Kişisel Gelişim Kitaplarının Avantajları ve Dezavantajları

Kişisel gelişim, bir bireyin kendisini tanıması, potansiyelini keşfetmesi ve bu potansiyelinin farkında olması için yapılan çalışmaların tümüdür. Bireyler, kişisel gelişimlerini arttırmak ve kendilerini geliştirmek için farklı yönelimler izleyebilirler. Bu yönelimler arasında, psikolojik, sosyolojik, ekonomik ve pedagojik yönelimler bulunmaktadır. Psikolojik yönelimde, bireyin zihinsel sağlığına ve davranışsal özelliklerine odaklanılır. Sosyolojik yönelimde, bireyin toplumsal ilişkileri ve çevresi ile olan etkileşimi üzerinde durulur. Ekonomik yönelimde ise, bireyin kariyer hedefleri ve maddi kazançları ön plana çıkar. Pedagojik yönelimde ise, bireyin öğrenme süreci ve eğitim fırsatlarına değinilir

             M. V. Pantalon (1998) kişisel gelişim kitapları için kullanışlı bir sınıflandırma önerir:

a- Genel kişisel gelişim kitapları,

 b- Problem odaklı kişisel gelişim kitapları,

c- Teknik odaklı kişisel gelişim kitapları.

Bu şemaya göre genel kişisel gelişim kitapları geniş bir spektruma İşaret eder, belirli rahatsızlıklar yerine duygusal sağlık ve ilişkiler gibi konuları işler. Bu tür kitaplar iyi olma üzerine genel rehberlik sunarlar. Problem odaklı kişisel gelişim literatürü belirli bir problemi hedefler. (panik atak, depresyon, uykusuzluk gibi), yapılandırılmış bir protokol içinde spesifik teknikler ve ev ödevi çalışmaları sunarlar. Bu tür kitapların çoğu diğer psikolojik yönelimlerden de etkilenmişlerdir ancak bilişsel davranışçı perspektiften türemiştir. Teknik odaklı kişisel gelişim kitapları ise problem odaklı olanlara yakındır, belirli müdahale yöntemlerinin problem alanlarına uygulanması gösterilir. (aktaran: Watkins, 2008, s.3-4).

G. Halliday (1991) kişisel gelişim kitaplarını beş kategoriye ayırmıştır:

1- Pozitif mental tutum, motivasyon, cesaretlendirme,

2- Aile, evlilik ve kişilerarası ilişkiler,

3- İncil ve dinî kitaplar,

 4- Anonim alkoliklerin eğitim yayınları,

 5- Genel psikolojik bilgi ve kendini anlama.

 İnsanlar Niçin Kişisel Gelişim Kitabı Okurlar S. Starker‘a (1989, s.6-7) kişisel gelişim kitaplarının insanlar üzerindeki etkisine katkıda bulunan psikolojik ya da tarihî-toplumsal etkenler vardır. Kişisel gelişim kitaplarının yaygınlığını etkileyen pragmatik etkenler söyle sıralanabilir:

 Fiyat: Başarı vaadi olmaksızın profesyonel yardım sunan hizmetler genellikle pahalıdır, kişisel gelişim kitapları ise onlara göre oldukça ucuzdur. Psikoloğa danışmaya kıyasla bu kitapların fiyatı daha düşüktür.

 Ulaşılabilirlik: Profesyonel yardım hizmetleri birden fazla görüşmeyi ve zaman ayırmayı gerektirir. Kişisel gelişim kitaplarına ise herhangi bir kitapçı ya da süpermarketten ulaşılabilir. Bu kitaplar kolaylıkla elde edilebilir ve problemler için istenildiği zaman okunabilir.

 Mahremiyet: profesyonel yardım ilişkisinde başvuran kişinin sorununu bir yabancıyla paylaşması gerekir. Oysa kişisel gelişim kitapları alınması dışında tamamen mahremiyet içerir.

Duygulandırma/heyecan: kişisel gelişim kitapları okuyucularında bir gruba dahil olma duygusu ve heyecanı uyandırır. kişisel gelişim kitapları kolaylıkla çok satan olabilirler ve bu kitapları alıp okumak bir grubun parçası olma fırsatı sunar.

