Çocuk Arketipinin Güncel Hayat ve Bireyleşme Sürecindeki Görünümü

tarihinde gönderilmiş tarafından
7

Çocuk arketipi, Jung için sadece çocukluk dönemine ait bir içerik değil, aynı zamanda kişiliğin gelecekteki potansiyelini ve bütünlüğe ulaşma yönündeki itici gücü simgeleyen evrensel bir motiftir.

a. Arketipin İşlevi

Çocuk motifi, sadece uzak geçmişte var olan bir kalıntı değil, aynı zamanda bilinçli zihnin kaçınılmaz tek taraflılıklarını ve aşırılıklarını anlamlı bir şekilde telafi etmek veya düzeltmek amacıyla günümüzde işleyen bir sistemdir.

  • Günlük Örnek: Bir yetişkin (erkek veya kadın), kariyerine (bilinçli olarak geliştirdiği tek taraflı bir yaşam) aşırı odaklandığında ve içgüdüsel köklerinden (insan olmanın temel yasaları ve kökleri) koptuğunda, bilinçdışı, “kayıp çocuk” figürünü aktive edebilir. Bu, rüyalarda, kişinin kendi özgün doğasını temsil eden bir çocuk, altın yumurta, mücevher, daire veya mandala (bütünlük sembolü) olarak ortaya çıkabilir.
  • Bu motifin ortaya çıkışı, kişinin gelecekteki kişilik değişiminin bir önsezisi veya potansiyeli anlamına gelir.

b. Erkek ve Kadınlarda Arketipsel Görünüm (Kore ve Anima Bağlamında):

Çocuk motifi (kahraman veya kurtarıcı çocuk figürü), bireyleşme (bütünleşme) sürecinde her iki cinsiyette de ortaya çıkar, ancak Kore (maiden/bakire) figürü farklı roller üstlenir.

  • Erkekte (Anima): Kore figürü, erkekte Anima arketipine karşılık gelir. Anima, erkeğin karşı cinsi temsil eden bilinçdışı dişil yönüdür. Anima, sürekli olarak bakire ve anne olarak görünür; tanrıça ve fahişe, genç ve yaşlı, iyi peri ve cadı arasında salınan bipolar (çift kutuplu) bir figürdür.
    • Örnek: Genç bir erkeğin rüyasında veya fantezisinde sürekli olarak genç, masum ve ulaşılmaz bir kız (Kore) görmesi, kendi henüz gelişmemiş dişil yönüne (anima) bir projeksiyon olabilir.
  • Kadında (Üstün Kişilik/Öz – Self): Kore figürü, kadında Üstün Kişilik (Supraordinate Personality) veya Öz (Self) arketipine karşılık gelir. Kore (maiden) arketipi, annesi Demeter ile birlikte anılır ve bu ikili, kadın bilincini “yukarı ve aşağı” genişleterek, bireyin sınırlı bilincine ebedi gidişata ortak olan daha büyük bir kişilik izlenimi verir.

2. Çocuk Nasıl Hastalanıyor? (Patolojik Yönler)

Jung, arketipin kendisinin patolojik olmadığını, ancak arketipsel içeriklerin bilinçle olan ilişkisinin bozulmasının patolojiye yol açtığını belirtir.

a. Patolojinin Kaynağı: Özdeşleşme (Identification)

  • Enflasyon ve Psikoz: Arketipik figürler (Çocuk, Anima, Kahraman, vb.), doğal olarak numinous (büyüleyici ve kutsal/korkutucu bir güçle dolu) bir özerkliğe sahiptirler. Birey bu arketiple özdeşleştiğinde (identification), ego şişkinliği (inflation) yaşar. Bu şişkinlik, kişiliğin bilinçdışının içeriği tarafından ele geçirilmesine yol açar ve megalomani (büyüklük hezeyanı) veya psikoz şeklinde yıkıcı bir kişilik değişimine neden olabilir.
  • Çocuk Arketipinde Patoloji: Tedavi sırasında hasta, önce kişisel infantilizmiyle özdeşleşebilir (kendi kişisel çocuksu hali). Daha sonra, dönüşüm ilerledikçe, kahraman arketipiyle özdeşleşme tehlikesi ortaya çıkar. Bu özdeşleşme kırılmazsa, psişik denge için tehlikeli olabilir.
  • Şizofreni: Çok sayıda, bireysel özelliği olmayan çocuk figürünün (homunculi, cüceler) rüyalarda veya sanrılarda ortaya çıkması (çoğulluk), genellikle kişilik parçalanmasını (şizofreni) veya normal kişilerde henüz tamamlanmamış bir kişilik sentezini temsil eder.

b. Travma Yerine Fantezi:

Jung, nevrozların kökenine dair Freud’un travma odaklı yaklaşımını eleştirir:

  • Freud ve Travma: Freud, başlangıçta nevrozların gerçek travmatik etkilerden kaynaklandığını düşünse de, daha sonra infantil fantezinin özel bir gelişiminde yattığını görmüştür.
  • Jung ve Arketipsel Fantezi: Çocuğun anormal fantezilerinin içeriği, sadece kişisel anneye atıfta bulunmaz; sıklıkla anne figürünün canavar, cadı, dev, hayalet veya hermafrodit gibi açıkça mitolojik göndermeler içerir. Bu fanteziler, bilinçdışı arketipin aktive olmasıyla ortaya çıkar.

