Çölün Ortasında Bir Kozmik Hesaplaşma: Flaubert, Ermiş Antonius ve Şeytan

tarihinde gönderilmiş tarafından

Gustave Flaubert denince akla genellikle taşra can sıkıntısının, burjuva ikiyüzlülüğünün ve realizmin zirvesi olan Madame Bovary gelir. Ancak Flaubert’in hayatı boyunca adeta bir saplantı halinde tekrar tekrar yazdığı, onun en mahrem, en lirik ve en vahşi eseri bambaşkadır: Ermiş Antonius’un Baştan Çıkarılışı (La Tentation de Saint Antoine).

Mısırlı bir çileci olan Antonius’un bir gecelik kabusunu ve zihinsel parçalanmasını anlatan bu yapıt, realizmin sınırlarını paramparça eden bir anti-romandır. Ve bu kabusun tam merkezinde, Antonius’un karşısına dikilen en büyük ayna yer alır: Şeytan.

1. Çöl, Hücre ve Deliliğin Eşiği

Hikaye, MS 4. yüzyılda, Mısır çölünde yüksek bir kayalığın üzerindeki bir kulübede başlar. Ermiş Antonius, ömrünü ibadete, oruca ve nefsini köreltmeye adamıştır. Ancak gece çöktüğünde, açlık ve yalnızlık zihninin kapılarını sonuna kadar açar.

Flaubert, Antonius’un bastırılmış arzularını çölün ortasına kusar. Azize, önce geçmişin konforunu, şehveti, gücü ve zenginliği arzular. Arkasından, tarihin ve insanlığın yarattığı tüm sapkın mezhepler, tanrılar ve canavarlar hücresine doluşur. Antonius’un inancı, Kelam’ın sarsılmazlığına dayalıdır; ancak etrafındaki dünya hızla akışkan ve tekinsiz bir hal alır.

2. Şeytan: Bir Teolog ve Kozmolog Olarak İblis

Flaubert’in metnindeki Şeytan, Orta Çağ’ın o boynuzlu, kuyruklu, kaba saba korku figürü değildir. O, son derece entelektüel, soğukkanlı ve Antonius’un zihnindeki şüphelerin somutlaşmış halidir. Şeytan, Antonius’u sadece bedensel zevklerle değil, bilgiyle baştan çıkarır.

Şeytan, Antonius’u kanatlarının altına alarak onu uzayın derinliklerine, kozmik bir yolculuğa çıkarır. Ona evrenin sonsuzluğunu, yıldızların büyüklüğünü ve dünyanın bu sonsuzluk içindeki zavallı küçüklüğünü gösterir.

  • Şüphenin Diyalektiği: Şeytan, Antonius’a şu yıkıcı soruyu sorar: Eğer evren sonsuzsa, senin dualarının, senin küçücük çilehanenin ve senin acılarının bu devasa çark içinde ne anlamı var?
  • Madde ve Ruh: Şeytan, Antonius’un mutlak doğru kabul ettiği teolojik dogmaları bilimin, felsefenin ve materyalizmin diliyle çürütür. Tanrı’nın ve evrenin birliğini bozarak, Antonius’u tam bir hiçlik hissiyle (nihilizm) baş başa bırakır.

3. Flaubert’in Kendi Şeytanı: Sanatçının Krizi

Aslında Flaubert, Antonius’un şahsında kendi yaratım krizini ve entelektüel sancılarını yansıtır. Flaubert için yazmak, çöldeki bir keşişin çilesinden farksızdı; her kelime için günlerce acı çekiyor, burjuva dünyasının sığlığından kaçıp kendi odasına kapanıyordu.

Romandaki Şeytan, Flaubert’in kendi iç sesidir. Dinlerin doğuşunu, batışını, tanrıların nasıl ölümlü varlıklar olduğunu tek tek Antonius’un gözü önüne sererken, aslında insanlığın ortak yanılsamalar tarihini yazar. Şeytan, insan aklının sınırlarını zorlayan, dogmaları yıkan ve insanı kendi yalnızlığıyla yüzleştiren eleştirel düşüncenin ta kendisidir.

“Bak!” dedi Şeytan Antonius’a. “Yukarıya bak! Gördüğün o sonsuz boşlukta ne bir başlangıç var ne de bir son. Her şey hareket ediyor, her şey dönüşüyor. Senin o küçük duaların bu sonsuz gürültüde sadece bir fısıltı.”

Şafak Sökerken: Maddenin Hücrelerine Karışmak

Gecenin sonunda, Şeytan’ın ve tüm canavarların gitmesinin ardından Antonius, şafağın sökmesiyle birlikte doğadaki en küçük canlıları, amipleri, bitkileri ve hücreleri görmeye başlar. Şeytan’ın yarattığı o büyük hiçlik ve dehşet duygusu, Antonius’ta yok olma değil, maddeyle birleşme arzusuna dönüşür. Keşiş, bilincini kaybedip evrenin en ilkel maddesine karışmak ister.

Flaubert’in bu büyüleyici metni, inanç ile şüphenin, din ile bilimin, ruh ile maddenin o hiç bitmeyen kadim savaşını anlatır. Ve bize şunu hatırlatır: En büyük şüpheler ve en büyük canavarlar dışarıda bir yerde değil, kendi zihnimizin ıssız çöllerinde saklıdır.

16

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...