Yaşlılar ve Tüketim

Modern tıp, güç ve sağlığın devam etmesi beklentisiyle pek çok kişiye daha uzun bir yaşam sağlamıştır. (Özgen ve Kostak, 1996: 42) Bireyler yaşamları boyunca farklı yaşam dönemlerinde farklı tüketici gruplar içinde yer alırlar. Tüketicilerin her yaşam döneminde ilgileri, beklentileri ve kararları birbirinden farklıdır. (Gönen ve Hablemitoğlu, 1990: 40). Tüketim öyle bir süreçtir ki, insanoğlunun yaşamı boyunca sürer ve tüm insanlara ortak bir kimlik yükler. Bu nedenledir ki bir toplumda yaşayan herkes aynı zamanda birer tüketici durumundadır. (Eymür, 1999). Dünyada ve Türkiye’de nüfusun gittikçe yaşlanmaya başladığı ve genişleyen yaşlılar pazarının çekici bir pazar haline geldiği bilinmektedir. (Odabaşı ve Barış, 2002: 261; Arpacı, 2008: 40)

Yaşlı tüketiciler kararlarında, gençlere göre daha tedbirli olurlar ve kesinlik, güvenilirlik ararlar; dolayısıyla yaşlıların yeni ürün, hizmet ve fikirlere uyumları daha zordur. Fiziksel hareketlerinin yavaşlaması nedeniyle yenilikleri kullanmaları zorlaşmaktadır. Yaşlı tüketiciler, mevcut kullandıkları ürünlerden farklı ve üstün özelliği, kullanım riski olmayan ve kullanımının kolay olduğuna inandıkları ürünleri daha iyi benimseyecekler ve yaşlılar pazarında yayılması daha kolay olacaktır. (Marangoz,1998: 51).

 Yaşlılar pazarı ikiye ayrılabilir; ilk grup: ailenin sorunlarını çözmüş, çocuklarını yetiştirmiş ve kalan yıllarını zevkle geçirmek isteyen yeniden doğanlar grubu: Çok aktif bir yaşam sürmek isterler ve finansal açıdan daha rahattırlar. Geziler, hobiler onların en çok harcama yaptıkları alanlardır. İkinci grup ise yaşlı olarak anılmak istemezler lakin ömürlerinin son aşamalarındadırlar. Tıbbi ihtiyaçlarını karşılamak, kolay bir yaşam sürmek arzusundadırlar. (Odabaşı ve Barış,2002: 261; Arpacı, 2008: 40-41). Nitekim son yıllarda yaşlıların tasarruf yapmaktan çok parayı harcama eğiliminde oldukları belirtilmektedir. (Uyanık ve Kalınkara, 2001: 247).

Pek çok yaşlı tüketici, emeklilik hakkına sahip ise de diğer yaş grupları ile karşılaştırıldıklarında önemli bir bölümünün düşük gelir düzeyine sahip oldukları görülmektedir. Ancak yaşamın bu döneminde, çocuk yetiştirme, eğitim, konut, otomobil gibi harcamalar azalmaktadır. (Gönen ve Özgen, 1989; Özgen ve Kostak, 1996: 43; Arpacı, 2008: 41).

Yaşlı ailelerde harcanabilir gelirin yüksek olması; tasarruf ve varlık birikiminin bulunması, uzun dönemli borçlar ve kendilerine bağımlı ve desteklenmesi gereken kimselerin olmaması gibi faktörlere bağlıdır. Yaşlılar birçok ürün için önemli bir satın alma gücüne sahip olan, satın alma kararlarını kendileri veren, parayı biriktirmekten çok harcama ve peşin ödeme yapma eğiliminde olan tüketicilerdir. (Özgen ve Kostak, 1996: 43).

Yaşlıların alışverişe ilişkin davranış özellikleri şöyledir:

 • Zincir mağazaları tercih ederler.

• Ürün ve hizmetlerle ilgili bilgi kaynakları gazeteler ve alışveriş sırasındaki gözlemleridir.

• Alışveriş yaşlıların hayat tarzının bir parçasıdır ve bir yükten ziyade bir zevktir.

 • Yaşlılar; hareketlilik, araba gibi imkânlardan yoksun olmaları nedeniyle konutları civarından alışveriş yaparlar.

