“Vicdanın Psikolojik Bir Görünümü” Carl Gustav Jung
Vicdanın Tanımı ve Bileşenleri:
Vicdan, etimolojik olarak “bilgi” veya “bilinç”in özel bir biçimidir. Eylemlerimizin motivasyonlarına ilişkin fikirlerimizin duygusal değerine dair bir bilgidir. İki katmandan oluşur: bilinçli bir sebep verilemeyen bir hareket dürtüsü ve rasyonel duyguya dayalı bir değer yargısı.
Vicdanın Ampirik Fenomenolojisi:
Vicdan, bilinçli yansıma eylemi olarak veya sadece duygusal bir eşlik olarak ortaya çıkabilir. Ahlaki yargılar bazen rüyalar yoluyla bilinçdışına yerleşebilir, bu da bireyin bilinçli olarak bir bağlantı kuramadığı durumlarda bile ahlaki bir tepkinin varlığını gösterir.
Bilinçdışı Vicdan ve Freud’un Süperegosu:
Ahlaki değerlendirme her zaman bilince bağlı değildir ve bilinç olmadan da işlev görebilir. Freud, bu durumlarda bir bastırma olduğunu ve bunun “süperego” adı verilen psişik bir faktör tarafından gerçekleştirildiğini varsaymıştır. Ancak Jung, bilinçli bastırma hipotezinin, bireyin ahlaki çirkinliği tanımadığı durumlarda yetersiz kaldığını savunur.
Jung’un Arketip Hipotezi: J
ung, Freud’un süperegosunun miras alınan, içgüdüsel davranış biçimleri (arketip) hipotezini reddetmesini eleştirir. Bilinçdışının ontogenetik ve filogenetik olarak bilinçten daha eski olduğunu ve bilinçli iradeyle kolayca etkilenebilecek bir fenomen olmadığını vurgular. “Arkaik kalıntılar”ın arketiplere bir ödünçleme olduğunu ve bilinçdışı içeriklerin bilince mutlak bağımlılığına dair temel bir şüpheyi ima ettiğini öne sürer.
Bilinçdışının Özerkliği ve Ahlaki Kod:
Bilinçdışı özerk bir yapıya sahiptir ve bilincin içerdiğinden daha fazlasını içerebilir. Bazen bilinçdışı ahlaki yargılar geleneksel ahlaki kodla uyumlu olsa da, bilinçdışının ahlaki koda uymayan, hatta ahlaksız fanteziler ürettiği durumlar da vardır.
Vicdanın Paradoksal Doğası:
“Doğru” vicdanın yanı sıra, iyi ve kötüyü çarpıtan bir “yanlış” vicdan da vardır. Bu paradoks, vicdanın kararlarına tamamen güvenmenin zorluğunu gösterir. Ahlaki kod bir destek olarak hareket etmeyi bıraktığında vicdan kolayca zayıflığa düşer.
Vicdan ve Ahlaki Kod Arasındaki Fark:
Vicdan, geleneksel ahlaki buyruklarla aynı şey değildir. Ahlaki yasalar olmasa bile vicdan fenomeni insan kültürünün her seviyesinde bulunur. Vicdan, psişenin orijinal davranışını temsil ederken, ahlaki yasalar ahlaki davranışın daha sonraki, katılaşmış bir eşlikçisidir.
Vicdanın Kökeni:
İlahi Müdahale mi, Arketip mi? Geçmişte vicdan, tanrısal bir müdahale, vox Dei (Tanrı’nın sesi) olarak anlaşılmıştır. Psikolog bu değerlendirmeyi göz ardı edemez, ancak “doğru” vicdanın nerede durup “yanlış” vicdanın nerede başladığını ayırt etmek zordur. Jung, vox Dei kavramını, anlaşılabilir ve araştırmaya açık olan arketip hipotezine indirgemeyi önerir.
Arketipin Doğası:
Arketip, dünyanın mitlerinde ve masallarında tekrar eden motiflerden türetilmiş, miras alınan psişe yapısının bir parçası gibi görünen, temsil edilemez, bilinçdışı, önceden var olan bir formdur. Biyolojik bir fenomen olarak ahlaki açıdan kayıtsızdır, ancak insan davranışını derinden etkileyebilecek güçlü bir dinamizme sahiptir.
Senkronisite ve Arketip:
Arketipin psikoid doğası, telepati ve önsezi gibi açıklanamayan fenomenlerde gözlemlenebilen “senkronisite” gibi parapsikolojik niteliklere sahiptir. Bilinçdışının zaman ve mekan kategorilerini görecelileştirme eğilimi nedeniyle, arketipsel durumların senkronistik fenomenlerle birlikte ortaya çıkma olasılığı vardır.
Vicdanın Özerkliği ve Psişik Karşılıklı Etkileşim:
Vicdan, özerk bir psişik faktördür. Bazen bir kişinin belirgin bir nedeni olmaksızın kötü bir vicdan azabı çekebileceği, ancak bunun aslında başka bir kişinin bilinçdışı içeriğinin yansıması olabileceği durumlar vardır. İki insan arasındaki diyalog temel bir şeye dokunduğunda, participation mystique adı verilen bir bilinçdışı özdeşlik ortaya çıkabilir.
Vicdanın İki Yönü: Ahlaki ve Etik:
Vicdanın psikolojik açıdan iki farklı faktörü içerdiği belirtilir: birincisi, geleneklerin hatırlanması ve öğütlenmesi (ahlaki yön); ikincisi ise, bir görev çatışması ve üçüncü bir bakış açısının yaratılmasıyla çözüme kavuşması (etik yön). Etik vicdan, geleneksel ahlaki kod tarafından öngörülmeyen, daha bireysel durumlarda ortaya çıkan yaratıcı bir çözümü ifade eder.
Kaynak : https://drive.google.com/file/d/16FNwfnZGlI1WydSttx2bzwDbyHz9ruy4/view