Zazaca Okuma / Yazma El Kitabı – C. M. Jacobson

C. M. Jacobson’un 1997 yılında yayınladığı “Zazaca Okuma-Yazma El Kitabı” 10 bölümden oluşuyor.
Eğer Türkçe okuyup yazabiliyorsanız, Zazaca okuyup yazmayı da en kısa zamanda ögrenebilirsiniz. Bu kitap, Zazaca’yı akıcı olarak konuşan ve Türkçe okuma-yazma bilen, yani anadili Zazaca olup da, bu dilde okuma yazmayı bilmeyenler için düşünülmüştür. Bu kitabın ilk bölümünde genellikle Mamekiye (Tunceli), Erzincan ve Sivas yörelerinde konuşulan Kırmancki, Dımılki ve Zazaca kullanılmıştır. Bunun yanısıra Varto ve Hınıs bölgelerinden de sıkça örnekler verilmiştir.
Bugüne kadar Zazaca yazılan bir makale, dergi veya kitap görmüşseniz, Zazaca’nın Türkçe’ den biraz farklı yazıldığını farketmişsinizdir. Belki de bir arkadaşınıza Zazaca bir mektup yazmayı denemiş, fakat bazı ses veya kelimelerin yazılışını bilmediğinizden sonunu getirememişsinizdir. Bu kitabı sonuna kadar okur ve kitaptaki alıştırmaları tamamlarsanız, yalnız Zazaca okumayı değil, aynı zamanda Zazaca yazmayı da öğrenmiş olacaksınız. (Bu dersler 3 ile 5 saat arası zamanınızı alacaktır).

Bu kitap da hem Kuzey Zazacası = Dersim ağzı ve hem de Güney Zazacası = Siverek ağzı işlenmiştir. (Dersim ağzı, Sayfa 1-74 ve Siverek ağzı, Sayfa 75-133).

Dünyada bütün diller birbirinden farklı olarak yazılmaktadır. Ne Türkçe Farsça gibi, ne de Farsça tamamen Arapça gibi yazılmaktadır. Almanca ve ingilizce’nin de yazım biçimleri degişiktir. Dolayısıyla Zazaca’nın da kendine özgü bir yazım biçimi vardır.

Zazaca konuşanların büyük çoğunluğu Latin harflerini Türkçe alfabe üzerinden tanımakta ve Türkçe okuyup yazabilmektedir. Dolayısıyla kitapta Zazaca okuma ve yazmayı kolaylaştırmak için Türkçe’ de kullanılan harfler dikkate alınmıştır. Bununla beraber Türkçe’de olan bazı seslerin Zazaca’da, Zazaca’da olan bazı seslerin de Türkçe’de olmadığını görmekteyiz. Bu nedenle Zazaca’nın ses uyumunu tamamıyla verebilmemiz için Türkçe’ de olmayan, kullanılmayan başka harflere ihtiyaç duymaktayız. Bu bölümdeki alıştırmaları yaptığımızda, siz de bu sonuca varacaksınız.

Buna rağmen, Zazaca alfabe Türkçe alfabeden çok farklı değildir. Her ikisinde de harflerin büyük çoğunluğu aynı şekilde yazılır ve okunur.
Zazaca alfabe 32 harften oluşur [a, b, c, ç, d, e, ê, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, 1, m, n, o, p, q, r, s, ş, t, u, ü, v, w, x, y, z].
Bunlarin 27’si Türkçe alfabedeki harflerle aynıdır.
Ortak olan harfler şunlardir: [a, b, c, ç, d, e, f, g, h, 1, i, j, k, 1, m, n, 0, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z].
Türkçe alfabeden tanıdığınız bu harflerle hemen Zazaca okumaya ve yazmaya başlayabilirsiniz.

Aşağıdaki sözcükleri okuyunuz:

asme ……………ay
fek………………ağız
hengure……….. üzüm
kerge ……………tavuk
ko……………….dağ
torge ……………dolu
vas……………….ot
verg……………..kurt

Her ne kadar Zazaca alfabenin birkaç harfi Türkçe’de olduğu gibi görünüyor ve yazılıyorsa da, bunlar Türkçe’dekinden farklı bir ‘ses’e sahiptirler.
Bunlar ise şu harflerdir: [c, ç, ve ğ].