• Ürün bağlılığının yanı sıra, mağaza bağlılığı da sergilerler. Bunun nedeni alışveriş kolaylığı, fiyat, ürün özellikleri, mağazanın fiziki özelliği ve müşteriye olan yaklaşımıdır.

Ayrıca mağazalarda sağlık ve yaşlı ihtiyaçlarına yönelik ürünlerin olması da önemli bir etkendir. (Marangoz, 1998: 79).

 Sommer vd. çalışmalarında yaşlı insanların gençlere ve kadınların ise erkeklere oranla ticari bir alışveriş mekânında daha fazla zaman harcadıklarını bulmuşlardır. Bu sonuca göre, yaşlı insanların ve kadınların alış veriş kararlarında gençlere ve erkeklere oranla daha kritik bir tutum sergiledikleri söylenebilir. (Yıldırım, 2005: 479).

Konu ile ilgili bir ölçek çalışması

1. TUTUM

. Aşağıda belirtilen tutumlar hakkındaki düşüncelerden size uygun seçeneği işaretleyiniz.

TUTUM

 DÜŞÜNCE

 EVET :  E

HAYIR : H

KISMEN: K

 Farklı mal ve hizmetlerin birbiri ile karşılaştırılması iyi bir alışveriş için gereklidir. E H K

Pazarlık yapılabilecek yerlerden alışveriş yapmak iyi bir alışveriş için gereklidir. E H K

Fiyat Tutumları

 Akılcı satın alma için farklı mağazaları dolaşıp satış şartlarını araştırmak gerekir.E H K

 Fiyat ve kalite arasında ilişki vardır. E H K

Tüketici karar verirken malların kalitelerini karşılaştırır. E H K

 Alışveriş merkezlerinin yaygınlaşması ürün kalitesini artırmıştır .E H K

Ürünlerin istenilen kalitede olması önemlidir.E H K

 Kalite Tutumları

 Farklı kalitedeki ürünler arasından seçim yapmak daha kolaydır.E H K

 Yeni ürün ve markalara daha az ilgi gösterilir .E H K

Bir markanın seçilmesinde deneyimler, reklâmlar, arkadaşlar, fiyat ve satış personeli etkili olur. E H K

Tüketicinin marka bilgisi tüm ürünler için tam ve yeterli olmayabilir.E H K

 Marka Tutumları

 Marka bir statü sembolüdür .E H K

 Marka bağımlılığı olan tüketiciler her zaman rasyonel davranmazlar.E H K

 Mağaza Tutumu

 Mağaza eve yakın olmalıdır.E H K

 Mağaza toplu taşım araçlarına yakın olmalıdır. E H K

Mağazada ürün çeşitliliği olmalıdır.E H K

 Mağaza bağımlılığı olan tüketicilerin her zaman tam anlamı ile tatmin olduğu söylenemez. E H K

Mağaza içerisinde yaşlıların satın aldığı ürünlerin taşınmasına yardımcı olunmalıdır. E H K

Yaşlı tüketicilerin ödeme için sıra beklemeleri zor olduğundan, yaşlılara özel kasa hizmeti sağlanmalıdır.E H K

 Mağazada özel diyet ürünleri bulundurulmalıdır.E H K

 Ürün fiyat etiketleri okunaklı bir şekilde yazılmalıdır. E H K

Mağazada dinlenme yerleri olması tercih nedenidir.E H K

İade kabul eden ve değiştirme yapan mağazalar tercih edilmelidir.E H K

Satış Personeline   Yönelik  Tutum

 Satış personelinin tüketicileri mal ve hizmetler konusunda yeterince bilgilendirmesi gerekir.E H K

 Satış personelinin güler yüzlü ve saygılı olduğu alışveriş merkezleri daha çok tercih edilir. E H K

Satış personelinin yaklaşımının iyi niyetli ve dostça olması tüketiciye güven verir. E H K

Satış personelinin yaşlı tüketicilerin şikâyetleri ile özel olarak ilgilenmesi gerekir.E H K

 Satış personelinin yaşlılarda olabilecek işitme, görme gibi sağlık sorunlarını dikkate alması gerekir. E H K

Satış personelinin yaşlılara saygılı, nazik ve anlayışlı davranması gerekir. E H K

Satış personelinin fazla ısrarcı olması satın almaktan vazgeçmeye neden olabilir .E H K

Satış personelinin sattığı ürünler hakkında ayrıntılı bilgiye sahip olması gerekir. E H K

Ambalaj Tutumları.

