Evrime Diyalektik Bakış: Kesintili Denge Teorisi – Okan Yolcu

Charles Darwin 1859 yılında ?Türlerin Kökeni? adlı muhteşem yapıtını bilim dünyasına sunduğunda büyük bir yankı yarattı. O zamana kadar canlı türlerinin mistik bir güç tarafından ayrı ayrı yaratıldığı düşüncesi hakimken idealist-metafizik algı temellerinden sarsılmış oldu. Evrim teorisine göre canlılar milyonlarca yıl içerisinde ortak ata-atalardan yavaş yavaş değişimin sonucunda türemişlerdir. Bilim dünyasında genel olarak kabul gören bu görüş zaman içinde eksiklerini tamamladı hatta yeni görüşler ortaya çıktı. Bunlardan en önemlisi Stephen Jay Gould ve Niles Eldredge tarafından 1972 yılında savunulan ?Kesintili Denge Teorisi?dir. Bu görüşe göre evrim salt tedrici(yavaş yavaş) gelişimin ürünü değildir. İçerisinde sıçramaların olduğu dinamik bir süreçtir.

Darwinci tedrici evrim

Darwin evrim teorisini oluştururken özellikle birkaç bilim insanın düşüncelerinin etken olduğunu görüyoruz. Özellikle jeolojinin kurucusu kabul edilen Charles lyell?ın kitaplarını okuyor ve onunla mektuplaşıyordu. Malthus?un nüfus üzerine denemeleri kitabından bir sonuca vardı. Ayrıca kapitalist sisteminin kurucularından kabul edilen Adam Smith?in bırakınız yapsınlar fikrinden etkilendiği anlaşılıyor.

Charles lyell dünyanın uzun zaman içinde yavaş yavaş ve kademeli oluştuğunu belirtiyordu. Malthus?a göre popülasyon geometrik dizi biçiminde artarken besin aritmek dizi biçiminde artıyordu. Böylece besin yetersizliği sonucu savaşların kaçınılmaz olduğu fikrine ulaşılıyordu. Adam Smith?in dolaylı etkisini görmek mümkün serbest rekabet algısı canlılara aktarılarak türleşme daha çok bireyler üzerinden belirtilmiştir.

Darwinci evrim teorisi, canlıların ortak ata-atalardan milyonlarca yıl içerisinde yavaş yavaş değişerek doğal seleksiyon-adaptasyon mekanizması sonucu türleştiğini dile getirir.

Kesintili Denge Teorisi

Darwinci evrim teorisi genel hatlarıyla doğru olmasına rağmen bazı noktalarda eksikleri, yanlışlıkları bulunmaktadır. Kesintili denge teorisi de bunun sonucunda ortaya çıkmıştır.

Stephen Jay Gould kesintili dengeyi Pandanın Başparmağı adlı kitabında şöyle açıklıyor

Gerçekten de, Darwinci süreçlerin işleyişi fosil kaydında gördüğümüzün tam aynı sonuçları doğurmalı. Karşı çıkmamız gereken tedriciliktir, yoksa Darwincilik değil.

Fosil türlerinin çoğunun tarihi tedrici evrimle özellikle bağdaşmayan iki özellik içerir.

1.Stasis(durağanlık): Türlerin çoğu yerküre üzerindeki kalma süreleri boyunca yönü olan bir değişim sergilemezler. Fosil kaydında yok olduklarındaki görünümleriyle ortaya çıktıklarındaki görünümleri birbirinin hemen aynıdır, vücut yapısındaki değişim genellikle sınırlı ve yönsüzdür.

2. Ani ortaya çıkma: Bir tür, herhangi bir yerel alanda, atalarının kesintisiz dönüşümü dolayısıyla tedrici değişimle ortaya çıkmaz, birdenbire ve ?tam biçimlenmiş? olarak ortaya çıkar. (syf 202-203)

Burada bahsedilen aniden ortaya çıkma jeolojik süreç olarak belirtilmiştir. Bir canlının yaşam süresi genellikle milyonlarca yıl iken türleşme binlerce yıl içerisinde oluyor. Genel yaşam süresine göre bir an gibidir. Bu durum diyalektiğin nicel değişikliklerin birikerek nitel değişimlere yol açması olayıdır.

Tedrici evrim adım adım değişimi gözlemeyi bekliyor. Oysa evrim sabit hızla ilerlemez. İklim değişiklikleri canlıların buna tepkileri vb. değişimler bazen adım adım bazen aniden değişir. Bu nedenle her adımın fosilini aramak anlamsızdır. Sürecin içerisinde hem tedricilik hem sıçramalar bulunmaktadır.

Darwinci evrim türleşmede bireysel değişikliklerin üzerinde dururken bugün bunun popülasyon düzeyinde olduğu biliniyor . Türleşmenin en az 4 mekanizması bulunmaktadır. Bunlar allopatrik, simpatrik, peripatrik ve parapatriktir. Denilebilir ki allopatrik türleşme en yaygın olanıdır.

Buna göre

Yeni bir tür ancak, atasal popülasyonun küçük bir bölümünün, soy sınırlarının kıyısında yalıtılması durumunda ortaya çıkabilir. Büyük, kararlı ve merkezi durumdaki popülasyonlar kuvvetli homojenleştirici etki yaparlar.(Pandanın Başparmağı syf :204)

Malthus?un düşüncesi ise bir varsayıma dayanmıştır. Doğada besinin yetersiz olduğu sadece lokal yerler olabilir. Bu durumun genelleştirilmesi yanlıştır. Özellikle bu yaklaşım üzerinden bugünkü savaşların kaçınılmaz olduğu sonucu çıkarılıyor. Oysa FAO(Dünya tarım örgütü)?nun sadece 1990 tarihli raporu bile durumu açıklar. Rapora göre tahıl üretimi insan nüfusunun bir buçuk katı oranında artmaktadır. Sorunun besin yetersizliği değil eşitsiz dağılımı sonucuna ulaşılmıştır.

Bütün bu eleştiriler darwinciliği küçümsemez önemsizleştirmez aksine onu geliştirir, materyalistleştirir. Charles Darwin gerçekten idealist-metafizik çizgiyi temellerinden sarsmış insan zihnini özgürleştirmiştir. İnsan doğadan gelen doğanın bir parçasıdır.

Okan YOLCU
BİYOLOG

Yorum yapın

Daha fazla Evrim Kuramı, Makaleler
Satranç Üzerine – Zafer Köse

İnsan hiçbir şey düşünmeden, algılamadan, iletişim kurmadan yaşayabilir mi? Yapabilse, zihnini boşaltabilse bile, bunun süresi ne kadar olabilir? Vedat Türkali?nin...

Kapat