Bazı harfler de Türkçe’de olmasına rağmen, Zazaca’da kombineli olarak kullanılmaktadır; bir tek ses iki harf ile ifade edilmektedir.
Bu harfler de şunlardır: [çh, kh, ph, th, ve rr] .

Zazaca alfabede olup da, Türkçe alfabede bulunmayan sadece dörf harf mevcuttur.
Türkçe alfabede bulunmayan bu dört harf şunlardır: [Q-q, W-w, X-x, ve Ê-ê].

Zazaca’nın birkaç diyalekti/ağzı vardır. Bu diyalekt/ağız farklılığı yöreden yöreden yöreye degişmektedir. Zazaca’yı genel olarak iki bölüme ayırabiliriz: Kuzey formu (diyalekti) ve güney formu (diyalekti).

Zazaca’nın kuzey formunda [(‘), ‘h, ‘l, ‘s, ‘t ve û ]sesleri (veya harfleri) bulunmuyor.
Aynı şekilde, güney formunda ise [çh, kh, ph, th] sesleri kullanılmıyor. Beşinci derste bu konuyla ilgili açıklamalarda bulunulmuştur. Ayrıca başka bir varyant olarak ü harfi birinci derste sunulmuştur.

Zazaca’yı bildiğiniz ve konuştuğunuz için, okumada fazla zorlanmamanız lazım. Herşeye rağmen bu kitabı sonuna kadar zevkle okuyacağınızı umuyoruz. Ne dersiniz, bir mektup yazmayı denemek ister misiniz? Kitabınızı okuyup inceledikten sonra bunu deneyin. Ve çok zor olmadığını göreceksiniz. 0 halde şimdi Zazaca’yı okumaya ve yazmaya başlayabiliriz!

KİTABIN KÜNYESİ
Zazaca okuma yazma el kitabı
C.M. Jacobson
Verlag für Kultur und Wissenschaft,
1997,
Bonn.

İÇİNDEKİLER
Zazaca Alfabe – Dersim Ağzı (Kırmancki, Dımılki, Zazaki)
Giriş
1. Ders: Türkçe ve Zazaca’da ortak olan herfler
2. Ders: [C-c] ve [Ç-ç] sessizleri ve [C-c] ve [Ç-ç] sessizlerin farklı iki telafuzu
3. Ders: Tek [r] ve Çift [rr]
4. Ders: Ğ-ğ harfi
5. Ders: Tek ses veren iki harf kombinasyonu Kh-kh, Ph-ph, Th-th ve Çh-çh
6. Ders: Q-q harfi
7. Ders: W-w harfi
8. Ders: X-x harfi
9. Ders: Ê-ê harfi
10. Ders: Zazaca okuma
Cevap Anahtarı

Zazaca Okuma / Yazma El Kitabı – C. M. Jacobson” üzerine 11 yorum

  1. Burada yazan Zazaca’da bir çok kelime aslını yansıtmıyor bazı arkadaşların dediği gibi ve verdikleri örneklerde olduğu gibi yanlı yazılmış. ben Palu zazasını referans aldığımda bir çok hata gördüm tabi bunu yazmakla olmaz ama sesli bir cd olsa hem dinleme hemde okuma olsa buna çözüm olur. Ama henüz böyle bir çalışma görmedim, İnşallah dil bilimciler bunada bir çözüm bulur. Türkiyede en açık ve anlaşılır zaza Palu ve Bingöl zazasıdır.

Yorum yapın

Daha fazla Kıtabi (Kitaplar)
Ma Sekerdo Kardaş? (N?etmişiz Kardaş?) ? İlhami Algör

İlhami Algör?ün hazırladığı ?Ma Sekerdo Kardaş? (N?etmişiz Kardaş?)?, Dersim 1938?in kara günlerinin üzerine çöktüğü köylerden biri olan Surbahan?dan tanıklıkları okurlarına...

Kapat