Yeni İnsan – Sadık Güvenç

nasıl_yapmalıRus yazar Çernişevski’nin iki ciltlik romanı Nasıl Yapmalı?. Öteki Matbaası 4. Basımını 1998’de yapmış. 1. cilt 320, 2. cilt 328 sahife.
Çernişevski, Nasıl Yapmalı adlı romanında kafasındaki sosyalist modeli kahramanlarına uygulatıyor. Eşitlik, katılımcılık ve başarı. Saygı, emeğe saygı, insana saygı, kadın erkek eşitliği. Eşlerin birbirine saygısı. Bu arada her bakımdan çürümüş Çarlık Rusyası.

Vera ve ailesi, zengin bir ailenin (asiller sınıfından) kapıcısıdırlar. Kapıcı anne babanın para için yapamayacağı şey yoktur. Despot kadın, her şeye boyun eğen bir baba, üç kağıtçı karı koca. Hizmet edenler böyle de hizmet edilenler nasıldır? Onlar da parayla her şeyi satın alabileceklerini düşünen aritokrat kesimdir. Vera, bu iki aile arasında kendini iyi yetiştirmiş, dürüst, akıllı bir genç kızdır. Vera’nın annesi, Vera’yı aristokrat ailenin züppe oğluna gelin verme gayreti içinde çırpınmaktadır.
Yazar, yapıtını oluştururken sık sık okuyucusuyla sohbet etme gereği duyuyor. Okuyucuyu yönlendirmeye çalışıyor. Yapıtın oluşturulduğu 19. yüzyıl için bu oldukça olağan bir durum. Edebiyattan sosyal yarar bekleyen, toplumu edebiyat aracılığı ile eğitip geliştirmeyi amaçlayan romantiklerin yöntemi böyleydi. Nasıl Yapmalı da romantizmin etkisinde bir yapıt.
Vera, annesinin düşündüğü evliliğe kesinlikle karşıdır; yine de aristokrat ailenin züppe oğlu Storeşnikov ile nişanlanmaktan kurtulamaz.
Küçük kardeşine ders vermeye gelen tıbbıye öğrencisi Lopuhov ile Vera birbirlerini beğenmektedirler.
Vera, küçük bir terzi atölyesi açar. İşçiler, kendilerine insanca davranıldıkça işlerine dört elle sarılırlar. İşçilere kardan pay verilir. Her türlü gereksiz harcamanın önüne geçilir. Yoksul işçiler için atölye çevresinde evler tutulur. Alışverişler ortak yapılır. İş çoğaldıkça işçiler, evlerinde çalışmaya başlarlar. İkinci bir atölye açılır. Daha çok işçi alınır. Atölyeleri işçiler yönetmektedir. Patron diye bir kavram yoktur. Birinin sorunu, tüm atölye işçilerinin sorunu olarak görülmektedir.
Vera, aydın, girişimci, kararlı kadındır. Lopuhov’la evlenir. Kendi istediğini yapmıştır. Lopuhov’a karşı derin bir saygı ve sevgisi vardır. Ne var ki mutlu değildir. Vera’nın içinde bulunduğu bu durumu sezen Lopuhov, bir bahane ile aradan çekilir. Mahalle baskısını ortadan kaldırmak için,(Vera’nın mutluluğunu sağlamak için) intihar eder. ( Dikkat isterim: “Seviyordum öldürdüm” mantığı halen var çevremizde, bu roman 1850’leri anlatmaktadır…) Aslımda Lopuhov ölmemiş, böyle bir izlenim yaratmıştır. Bir idealist için hiç olmayacak bir şeydir kendini öldürmek.
Vera, Kirsanov’la evlenir. Kirsanov, Lopuhov’un en yakın dava arkadaşıdır.
Lopuhov’un davranışı, Kirsanov-Vera evliliği 19. yüzyıl Rusyası için epey bir fikir veriyor okuyucusuna.
İnsan bir kez yaşar. İnsan, dilediği yaşamı sürdüremezse, yanlış bir evlilik yapıldı diye, tüm yaşamı zehir edilirse, aile kalıpları kırılamazsa, aynı sarmal içinde yuvarlanıp durmak hayat mıdır?
Çernişevski, bunun için bir yol göstermiş: “Nasıl Yapmalı?” diye soruyor ve yanıtlıyor: “Yeni insan modeli.” Bu öneriyi 1862-1863’te getiriyor.
İnsan insana engel olmamalı, destek olmalı.Beni sevmiyor, diye eşini öldüren “delikanlı” lara sözümüz. Para hırsına kapılıp zalimleşen patronlara sözümüz. Bir fikri, “benimdir,” diyerek yasal koruma (patent) altına alıp zengin olmanın yollarını aramayı tercih edenlere söylemeli, “bırakınız sizin düşüncenizi yaşama geçirsinler…” Vahşi kapitalizm yerine paylaşımcı sosyalist model…

Yorum yapın

Daha fazla Makaleler
Cafer ya da Cafer-i Tayyar… Faiz Cebiroğlu

Nedense, kırk yıl sonra, aklıma geldi: Cafer. Cafer, Antakya / Dursunlu köyünden ve benim de arkadaşımdı. Cafer, sinemaya meraklı ve...

Kapat