Dostoyevski’nin Ecinniler Romanının Kaynağı: Neçayev Olayı

1869 yılında, Herzen, Ogaryov ve Bakunin’le İsviçre’de yakından bir ilişki kuran ve Moskova Üniversitesinde okuyan Neçayev adlı bir bağnaz devrimci, öğrenci arkadaşlarını gelecekteki bir devrim adına örgütlemeye başlar.

‘Halkın Öcü’ adıyla tanınan, Enternasyonal’in temsilcisi ve tüm ‘Rusya Devrimcileri Komitesi’nin üyesi olduğunu ileri süren, son derece merkezi bir örgütün kurucusudur Neçayev. Bu girişiminde Neçayev’i, kendisine ‘Alliance Révolutionnaire Européenne Committée Général’ adını taşıyan, gerçekte varolmayan bir örgütün mühürü ile özel bir garanti belgesi veren Bakunin desteklemektedir. Neçayev’in Devrimci Kateşizm adını taşıyan kitapçığı, acımasız ve dürüst olmayan savaşım yöntemlerini savunmaktadır: “Devrimci, yerleşik toplumsal ahlâktan tiksinip ondan nefret eder; onun için, yolu devrimin zaferine açan her şey ahlâka uygundur, onun yolunun karşısına dikilen her şeyse ahlâka aykırıdır.” Bu ilkeler çevresindeki eylem, başlarındaki şef yoluyla yukarıdaki bir gruba bağlı beşer kişilik gruplarca yürütülecekti.

1869 yazında İtalya’dan Dresden’e geçen Dostoyevski’ye, orada karısı Anna’nın Moskova Tarım Akademisinde öğrenci olan ağabeyi, bu gençlerin yaşamlarını, devrim üzerine bilgilerini anlatır, bu arada da, Ivanov adındaki bir öğrenciden de renkli bir biçimde söz eder. Ancak, Ivanov, Neçayev’in elindeki belgenin gerçekliğinden kuşkulanan ve Neçayev’in yöntemlerine de karşı çıkan biridir. Birkaç ay sonra bir haber yıldırım hızıyla bütün dünyaya yayılır. 21 Kasımda, Ivanov, Akademinin arka bahçesinde Neçayev’le üç arkadaşı tarafından öldürülüp cesedi havuza atılmıştır. Öldürülenlerin ‘Halkın Öcü’ Örgütü üyeleri olduğu, Ivanov’un hayınlık etmesinden ve kendilerini ele vermesinden korktukları için kendisini Öldürdükleri, bunu da Neçayev’in başkanlığında, onun bir kışkırtması sonucu öldürdükleri ortaya çıkar. Bu üç kişi, öbür örgüt üyeleriyle birlikte tutuklanıp 1870 Haziranında St. Petersburg’da yargılanırlar; Neçayev ise İsviçre’ye kaçar.

İşte bu olay, iki yönde tepkisini bulur; biri ‘sol’dan, öbürüyse ‘sağ’dan. ‘Sol’dan gelen tepki Tkaçyev’dendir. “1874’te Tkaçyev, Engels’e karşı sert bir saldırı başlatır. Bu polemiğe neden olan konu, Rusya’dan çok Enternasyonal idi. Söz konusu sorun Bakunin ile Marx arasındaki ideolojik farklılıklardan ve 1. Enternasyonalde önderlik kavgalarından doğdu. Bakunin’in Enternasyonalin başına sardığı Neçayev olayından sonra Enternasyonal, Neçayev’i suçlayan ve kendisinin nifakçı yöntemlerini onaylamadığını bildiren bir karar çıkardı. Bir anlamda Neçayev’in izleyicisi olan Tkaçyev, bu kararı genel olarak Rus devrimci akımına yönelik bir davranış olarak yorumladı. ‘Engels’e Açık Mektup’ (1874) adını taşıyan ünlü yazısında, Engels’i, devrimci coşkudan yoksun olmakla suçlayıp devrimin geri ülkelerdeki şansıyla ilgili kendi görüşlerini savundu.”

‘Sağ’dan gelen tepki ise, gerici basından gelir ve söz konusu olay, tüm olarak devrimci akımı gözden düşürmek için kullanılır. Bunların arasında Dostoyevski de vardır. Rusya’da derin etkiler bırakmış olan bu olay, yani İvanov’un öldürülüşü, bu olay ile olaya karışan kişilerle ilgili olarak kayınbiraderinden bilgi alan Dostoyevski’de derin izler bırakmıştır. Neçavev olayına dört elle sarılır. “Olayı bir taşra kasabasında geçirtmek, kahramanların adlarını değiştirip birkaç da yardımcı karakter yaratmak yetecekti bu işe. Hiç ele alınmamış bir ahlâk biçimini kapsayan müthiş bir suç öyküsü için gereken bütün malzeme avucunun içindeydi artık.” İşte, Ecinniler romanı, bu tarihsel olayların bütün o sıcaklığı içinde yazılmış olup Neçayev, Ecinniler romanının başkahramanlarından Peter Verhovenski olarak karşımıza çıkar.

AZİZ ÇALIŞLAR

Kaynak:
Albert Camus
ECİNNİLER OYUN
Türkçesi AZİZ ÇALIŞLAR
Özgün adı Les Possédés
CAN YAYINLARI

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here