3. Freud’dan Farklılıklar ve Çocuk Psikolojisine Dair Saptamalar

Jung’un çocuk arketipi kavramı ve kolektif bilinçdışı hipotezi, Freud’un yaklaşımından temelde ayrılır.

a. Kolektif Bilinçdışı (Kişisel Olmayan Köken):

  • Freud: Freud için bilinçdışı, bastırılmış veya unutulmuş içeriklerin toplandığı, münhasıran kişisel bir niteliğe sahiptir.
  • Jung: Jung, kişisel bilinçdışının altında, kişisel deneyimlerden türemeyen, doğuştan gelen daha derin bir katman olduğunu savunur: Kolektif Bilinçdışı. Bu katman, tüm bireylerde aşağı yukarı aynı olan evrensel içeriklere ve davranış biçimlerine sahiptir; yani, supra-kişisel (kişisel üstü) ortak bir psişik alt tabakayı oluşturur. Çocuk arketipi, bu kolektif bilinçdışının bir unsurudur.

b. Arketipsel İçeriğin Yorumlanması (Leonardo Örneği):

Jung, mitolojik temaların kişisel deneyimlere indirgenmesine karşı çıkar:

  • Freud’un İndirgemeciliği (Leonardo Örneği): Freud, Leonardo da Vinci’nin “Meryem ve İsa Çocuğu ile Aziz Anne” tablosunu, Leonardo’nun iki annesi olduğu kişisel gerçeğiyle açıklar (anne ve üvey anne).
  • Jung’un Eleştirisi: Jung, bu tablonun “çift-anne motifi” (dual-mother archetype) olarak bilinen evrensel ve mitolojik bir temayı ifade ettiğini belirtir. Eğer Freud haklıysa, bu temayı resmeden diğer tüm sanatçıların da iki annesi olması gerekirdi ki bu mantıksızdır. Jung’a göre, Leonardo’nun yaptığı, mitolojik arketipi kişisel ön-tarihiyle değil, mitolojik dual-anne motifini temsil etmektir. Nevrozlarda da kişisel bir neden (örneğin iki anneye sahip olmak) varsayılsa bile, sorunun asıl kaynağı, bu motifin nadir rastlanan bir olaydan bağımsız olarak arketipin yeniden aktive edilmesidir.

c. Çocukluk Psikolojisine Dair Saptamalar:

  • Fantezi ve Gerçeklik: Çocukluk döneminde, özellikle ilk dört yıl içinde, bilinç süreklilik göstermez ve gerçeklik algısı fantezilerle doludur. Fantezi imgeleri, duyusal uyaranların etkisinden daha ağır basar ve onları önceden var olan psişik imgelere (arketipsel formlara) uygun olarak şekillendirir.
  • Ebeveynlerin Mitleştirilmesi: Arketipsel form (ilahi syzygy, yani çift arketipi), ilk başta gerçek ebeveynlerin imajını kaplar ve asimile eder. Çocuk bilinci geliştikçe, ebeveynlerin gerçek figürleri algılanır ve bu, sıklıkla çocuğun hayal kırıklığına neden olur. Bu mitleştirme, yetişkinliğe kadar sürdürülebilir ve büyük bir dirençle terk edilir.
  • Kaybedilen Umut: Çocuk arketipiyle özdeşleşme (kahraman/ilahi çocuk) kırıldığında, birey “tanrısal annesinin kahraman oğlu” olmaktan çıkar. Yetişkinlikteki “kastrasyon korkusu” (castration complex) olarak adlandırılan durum, aslında gerçek hayattan duyulan korku olabilir. Çünkü gerçek hayat, çocukluktaki mitolojik beklentileri karşılamaz ve umut ve enerjinin yitirilmesine yol açan “tanrısız” bir deneyim sunar.
  • Yenilmezlik: Çocuğun mitolojik yenilmezliği, onun kendini gerçekleştirme arzusunun kişileşmiş halidir ve bu dürtü, doğa kanunu olduğu için yenilmez bir güce sahiptir.