Gaspard de la Nuit – Aloysius Bertrand

Aloysius Bertrand, Gaspard de la Nuit adlı yapıtını şöyle tanıtmaktadır:  “Bu elyazması saf ve anlamlı notayı veren çalgıyı buluncaya kadar dudaklarımın nice saz denemiş olduğunu, ışık ve gölge dağılımın alaca tanyerinin ortaya çıktığını görünceye kadar tual üzerinde nice fırça eskittiğini söyleyecektir size. Ahenk ve rengin değişik ve belki de yeni uygulamaları işte buraya yazılmıştır; didinmelerimin elde ettiği biricik sonuç ve biricik ödül. Okuyun onu.”

Aloysius Bertrand 1807 yılında doğdu ve modern şiirin muştucusu olan Gaspard de la Nuit?nin yayımlandığını göremeden 29 Nisan 1841 günü öldü. Aloysius Bertrand?ın düzyazı şiirinden etkilenen ve bu şiirin açtığı yeni şiir alanını gören Charles Baudelaire, 1862?de ?Aloysius Bertrand?ın Gaspard de la Nuit?sini belki yirminci kez karıştırırken buna benzer bir şey denemek geldi aklıma? diye yazar.
Düzyazı şiir, özgür koşuk, modern şiir Gaspard de la Nuit (1842) ile başlamıştır. Gaspard de la Nuit şiir tarihinde, yalnızca düzyazı şiirin ilk örneklerinin toplandığı bir kitap değil, aynı zamanda bir dönemin kapanıp yeni bir şiir çağının başladığı bir dönüm noktasıdır.
Şiirsel düşünceyi tutsaklık zincirlerinden kurtaran Gaspard de la Nuit, şiirin önünü bir daha kapanmayacak şekilde açmıştır. (Tanıtım Yazısı)

(*) Yeni buluşlar yeni denemeler her zaman cesaret ister. Her şeyden önce yetenek ister. Şiir her zaman edebiyatın gözde incisi olmuştur. Şiir, okuyucunu seçmiştir. O kendisi seçici olmuştur. Okurunun ona karşı sabırlı, anlayışlı, içten olmasını beklemiştir. Kuralları olan bir tür olduğundan yeniliklerin de en zor olduğu edebiyat alanı olma özelliğini taşımıştır. İşte bu yüzden de bu alanda yapılan değişiklik eğer kendini okuyucuya kabul ettirmişse, bir devrim sayılmıştır. Tıpkı Aloysius Bertrand?ın, Gaspard de la Nuit eserinde olduğu gibi. Özdemir İnce?nin kaleme aldığı ve kitabın girişinde yer alan ?Aloysius Bertrand ve Düzyazı Şiirin Doğuşu? önsözü okuyucuyu düzyazı şiirin özellikleri ve tarihsel özellikleri konusunda da bilgilendiriyor.
Yeni bir düz yazı deneme niteliğinde olan Aloysius Bertrand?ın Gaspard de la Nuit kitabı, düz yazı şiirinin ilk örneği. Bertrand, 1828 yılının sonlarında Fransa?nın taşra kenti Dijon?un la Societe d?Etudes adlı akademisinde Kraliyet Koleji?ni bitirir. O yıllarda şiir sever dinleyicilerine hiç bilmedikleri bir tarzda şiirler okur. Bu şiirler düzyazı metin olma özelliğini taşımaktadır. Yoksul bir genç olan Bertrand, yolun daha başında olmasına rağmen ne denediğinin ve şiirde bir devrim yaptığının farkındadır. Şimdi bunu insanların anlamasını beklemesi gerekmektedir. Ne yazık ki bu bekleyiş uzun sürer. Şiirlerini okuyanların çok beğenmesine, yeni tatlar bulmasını rağmen yayınlanması uzun yıllar alır ve o bu şiirlerinin yayımlandığı göremez. Bertrand, 1841 yılında öldüğünde şiirleri daha yayımlanmamıştı. Yayımlanmasından sonra da içeriği ve getirdiği yenilikle edebiyat tarihindeki yerini aldı. Charles Baudelaire, 1862 yılında bu eser için ?Alosius Bertrand?ın Gaspard de la Nuit?sini belki yirminci kez karıştırırken buna benzer bir şey denemek geldi aklıma? diye yazar. Baudelaire; eser için ayrıca ?…uyumu uyağı olmadan da şiirli, ezgili olan, ruhun içli devinimlerine, hayalin dalgalanışlarına, bilincin çarpıntılarına uyacak kadar çevik ve çelişken bir düzyazı mucizesini içimizde kim hayal etmemiştir ki?? sözleriyle modern şiirin yeni sınırlarının ve topraklarının tanımını yapar.
1807 yılında doğan Bertrand; ?Senin o güzelim şiir kitabın, tıpkı bugünkü gibi yüzyıl sonra da, soylu kadınların, genç asilzadelerin hep gözdesi kalacak, bir şövalyelik güldestesi, şatoların aylak soylularını büyüleyen bir aşk Decameron?u olarak.? diyordu Bertrand, Victor Hugo?ya atfettiği şiirinde.

Şiirde bir devrim
Bu eserle düzyazı şiir, klasik şiirin bütün kurallarını altüst eder. Alışılagelmiş, ölçü ve diğer bütün kurallarının dışına çıkmayı göze alır. Bu yanıyla öykü ve romanın alanlarına da sarkar. Düzyazı şiir dizeyle yazılmayarak alanında bir devrim yaptığı gibi dizeyle yazılmayan, ölçü kullanılmayan bir metninde şiir olabileceğini gösterir:
– ?Şimdi birlikte oturuyorduk aynı sırada. Bir kitabın sayfalarını karıştırıyordu komşum, bir kurumuş çiçek düştü o fark etmeden sayfaların arasından. Çiçeği alıp yerden verdim ona. Beni selamlayarak solgun dudaklarına götürdü çiçeği yabancı, ve gizemli kitabın arasına koydu.
– ?Bu çiçek diye tahmin yürüttüm, kuşkusuz bir tatlı ve gizemli aşkın simgesi olmalı? Ne yazık ki hayallerimizi alt üst eden bir gün vardır hepimizin hayatında!?
– ?Siz bir şairsiniz!? diye yanıtladı beni gülümseyerek.?
Daha sonrasında ise; 19. ve 20. yüzyılın öncü, büyük ve devrimci şairlerinin hepsi düzyazı şiir yazmayı denerler. Özdemir İnce?nin önsözde saydığı isimler şöyle; Aloysius Bertrand, Charles Baudelaire, Lautreamont, Rimbaud, Mallerme, Alfred Jarry, Leon-Paul Fargue, Paul Claudel, Saint-Pol Roux, Max Jakob, Pierre Reverdy, Saint-Jonh Perse, Francis Ponge, Antonin Artaud, Paul Aluard, HEnri Michaux, Rene Cher… Bunların hepsi büyük şair, hemen hemen hepsinin düzenli klasik şiirleri olmuş. Alanlarında duyulan, sevilen isimler olmuşlar.
Herhangi bir kurala bağlı olmayan bir şiiri yazmanın kolay olabileceği düşünülebilir. Oysa durum tersinedir. Çünkü biçimsel özgürlüğün yarattığı yeni bir şeyi yarattığı için, yeni bir şeyi yaratmanın zorluğunu taşır bu tür şiir. Kurallı şiirde biraz yeteneğiniz varsa kurallara uyarak iyi metinler ortaya çıkarabilirsiniz. Oysa düzyazı şiirde her şey belirsizdir. Neyi nasıl yapacağınıza kendiniz karar vermek zorundasınız.
Kitabın önemli bir özelliği daha var. Kitabın sonunda yazarın kaleme aldığı; ?Sayfa Düzenleyicisi Beye Açıklayıcı Bilgiler? başlıklı bir yazı bulunuyor. Şiirini yazarken belli kurallar koyan Bertrand, bunun sayfayı yapanlar tarafından uygulanmasını ister. Bu yüzden kitapta hata gibi görülen bazı düzenlemeler şairin isteği üzerine yapılmış. Okurken bunu göz önünde bulundurmanın yararı var.
(*) Rozerin Doğan ‘ın 09/10/2009 tarihinde Radikal Gazetesi Kitap Eki’nde yayınlanan “Şiirin düzyazı hali” adlı yazısı

Aysel Sağır ‘ın 22 Ekim 2009 Tarihinde Cumhuryiet Gazetesi Kitap Eki’nde Yayınlanan “Ben, yoksul ve acılı şair!” Adlı Yazısı
Gaspard de la Nuit’yi hazırlayan Özdemir İnce’nin, şairin, şiirleri ve yaşadığı dönemle ilgili oldukça kapsamlı çalışmasını izlediğimiz kitapta, Bertrand’ın bütün yazıları yer almış. Kendi çağını ve sonrasını (19-20 yy.) etkileyen ve örnek alınan bir şair olarak Bertrand’ın, sadece düzyazı şiirin öncüsü olmakla kalmamış, düzyazı şiirinde kullandığı çağrışım gücüyle romana da büyük katkılar sunmuş olabileceğini düşünebiliriz. Bertrand hakkında, birçok isim onu örnek almakla kalmazken, fısıltıları bugüne kadar gelir.

‘Küçük bir sır vereceğim size’ der, Charles Baudelaire, ‘Aloysius Bertrand’ın ünlü Gaspard de la Nuit’sini (sizin, benim ve birkaç dostumuzun tanıdığı bu kitabın ünlü sayılmaya hakkı yok mudur?) belki de yirminci kere karıştırırken, buna benzer bir şey denemek, onun öylesine garipçe, eski hayatın çiziminde uyguladığı yöntemini yeni hayatın, daha doğrusu yeni ve daha soyut bir hayatın anlatılmasında uygulamak geldi aklıma’ diye de devam eder sonra.

Kitabın Künyesi
Gaspard de la Nuit
Aloysius Bertrand
Çeviren: Özdemir İnce
Kırmızı Yayınları
2009
230 sayfa

Gaspard de la Nuit – Aloysius Bertrand” üzerine bir yorum

  1. Gerçekten adı gibi cin bir şairden cin gibi bir yapıt. Bir ilk mecburen bir başyapıt.

Yorum yapın

Daha fazla Şiir Kitapları
Rıfat Ilgaz ‘ın “Sınıf”ı 65 Yaşında

Nazım Hikmet'ten sonra, kitabı toplatılan ilk şairdir Rıfat Ilgaz... "Sınıf" Türk edebiyatının "Koca Çınar"ı Rıfat Ilgaz'ın "Yarenlik"ten sonra yayımlanan ikinci...

Kapat