Bir Şeyin İnsan Psişesinde Nümünoz (Büyülü) Hale Gelmesi Ne Demektir ?

Bir şeyin insan psişesinde nümünoz (numinous) hale gelmesi süreci, C. G. Jung’un analitik psikolojisinin merkezinde yer alan, derinlemesine ruhsal ve özerk (autonomous) bir deneyimdir.

Numinöz deneyim, esasen arketipsel içeriklerin Kolektif Bilinçdışından bilince ani ve güçlü bir şekilde sızmasıyla gerçekleşir.

1. Numinözlüğün Kaynağı: Arketipsel İmgeler ve İlahi Deneyim

Numinöz olan, basitçe kişisel bir duygu veya düşünce değildir; kaynağı psişik yapımızın kolektif katmanlarındadır.

• Vahiy ve Tanrısallığın Yansıması: Numinöz imgeler, vahyin temel maddesinden yaratılmıştır ve Tanrısallığın ebediyen benzersiz deneyimini yansıtır. Bu imgeler, her zaman insana ilahi olanın bir önsezisini verirken, aynı zamanda onu ilahi olanın doğrudan deneyiminden korur.
• Kolektif Bilinçdışı ve Özerklik: Arketipler, kolektif bilinçdışının yapı taşlarıdır ve doğuştan gelen, ön-bilinçli ve bilinçdışı bireysel psişik yapıyı oluşturur. Bu imgeler, bireyin kontrolüne tabi olmayan, özerk (autonomous) komplekslerdir.
• Anima ve Tehlike: Özellikle Anima (erkekteki dişil arketip) gibi figürler, dokundukları her şeyi nümünoz—koşulsuz, tehlikeli, tabu ve büyülü hale getirir. Anima, bilinçli ve ahlaki kategorilerin ötesinde, yaşamın kendisinin bir arketipidir.

2. Sürecin Başlaması: Ego Bilincinin Tek Taraflılığı ve Kriz

Numinöz deneyimin tetiklenmesi genellikle bilinçli yaşamdaki bir dengesizlik veya çatışma anında gerçekleşir.

• Telafi Edici İşlev: Arketipler, bilincin kaçınılmaz tek taraflılıklarını ve aşırılıklarını anlamlı bir şekilde telafi etmek veya düzeltmek amacıyla işleyen bir sistemdir. Medeni insanın farklılaşmış bilinci, iradenin dinamikleri aracılığıyla tek taraflılığa kayma tehlikesi taşır.
• Kişisel Olanın Ötesine Geçiş: Birey, geleneksel inançları veya alışkanlıkları terk ettiğinde ve “karanlık aynanın derinliklerine baktığında,” orijinal deneyimin harika ve korkunç lütfu ona isabet eder.
• Çöküş ve Teslimiyet: Numinöz deneyim genellikle bir çöküş anında ortaya çıkar. Tüm destekler ve dayanaklar kırıldığında ve geriden gelen hiçbir koruma umudu kalmadığında, o zamana kadar Anima tarafından oynanan anlamlı saçmalığın arkasında gizlenmiş olan anlam arketipini deneyimlemek mümkün hale gelir.

3. Numinöz Deneyimin Doğrudan Tezâhürleri

Numinöz deneyim, bilinç tarafından kontrol edilemeyen çeşitli biçimlerde ortaya çıkar:

• Korkutucu ve Olağanüstü Vizyonlar: Numinöz deneyim, bazen “ilahi olanın deneyimi” olarak adlandırılan, muazzam ve tehlikeli derecede belirleyici psişik bir deneyimdir. Örneğin, Aziz Nicholas of Flüe’nün deneyiminde, kendisine “öfke ve tehditlerle dolu, dehşet verici bir yüzle” bir figür görünmüş ve bu görüntü, onun kendi yüzünün dahi değişmesine neden olmuştur.
• Rüyalarda Kendiliğindenlik: Numinözlük, rüyalarda kendiliğinden (spontaneously) gerçekleştiğinde, nedenini bilmediğimiz her şey gibi ürkütücü bir durumdur, çünkü bu kendimizden kaynaklanmamıştır.
• Dışsal Güç İmajı: Numinöz bir varlığın bilinçte canlanması, dışarıdan gelen bir gücün müdahalesi hissini yaratır. Bu, ilkel topluluklarda “korku yaratan” Ayik veya gece tanrısı gibi, “soğuk bir rüzgar esintisi gibi gelen” ve insanda ürperme yaratan bir varlık olarak tanımlanmıştır.
• Özerk Figürler: Anima, “bir su perisi gibi üzerimize gelir; bir succubus gibi üstümüze çöker; bir cadı gibi her türlü şekle girer ve genel olarak psişik bir içeriğe hiç de uygun görünmeyen dayanılmaz bir bağımsızlık sergiler”. Bu figürler, bilinçdışı komplekslerin kişileştirilmiş ve özerk doğasını gösterir.

4. Numinöz Etkinin Sonuçları ve Tehlikeleri

Numinöz imgeler, çekmek, ikna etmek, büyülemek ve alt etmek amacıyla yaratılmıştır. Bu güce kapılmak büyük tehlikeler taşır:

• Enflasyon (Şişkinlik): Birey, arketiple özdeşleştiğinde, ego şişkinliği (inflation) yaşayabilir. Bu durum, psikoz, çılgınlık veya tarikat lideri gibi mesihçi bir misyon düşüncesine sahip “korkunç hastalar” ortaya çıkarabilir.
• Çatışmanın Azalması ve Dogma: Numinöz deneyim, eğer dogmatik bir sistem (din veya Kilise) tarafından sindirilmezse, bireyi parçalayabilir. Örneğin, St. Nicholas of Flüe, korkunç vizyonunu (ilahi öfke) Kilise dogmasının sağlam yapısı içinde (Teslis fikri) sindirerek kendisini “parçalanmaktan” kurtarmıştır. Dogma, bu tehlikeli psişik deneyimi, insan anlayışı için kabul edilebilir bir şekilde formüle etme işlevine sahiptir.
• İyileşme ve Düzen (Kozmos): Numinöz güçle ciddi şekilde yüzleşen kişi, Anima’nın kaotik keyfiyetinin arkasında “hayatın yasalarına dair üstün bir bilgeliği yansıtan gizli bir amaç” olduğunu fark eder. Anlam ile anlamsızlık birbirinden ayrıldığında, yeni bir kozmos (düzen) ortaya çıkar.