Aynı Hatayı Neden Tekrar Ediyoruz? Yinelemenin Gizli Diyalektiği

tarihinde gönderilmiş tarafından

Hayatımızda bazı acı verici hataları, toksik ilişkileri veya politik yenilgileri defalarca tekrar ettiğimizi fark ederiz. Mantığımız bize “bir daha asla” dese de, görünmez bir güç bizi hep aynı çıkmaza sürükler. Geleneksel bakış açısı bunu bir “zayıflık” ya da “akılsızlık” olarak etiketler. Ancak radikal psikanalizin sunduğu “yinelemenin diyalektiği” kavramı, bu tekrar döngüsünün içinde muazzam bir özgürleşme potansiyeli yattığını gösterir.

İşte yinelemeyi düz bir çember olmaktan çıkarıp, dönüştürücü bir spirale çeviren o diyalektik süreç:

1. Yineleme, Hatırlamaya Cesaret Edemediğimiz Şeyin Eylemidir Psikanalize göre, dayanılmaz, aşağılayıcı veya travmatik bulduğumuz için bilincimizden uzaklaştırdığımız (bastırdığımız) şeyleri doğrudan hatırlayamayız; bunun yerine onları eyleme dökerek yineleriz. Yani yineleme, aslında bilince gelemeyenin bilinçdışı bir biçimde hatırlanma çabasıdır. Yüzleşip çözmediğimiz bireysel ve politik tarih, onu anlayana kadar eylemlerimizde tekrar tekrar sahnelenir.

2. “Aynı” Şeyin İkinci Seferi Asla Aynı Değildir Diyalektiğin devreye girdiği nokta tam olarak burasıdır: Bir şeyi ikinci kez tekrarladığınızda, o artık tam anlamıyla “aynı” değildir. Çünkü ortada zaten yaşanmış bir ilk sefer vardır, hayat akmaya devam etmiştir ve bağlam değişmiştir. Bizi esir eden bu körü körüne tekrarlamalar, bir süre sonra vaziyeti o kadar dayanılmaz ve sıkıntı verici bir hale getirir ki, bu kriz halinin kendisi bizi farklı düşünmeye, hissetmeye ve eylemimizi sorgulamaya zorlar.

3. Fark Yaratan Tekrar ve Yeni İhtimaller Tekrarlanan şeyle aramıza giren bu eleştirel “mesafe”, düz bir tekrarı “fark yaratan bir tekrara” dönüştürür. Terapi odasında veya politik mücadele alanında, o eski tanıdık itaat ve yenilgi kalıplarını körü körüne yinelemek yerine, bu eylemin üzerine düşünebileceğimiz bir boşluk yakalarız. Bu mutlak farklılık yaratma anı, sayısız yenilginin bedelini ödeyip onları telafi edebilecek gerçek bir zaferdir.

Sonuç olarak; Tarihimizi ve acılarımızı yinelemeye mahkumuz, ancak bu bir çıkmaz sokak değildir. Aynı kalıpların içine düştüğümüzde, bunu mutlak bir yenilgi olarak görmek yerine, zinciri kırmak, eylemimizi bilinçli bir hale getirmek ve o döngünün içinden “fark yaratarak” çıkmak için diyalektik bir fırsat olarak kucaklamalıyız.

36

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...