Kişisel gelişim okuyucuları düşünceler, duygular ve eylemler arasındaki ilişkileri fark etme konusunda yetenekli ve kişisel gelişim kitaplarını kendilerini geliştirmek için kullanmak isteğindedirler. Kişisel gelişim kitaplarını okumak aktif ve yeterli bir baş etme stilinin parçası gibi görünmektedir ki bu da kişilerin mutluluklarını özgürce arayabilecekleri bireyci bir kültürle uyumludur. (Bergsma, 2008).

İnsanların kişisel gelişim kitaplarını okuma nedenlerinden birisi de bu kitaplar aracılığı ile kendilerini anlama ve değerlendirme çabasıdır. (Sedikides, 2000). Özdeğerlendirme sürecinin birey için önemli faydalarla sonuçlanabileceğini, özellikle kendini daha iyi anlamayla sonuçlanacağını ileri sürer. Bu da muhtemelen daha başarılı bir kendini düzenleme ve baş etmeyle, daha bilinçli arkadaş, eş, sosyal grup seçimiyle, daha faydalı mesleki seçimlerle, hobi ve ilgili alanlarıyla ve daha uyumlu uzun vadeli amaçların seçimiyle sonuçlanacaktır. Diğer bir deyişle, daha iyi bir kendini tanıma/anlama daha olumlu sonuçlar getirecektir

 D. M. Wilson ve T. F. Cash‘in (2000) yaptığı araştırmaya göre, kadınlar kişisel gelişim kitaplarına dönük olarak daha olumlu tutuma sahiptirler. Kişisel gelişim kitaplarına dönük olarak olumlu tutumu etkileyen faktörler ise, genelde okumaktan hoşlanmak, daha güçlü bir otokontrol yönelimi ve yüksek bir hayat doyumu olarak bulunmuştur.

G. Halliday‘in (1991) kişisel gelişim kitapları üzerine yaptığı araştırmada okuyucuların % 86‘sı bu kitapları yararlı bulduğunu belirtmiştir. Okuyucunun belirttiği yararlar:

Olumlu tutum,

 Cesaretlendirme,

 Profesyonel yardıma yönlendirme,

 Genel olarak kendini anlama,

 Bazı semptom ve problemleri tanıma,

 Davranış kontrol teknikleri (aktaran: Shaked, 2005, s.13).

Ellis‘e (1993) göre kişisel gelişim materyallerin hem avantajları hem de dezavantajları bulunmaktadır

 Bu kitapların dezavantajları;

 1- Bir terapist tarafından tavsiye ediklerinde bile, kişisel gelişim materyalleri garip, çok çeşitli ve hayli dogmatik bilimdışı formülasyon ve tavsiyeler içerebilmektedir. Bu günümüzde özellikle doğrudur, çünkü New Age felsefesi ya da transpersonal psikolojiye dayanan kitap, kaset ve makaleler bolca bulunmaktadır. Bu materyaller insanların kendilerini yüksek dozlarda ġamanizm, duayla kötülükleri kovma, astroloji, psişik cerrahi, vücut dışı deneyimler, kanalize etme, totemizm, falcılık, altıncı his, duyu ötesi algı, büyü, cadılık, mucizeler, demonizm ve inançla tedavi gibi yöntemlerle yardım etmesine zorlamaktadır Bu esrarengiz olaylara yürekten inanmak bazı insanlara yardımcı alabilir, ancak öte yandan onları yardım almadan önceye göre daha da irrasyonel, daha az yardımcı, daha bağımlı, daha katı ve daha bağnaz kişiler haline de getirebilir (A. Ellis ve R. Yeager, 1989; P. Kurtz, 1986; T. E. Moore, 1991‘den aktaran: Ellis, 1993, s.335).

 2- Kişisel gelişim materyallerinin yorumları kişiye özgüdür, okuyucular genelde rahatsız kişiler oldukları için bu materyallerdeki fikir ve uygulamaları yazarın anlatmak istediğinin çok dışında anlamlarda yorumlayabilirler.

3- Bir terapistin gözetiminde olmadığı zaman, kişisel gelişim materyalleri kişisel değişimin çok basit ve kolay olduğu izlenimini yaratabilir. Sonuç olarak, bu materyalleri kullananlar, derin ve uzun vadeli değişimler için gerekli zor çalışmaları ve uygulamaları yapmaktan kaçınabilirler.