 Ambalajlı ürün reklâmı mümkün ürün demektir. E H K

Kaliteli ambalaj satın almayı güdüler.E H K

 Etiketlerin büyük ve göze çarpacak şekilde yazılması okumayı kolaylaştırır.E H K

 Ürünlerin ambalajlarının kolaylıkla açılabilmesi gerekir .E H K

Kullanma talimatlarındaki kolay anlaşılabilecek şekilde açık ve yalın yazılmış olması önemlidir ..E H K

Genellikle küçük boyutlu ambalajları tercih etmek gerekir. .E H K

Reklam Tutumları

Reklâmlar satın alma davranışını etkiler E H K

Televizyon reklâmlarında bilginin hızlı sunulması ürünler hakkında yeterli bilgi edinilmemesine yol açmaktadır. E H K

Reklâmlar ürünü tanıtmayı sağlar.E H K

 Reklâmlar belirli ürünleri nerede bulabileceğimiz konusunda yardımcı olurlar. E H K

Televizyon reklâmlarını izlemek eğlencelidir.E H K

 Reklâmların bilgilendirme fonksiyonu tüketiciler açısından önemlidir. E H K

2.DAVRANIŞ

 Alışveriş yaparken en çok dikkatinizi çeken ürün grubu hangisidir?

 (1) Gıda

 (2) Şifalı bitkiler

(3) Temizlik

 (4) Kişisel bakım

(5) Hediyelik eşyalar

(6) Eğitim

7) Sağlık

(8) Giyim

 (9) Elektrik-elektronik

 (10) Oyuncak

 (11) Ulaşım

(12) Güvenlik

 (13) Diğer (Belirtiniz)…………………

3. Dikkatinizi en çok bu ürün grubunun çekmesinin nedeni nedir?

 (1) Reklamlardan etkilenmem

 (2) İhtiyaçlarıma yönelik olması

(3) Çevremdeki insanları mutlu etme isteği (4) Diğer (Belirtiniz)…………………

. Aşağıdaki davranışları uygulama sıklığınızı belirtiniz.

 4.DAVRANIŞLAR

Her zaman:5

 Sık sık :4

Kararsızım :3

Ara sıra :2

Hiçbir zaman :1

Alış verişe çıkmadan önce liste yaparım.

 Kampanya ve indirimleri takip ederim .

Alışveriş sonrası fiş ya da fatura alırım .

Satın aldığım ürünün üretim ve son kullanma tarihine bakarım.

 Satın aldığım ürünün gramajına bakarım.

 Aldığım ürünün fiyatını yazarkasa fişi ile karşılaştırırım.

Ucuz olması durumunda taklit ürünleri almayı tercih ederim.

Çok beğendiğim bir ürün olursa düşünmeden hemen alırım.

Kapıdan yapılan satışlardan alışveriş yaparım.

Kaynakça

Arpacı, F. (2008). Yaşlı Tüketiciler. Mesleki Eğitim Dergisi, 10(19), 37-47.

Gönen, E. ve Hablemitoğlu, Ş. (1990). Yaşlıların Tüketim Harcamaları. Standard, 29 (340), 40- 44.

Marangoz, M. (1998). Tüketici davranışlarında kültür ve alt kültürlerin etkisi ve satın almaya yansımasına yönelik bir uygulama. Yayımlanmamış doktora tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Odabaşı, Y. ve Barış, G. (2002).Tüketici Davranışı. İstanbul: Media Cat Yayınları

Özgen, Ö. ve Kostak, H. (1996).Yaşlılara Yönelik Pazar ve Tüketici Tatmini. Ali Fuat Ersoy, Velittin Kalınkara (Editör), Yaşlılık ve Yaşam Kalitesi Sempozyumu, Ankara, s. 1–7

Uyanık, P. E. ve Kalınkara V. (2001). Yaşlı Tüketicilerin Pazara Yönelik Tutumları. Velittin Kalınkara (Editör), I. Ulusal Yaşlılık Kongresi, Ankara, Yaşlı Sorunları Araştırma Derneği, Yenimahalle Belediyesi, 247–255.

Yıldırım, K. (2005). Bir Ticari Mekân İmajının Müşteri Karakteristiklerine Bağlı Olarak Farklı Yorumlanması. Ankara: Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 20 (4), 473– 481.