Yakın tarihin romanı ya da Doktor Faustus – Sennur Sezer

Dr. Faust adını duymayan azdır. Ancak şeytanın bu ?muteber? adının kaynağı pek bilinmez. 1540?1585 arasında Dr. Faustus adında bir adamın ?gizli bilimler?e merak salıp şeytanlar tarafından öldürüldüğüyle ilgili yazılar yayımlanmış. (Bu arada Nâzım Hikmet bir şiirinde onun Prag?daki evinden söz eder.) 1587?de de Dr. Fausten?in öyküsü yayımlanmış: Historia von D. Johann Fausten. Bu öykü/efsane kısa süre sonra Almancadan İngilizceye çevrilmiş (Doktor Fausten?in adı Faustus olmuş).
İnsanlarla ruhları karşılığında olanaksız işler için pazarlık eden şeytanın öyküsünü okuyan Marlowe (1564-1593) öyküyü beğenmiş ve piyes olarak yeniden yazmış. Marlowe?un yazdığı öykünün olay örgüsü Doktor Faustus?un klasik olmasını sağlamış.
1749?1832 yılları arasında yaşamış olan ünlü Alman Ozanı, Oyun Yazarı Johann Wolfgang von Goethe?nin manzum oyunu Faust?la bu Alman söylencesi ana yurduna dönmüş.
Aynı konudan hareket etmelerine karşın iki oyunun olay örgüsü çok farklıdır: Marlowe?un, Faust?u şeytanla girdiği anlaşmayı kaybeder. Oysa Goethe, Faust karakterini Şeytan Mefistofeles?e yenilmeyen insan olarak yansıtır.
Doktor Faustus?un serüveni Thomas Mann?la (1875-1955) sürdü. Thomas Mann, Faust miti ile bağlantılı bir sanatçı romanının paralelinde bir çağ romanı yazmıştır. Doktor Faustus romanında Thomas Mann, Besteci Adrian Leverkühn?un yaşamını arkadaşı Dr. Serenus Zeitblom?un gözünden anlatır. Mann?ın kurmaca biyografisindeki besteci Adrian Leverkühn gururlu, duygusallıktan uzak bir insandır. Sevgiye aklı, duyguya mantığı yeğler. Bu akılcı yapısı yaratma gücünün engelidir.
Şeytan, yaratma arzusuyla dolup taşan Leverkühn?ü zayıf noktası olan gururundan daha doğrusu kibrinden yakalayacaktır. Bu şeytanı çevresine yaydığı olağanüstü soğuktan tanıyabilirsiniz. Cehennemde yaşayabilmek için bu özelliği gereklidir. Ancak onunla donmadan konuşabilmek için sımsıkı giyinmeniz gerekir, palto, atkı, şapka…
Doktor Faustus olağanüstü hünerini sanatçının yaratma sürecinde kullanacaktır. Pazarlığını da buna göre yapacaktır. Ancak kötülüğün sağlayabileceği yaratıcılığın karşılığı zührevi bir hastalıktır. Mann, bu hastalıkla halkların faşizmle zehirlenmesini de simgeler. Mann romanında Nazizm?in oluşup gelişmesinin bir rastlantı olmayıp Alman tarihinin sonucu olduğu düşüncesini de açıklar:
?Günümüzde yaşananlara dayanarak hiç çekinmeden şunu söyleyeceğim. Aydınlanma dostları için ?halk? kelimesi ve kavramı, her zaman arkaik ve ürkütücü bir anlam taşır; kalabalıkları gerici kötülüklere yönlendirmek için onlara ?halk? diye hitap etmenin yeterli olduğu bilinir. Gözlerimizin önünde, ya da tam olarak gözümün önünde olmasa bile, Tanrı adına, insanlık adına, adalet adına olamayacak nice şey halk adına, olup bitmiştir.(Gerçek olan şudur ki, halk her zaman ?halk? olarak kalır. En azından varlığının belli bir katmanında, arkaik olanında).?
Müziği dille anlatmayı amaçlayan Doktor Faustus farklı açılardan okunabilmektedir: Estetik anlayış ile burjuva yaşamı arasındaki uçurum, toplumun gelişkin ruhunun insan bedenindeki ilkelliğe yenilişi (nasyonal sosyalizm). Doktor Faustus deneysel bir roman. Bir kristal gibi değişik açılardan farklı renkleri yansıtıyor. O yüzden bazen okuru zorluyor ama bıktırmıyor.

Sennur Sezer
(www.evrensel.net, 06.02.2014)

*Doktor Faustus ,Thomas Mann, Çeviri :Zehra Kurttekin, Can Yayınları, 740 sayfa

Yorum yapın

Daha fazla Makaleler, Romanlar
Sansürüm o kadar güzeldi ki!

Torba Tasarı'nın internet yayınlarının engellenmesiyle ilgili yeni kurallar getiren bölümü Meclis Genel Kurulu'nda kabul edildi. Artık TİB, mahkeme kararı olmaksızın...

Kapat