 4- Çoğu kişisel gelişim materyali açıkça para kazanmak ve ün kazanmak için plânlandığından, bu ürünlerin ―pollyannavari üslupları ve içerikleri kullanıcıları aşırı iyimserliğe, mucizevi sonuçlar beklemeye ve sonunda tatsız hayal kırıklıklarına sürükler.

 5- Kişisel gelişim materyallerinden fayda gören insanlar genellikle bireysel ya da grup terapisinden de yarar görebilirler. Ancak bu kişisel gelişim materyalleri yüksek vaatler sunarak kişiyi bunu yapmaktan vazgeçirebilir.

 6- İyi yetişmiş bir uzman onlara kişisel gelişim materyalleri konusunda rehberlik etmedikçe, rahatsız kişiler kendilerine doğru teşhiste bulunmakta çoğu zaman yetersizdirler ve kendilerini yanlış problemler üzerinden tedavi ederler.

7- Hiçbir kişisel gelişim materyali kişiye özgü değildir, bu materyaller özellikle ―zor kişiler için –çekinik, aşırı dürtüsel, saldırgan, intihar eğilimli, sınır kişilik, manik depresif ve psikotik gibi- yeterli değildir.

 8- Kişisel gelişim materyallerini kullananların büyük çoğunluğu çekinik, asosyal, uyuşuk ya da aktif olmayan kişilerdir. Kişisel gelişim materyalleri bu kişilerin terapisinde yetersiz olacaktır.

 A. Ellis‘e (1993) göre bu materyallerin avantajları ise:

 1- Okuma yönelimli birçok insan bir terapist ya da grupla etkileşim kurmaktansa, okuyarak daha fazla öğrenir. Bu kişiler broşür ya da kitap okuyarak terapötik olarak daha fazla etkilenirler ve yararlı fikirlere ulaşırlar, halbuki terapi oturumundan aynı yararı görmeyebilirler.

2- Birçok kişi bibliyoterapiye karşı tepkiliyken kişisel gelişim video ve kasetlerine karşı daha duyarlıdır. Nadiren kitap okuyan bazı danışanlar kişisel gelişim kasetlerini tekrar tekrar dinlemekten bariz değişimler ve yararlar gördüklerini ifade etmektedirler.

3- Terapiyle birlikte kullanıldığında kişisel gelişim materyalleri, kişinin ilerlemesinin daha hızlı ve derinden olmasını sağlayabilmektedir.

4- Çoğu insan terapinin maliyetinin yüksekliğinden dolayı kişisel gelişim materyallerine yönelebilmektedirler.  

5- Terapiye gitmekten utanan ya da çekinen insanlar kişisel gelişim materyallerine yönelebilmektedirler.

6- Kişisel gelişim materyalleri geniş bir yelpazede farklı metot ve yönelimler sunmaktadır ki bunları küçük bir yerleşim ya da topluluk içinde bulmak imkânsızdır. Kişisel gelişim materyalleri farklı terapiler arasından seçme özgürlüğü sunar.

7- Terapistin bulunmadığı ya da ulaşımın zor olduğu durumlarda kişisel gelişim materyalleri idealdir.

8- Kişisel gelişim materyallerine başvuran kişi onu içselleştirene kadar tekrar tekrar kullanabilir.

 9- Terapiyi reddeden ya da bırakan birçok kişi kişisel gelişim materyallerini okuduktan sonra yardım alabileceğine inanır ve terapiye tekrar döner.

Günümüzde çok sayıda kitap çeşitli ruh sağlığı bozukluklarıyla baş etmeye dönük olarak yayınlanmaktadır. Bu kitaplar kendi kendine tedavi amaçlı ve profesyonel terapiye göre daha düşük maliyetli bir ikame sunmaktadır. Kişisel gelişim kitapları ayrıca terapist tarafından da profesyonel tedavinin bir parçası olarak tavsiye edilebilmektedir. D. D. Burns‘e (2000) göre terapistlerin bibliyoterapiyi hastalarına terapi görüşmeleri arasında ev ödevi olarak da vermeleri giderek yaygınlık kazanmaktadır. (aktaran: Redding ve ark., 2008, s.538).

Kaynakça

Ekiş, F. Kişisel Gelişim Literatürünün Eğitim ve Danışma İhtiyacı Açısından İncelenmei Doktora tezi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü İstanbul, 2011