınma biçimlerini benimsemeye eğilimlidirler. Bu turist tipolojisinde bilinirlik düzeyi düşüktür. Ancak farklı deneyim arayışları yüksek düzeydedir

(Cohen, 1972: 168). Cohen’a göre organize ve bireysel kitle turistleri, turistik faaliyetlerini genellikle seyahat acenteleri, konaklama ve ulaşım işletmeleri gibi kurumlar aracılığıyla gerçekleştirdikleri için “kurumsal turist” kimliğine sahiptirler. Buna karşılık “kâşif ve başıboş turistler”, bu tür kurumlarla sınırlı ilişkiler kurduklarından kurumsal turist olarak değerlendirilmemektedirler. (Cohen, 1972: 168)

KÜLTÜR TURİSTİ TİPOLOJİLERİNİ BELİRLEMEYE YÖNELİK SORULAR

A: Müze Ziyaretlerinizde Kültür ve Tarih Açısından Önemli Yerleri Görmek Ne Kadar Etkili Olmuştur?

(1 ) Hiç Önemli Değil

 (2 ) Önemsiz

( 3) Ne Önemli Ne Önemsiz

 (4 ) Önemli

( 5) Çok Önemli

B: Müze Ziyaretinde Yaşadığınız En Önemli Deneyim Nedir?

( ) Gezdim, ilginç bulduğum objeler hakkında bilgi aldım.

 ( ) Bu kasırların ve sarayların kültürü ve mirası hakkında biraz bilgi edindim.

( ) Bu kasırların ve sarayların kültürü ve mirası hakkında birçok bilgi edindim.

 ( ) Müzenin kültürü ve mirası hakkında derin bir anlayış geliştirdim.

MÜZE TERCİHİ SORULARI

 Müze tercihlerinizle aşağıdaki ifadelere ne derece katılıp katılmadığınız puanlayınız.

 Hiç katılmıyorum:1

 Katılmıyorum :2

Emin değilim:3

Katılıyorum :4

Tamamen katılıyorum :5

1. Müzedeki materyallerin ilgi çekici olması

2. Müzenin bir sosyal ortam olması

3. Bilet fiyatlarının makul seviyelerde oluşu ve indirimli bilet uygulamaları

4. İlgi çekici, farklı sergilerin açılması

5. Müzenin gezme koşullarının rahat olması

6. Gözü ve bedeni rahatsız etmeyen sergi düzeni

7. Sağlanan yeme-içme hizmetlerinin kalitesi

 8. Hediyelik eşya dükkânlarının makul fiyatlarla bol çeşit sunması

9. Müzenin şehir merkezine veya ikamet adresime yakın olması

10. Müze personelinin ilgili tavrı

11. Müzenin dönem dönem ilgili veya popüler oluşu

12. Müzenin şehir imajlarından birisi oluşu

13. Ödev ve araştırma yapılmasına olanak sunması (eğitim)

14. Boş zamanın değerlendirilmesi

15. Şehir veya yurt dışından gelen konuklarımızın gezdirilmesi

16. Gönüllülük çalışmalarının yapılması (kulüp aktiviteleri, vakıf işleri vb.)

Kaynakça

Ayaz, N., Gökmen, F. (2020b). “Turist Tipolojileri ve Bilgi Arama Davranışı Üzerine Bir Araştırma.” Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1060-1076.

Cohen, E. (1972). “Toward A Socıology Of Internatıonal Tourısm.” Social Research, 39(1), 164-182.

Özel, Ç., H. (2010). Güdülere Dayalı Yerli Turist Tipolojisinin Belirlenmesi: İç Turizm Pazarına Yönelik Bir Uygulama. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.

Zencir, B. (2020). Turizm Çekicilikleri ve Satın Alma Davranışlarının Turist Tipolojisine Göre Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir