Gazap Üzümleri – John Steinbeck. Milyonlarca yoksulun açlığa, zulme ve sömürüye karşı direnme ve dayanışma destanı

John Steinbeck’in Pulitzer ödülü kazanan Gazap Üzümleri (The Grapes Of Wrath, 1939) romanı, 20. Yüzyılın en büyük edebiyat eserleri arasında yer alır. Konusu kısaca, topraklarından koparılan ve iş bulma umuduyla yollara dökülen yoksul tarım işçilerinin hayatta kalma mücadelesidir. Eser, Joad ailesinin öyküsü etrafında yüzyılın başında açlığa, zulme ve sömürüye direnen milyonların öyküsüdür.

“John Steinbeck’in ‘Gazap Üzümleri’, tam anlamıyla bir dayanışma destanıdır. Yoksulların dayanışması ve örgütlenmesinin destanı. John Steinbeck (1902-1968), 1938 yılı Şubat’ında arkadaşı Elizabeth Otis’e göçmen tarım işçilerinin durumuyla ilgili olarak, şöyle yazmıştı:

“İçerlerdeki koyaklara doğru gitmek istiyorum. Oralarda beş bin aile açlıktan ölmek üzere. Hükümet bu insanlara yiyecek ve ilaç yardımı yapmaya çalışıyor. Ama bu yardımları, çıkarcı faşist gruplarla çıkarcı bankalar ve yardımı sabote etmeye çalışan, dengeli bir bütçe için kıyamet koparan büyük üreticiler aracılığıyla yapıyor. Bir çadırda yirmi kişi, çiçek nedeniyle karantinaya alınmış. Bu çadırda iki kadının önümüzdeki hafta bebek dünyaya getirmesi bekleniyor. Bu olayla, en baştan beri ilgiliyim. O nedenle gidip olup bitenleri yakından görmek istiyorum. Elimden başka bir şey gelmese bile bu katillerin tepelenmesine yardımcı olurum. Bunların nelerden korktuğunu biliyor musun? Bu insanların sağlık koşullarına uygun kamplarda yaşaması sağlanırsa örgütleneceklerini sanıyorlar. Büyük toprak sahipleriyle göbekli çiftçilerin en korktukları şey işte bu.” (Mektuplarda Bir Yaşam, J. Steinbeck, Çev: Sevim Raşa, Cem Yayınları)
Steinbeck gezici tarım işçilerinin yaşamıyla 1935 yılında yazdığı, 1936 yılında yayımlanan Bitmeyen Kavga adlı romanından sonra daha çok ilgilenmeye başladı. 1936 yazı boyunca sık sık Sacremento’nun kuzeyindeki Gridley Göçmen Kampı’na gittiği, onlarla birlikte olmaktan hoşlandığı, pamuk toplamak için onlarla birlikte güneye gitmeyi düşündüğü kütüphaneci arkadaşı Lawrence C. Powell’e yazdıklarından biliniyor. Gezici tarım işçilerinin düşlerini ve dramlarını yansıttığı Fareler ve İnsanlar’ı da bu yıl içinde bitirdi. Romanı bitirir bitirmez San Francisco News için bu işçilerle ilgili bir yazı dizisi hazırladı. Ancak bu dizi yayımlanmadı.
Steinbeck yazdıklarının yayımlanmayış nedenini aynı yıl yazdığı bir başka mektubunda basının işçiye karşı tavrına bağlar: “Ancak bu sıralar işçi sorunları öyle yoğun ki News bu diziyi yayımlamaya korktu. Burada işçilerle ilgili olup da onları pis köpekler olarak nitelendirmeyen hiçbir yazıyı büyük yayın organları kesinlikle yayımlamıyor.”
Yazının geliri işçilere
Steinbeck göçlere açık bir tarım bölgesi olan Kaliforniya’ya bağlı bir kasabada doğmuştu, Kaliforniya’da da, kasabasında da işler iyiye gitmemekteydi: “Şu sıralar Kaliforniya tıpkı bir bomba gibi. (…) O çok sevdiğim, büyüdüğüm kentin sokaklarında insanlar öldürülüyor.” Yaşananların bir başkaldırıyla sonuçlanmasından endişe etmekteydi: “Patlama olgusu başladı mı diye merak ediyorum. Genel bir ayaklanma değil şimdilik ama o doğrultuda bir hareket, bir için için kaynama var”.
Bu kaynama olgusu sürecek, 1938’de işçiler için kıyım denilecek koşulları getirecektir. Steinbeck, Life dergisi için 1938 yılında bu işçilerle ilgili yazılar yazacak, yalnızca masraflarını alacaktır. Dergiyle, yazıdan gelecek kazancın işçiler için kurulmuş yardım sandığına verilmesi için anlaşır. “Bu insanların sırtından para kazanmamak için” başka dergilerin yazı önerilerini geri çevirir.
1938 yılının Haziran ayında iki yıldır adım adım izlediği gezici tarım işçileriyle ilgili bir romana başladı. Roman, ‘ortakçı’ olarak çalışıp yaşarken banka ipoteğiyle topraksız kalıp gezici tarım işçileri olarak yollara düşen bir ailenin, Joad’ların odağından anlatılıyordu. Ama romanın bölümlerinde toprağın nasıl bir-iki kişinin eline geçtiğinin öyküsü de, başka emekçilerin öykücükleri ve düşleri de vardı: Uzun yol şoförleri, mola yerlerindeki büfelerin çalışanları. Romana isim bulmak
Steinbeck, romanı çok hızlı yazmaktan yakınıyordu. Romana ad olarak bir Amerikan marşının adını düşünmüştü: Battle Hym (Savaş Şarkısı). Bu marşın notasını da romanın başına koymayı planlıyordu. Romanının, Amerikan yaşamının romanı olduğunun bir kanıtı olacaktı bu. Anlatısının komünist özellikler taşıdığının sanılmasından korktuğu da söylenebilir. Bir komünistin özyaşam öyküsü olarak tasarladığı ve adını ‘Yitik Cennet’ten aldığı Bitmeyen Kavga’dan sonra da komünizme yakınlık duymadığını belirtmek zorunda kalmıştı. Sonunda romanın adı Kutsal Kitap’taki bir deyimle (Gazap Üzümleri) değişti. Yazar uzun süre marşın romanın başına konulmasında diretti. Marşın adının (tam olarak Cumhuriyetin Savaş Şarkısı) ve sözlerinin romanın ışığında özel bir durum kazanacağını savunuyordu. Ayrıca romanın da ‘bir tür marş’ olduğuna inanıyordu.
Türkçeye değişik çevirmenlerce ve çok uzun yıllar önce çevrilmiş olan Gazap Üzümleri, Steinbeck’in başyapıtı sayılır. 1962’de Nobel töreninde Steinbeck için yapılan tanıtım biraz da bu romanı özetlemektedir: “Onun amacı suçlamalardan kaçınarak eğlendirici ve rahatlatıcı yapıtlar vermek değildi. Tam tersine seçtiği konular ciddi ve gerçekleri ortaya çıkaracak konulardı. Kaliforniya’daki meyve bahçelerinin ve pamuk tarlalarının gerçekleri gibi.”
Gazap Üzümleri, bir dayanışma destanıdır. Yoksulların dayanışması ve örgütlenmesinin destanı. Olaylar, dinsel dersler veren ‘kıssalar’ gibidir: Ekmek ya da şeker almaya yevmiyesi yetmeyen işçinin yerine ödemeyi yapan çiftlik kasiyeri, gezici işçilerin alışverişinden artan azıcık paraya çocuk sayısınca pahalı şekerleme vermeyi (cebinden ödemeyi) göze alan satıcı kadın, bu dayanışmaya katılan, duygulandığını göstermemek için kaba davranan kamyon şoförü, on gündür çalıştıklarını söyleyerek kahvaltılarını bir işsizle paylaşan, ona da iş bulmayı öneren aile.
‘Hanımefendiler için yazmıyorum’
Kuşkusuz en önemli kıssa romanın sonunda yer alır. Üyelerinden bazılarını yollarda bırakmış ve elinde avucunda ne varsa yitirmiş Joad’lardan kalanlar bir ahıra sığınır. Ahırda bir çocuk ve onun açlıktan ölmekte olan babası yatmaktadır. Çocuk, babası için süt almak istemektedir ama ne çocukta ne de ailede para vardır. Ailenin kocası kaçmış, çocuğu ölmüş ruhsal sarsıntı geçirmekte olan kızı Rose’un göğüsleri sütten sızlamaktadır. Annesinin önerisini kabul edip adamı emzirir: “Elindeki son olanağı, başkasını yaşatmak adına, gelenek ve görenekleri çiğneyerek, paylaşmak.” Steinbeck, bu paylaşımı anlatmak için tutucu Amerikan kamuoyunun tepkisini göze almıştır. Daha önce romanın dili için yapılan uyarıya verdiği yanıtı yineler gibidir: Ben hanımefendiler için yazmıyorum!
Okura ve çevirmene bir not, romanın son cümlesinin ‘dudakları birleşti’ bölümünü ‘dudakları bitişti’ vb biçiminde okuyun/düzeltin. Çünkü bu biçimiyle yazarın maksadını aşan biçimde bir erotizm kazanıyor cümle. Üstelik cümlenin bir sonraki bölümü olan ‘esrarlı bir biçimde gülümsedi’ de anlamını yitiriyor.”
Sennur Sezer’in 06/05/2005 tarihinde Radikal Gazetesi’nde romana dair yayımlaladığı ‘Gazap Üzümleri’nin öyküsü adlı yazısı

Kitabın Künyesi
Gazap Üzümleri
Orjinal isim: The Grapes Of Wrath
John Steinbeck
Remzi Kitabevi / Dünya Klasikleri Dizisi
Yayına Hazırlayan : Öner Ciravoğlu, Zülal Kalkandelen
Kapak Tasarımı : Feyzullah Yıldız
Çeviri : Gülen Fındıklı
İstanbul, 2005, 1. Basım
480 sayfa

John Steinbeck’in Yaşam Öyküsü
(d. 1902 – ö. 1968) Amerikalı yazar.
27 Şubat 1902’de Amerika Birleşik Devletleri’nin Kaliforniya eyaleti Salinas kentinde doğdu. 20 Aralık 1968?de New York’ta yaşamını yitirdi. 1940 Pulitzer Ödülü ve 1962 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi gerçekçi roman-öykü yazarı.
Yoksul bir ırgat ailesinin çocuğudur. Babası Prusyalı, annesi ise İrlandalı göçmen bir aileye mensuptur. Yaşıtları gibi o da küçük yaşlarda çiftçilik yaptı. 1920-1926 arasında aralıklarla Stanford Üniversitesi’ne devam etti. Öğrenimini sürdürebilmek için duvarcılık, boyacılık, kapıcılık, eczacılık gibi işlerde çalıştı. Okulu bitiremedi. Öğrencilik yıllarında başladığı yazmayı sürdürdü. Irgatlık ve işçilik yaparken edindiği deneyimler, eserlerinde işçilerin yaşamlarını gerçekçi bir dile anlatmasına büyük katkı sağladı. İlk romanlarından başlayarak hep işçileri, yaşam koşullarını, ilişkilerini anlattı. İlk kitabı “Kenar Mahalle” 1935’te yayınlandı ve büyük ilgi gördü. Bu kitap Türkçe’ye 1968’de “Yukarı Mahalle” adıyla çevrildi. 1936’da yayınlanan “Bitmeyen Kavga”da tarım işçilerinin grevi ve bu greve önderlik eden iki devrimciyi anlattı. Amerikan çalışma sistemine keskin eleştiriler yöneltti. Üçüncü kitabı “Fareler ve İnsanlar” 1937’de yayınlandı. Bu kez iki göçmen işçi arasındaki garip ve karmaşık ilişkinin öyküsünü anlatıyordu. Kendisine “Pulitzer Ödülü” getiren ünlü romanı “Gazap Üzümleri” 1940’da sinemaya aktarıldı. İzleyen yıllarda politikadan uzak, eğlendirici yanı ağır basan duygusal öğelerin de yer aldığı eserler ve senaryolar yazdı. 1962’de edebiyata katkılarından dolayı Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.

Eserleri
Roman
Altın Kupa (Cup of Gold, 1929),
Cennet Çayırları (The Pastures of Heaven, 1932),
Bilinmeyen Bir Tanrıya (To A God Unknown, 1933),
Yukarı Mahalle (Tortilla Flat, 1935),
Bitmeyen Kavga (Dubious Battle, 1936),
Fareler ve İnsanlar (Of Mice And Men, 1937),
Al Midilli (The Red Pony, 1937),
Uzun Vadi (Long Valley, 1938)
Gazap Üzümleri (The Grapes Of Wrath, 1939),
Ay Battı/Aysız Geceler (The Moon Is Down, 1942),
Sardalya Sokağı (Cannery Row, 1944)
İnci (The Pearl, 1947),
Aşk Otobüsü (The Wayward Bus, 1947)
Alev (Burning Bright, 1950),
Cennetin Doğusu (East of Eden, 1952),
Tatlı Perşembe (Sweet Thursday, 1954),
Pippin 4’ün Kısa Süren Saltanatı (The Short Reign of Pippin IV, 1957),
Acı Hayat/Mutsuzluğumuzun Kışı (The Winter of Our Discontent, 1961)
Öykü
Amerika ve Amerikalılar 1966
Senaryo
Unutulan Köy (Forgotten Village, 1941)
Viva Zapata (1952)
Kaynak: Vikipedi, özgür ansiklopedi

Yorum yapın

Daha fazla Romanlar
Savaşta Bir Yazar (Vasili Grossman Kızıl Ordu’yla 1941 – 1945) – Antony Beevor, Lyuba Vinogradova

"XX. yüzyılın Savaş ve Barış'ı" diye tanımlanarak Tolstoy'la kıyaslanan Yaşam ve Yazgı romanının yazarı Vasili Grossman, büyük bir edebiyat adamı...

Kapat