Mahalle Güvenliğinin Boyutları Mahalle güvenliğini fonksiyon ve boyutlarının geniş olması nedeniyle farklı alt başlıklar altında açıklamak daha yerinde olacaktır. Bu alt başlıkları suça karşı güvenlik (can, mal, ırz güvenliği), trafik güvenliği, afet ve çevre güvenliği, sokak hayvanlarına kaşı güvenlik, içki ve uyuşturucu kullananlara karşı güvenlik, çocukların ve kadınların güvenliği, sosyal güvenlik ve yardımlaşma şeklinde sıralayabiliriz.
1. Suça Karşı Güvenlik (Can, mal, ırz güvenliği)
Günümüzde kent ortamlarında sürekli değişen nüfus hareketleriyle birlikte artan nüfus yoğunluğu, mahalelerin geleneksel otokontrol mekanizmalarının eskiye nazaran zayıflamasını beraberinde getirmiştir. Bu da birçok suçun işlendiği mekânlara dönüşmelerini hızlandırmıştır. Bu güvenlik sorunları, farklı türde suçların mahalle sakinlerinin yaşam kalitesini ve genel güvenlik hissini nasıl etkilediğini gösterir. Bu suçlar hırsızlık ve soygunlar, vandalizm, çete kavgaları, sözlü taciz ve taciz olayları şeklinde ortaya çıkabilmektedir (Aydın, 2018). Hırsızlık ve soygunlar (ev soygunu, iş yeri soygunu, okul soygunu vb.) mahallelerde en çok karşılaşılan suç türleri arasındadır. Bu suçlar bireyleri maddi kayıplara uğratmaları yanında güvensizlik duygusunun oluşmasına da sebep olmaktadır.
Aydın’ın (2018) çalışmasında “Mahallerdeki hırsızlık olayları yalnızca mal kaybına yol açmakla kalmaz, aynı zamanda mahalle sakinlerinin güvenlik hissini de ciddi şekilde sarsar.” ifadesi bu durumu açıkça ortaya koymaktadır. Bu soygunların başında da insanları en çok tedirgin eden ev soygunları gelmektedir. Örneğin, Ankara’nın bir mahallesinde birkaç ay içerisinde aynı sokakta dört evin soyulması, mahalle sakinlerini geceleri uyuyamaz hâle getirmiştir. Bu tür olaylar toplum üzerinde derin kaygı ve endişelere mahal vermekle birlikte komşuluk ilişkilerinin zayıflamasına da sebep olmaktadır. (Aydın, 2018, Göktaş,2025).
Vandalizm de mahallelerde özellikle gençler arasında yaygın olan bir suç türüdür. Kamu mallarına zarar verme ve duvarlara çeşitli yazılar ve şekiller çizme şeklinde ortaya çıkan bu şiddet eylemi son dönemlerin en yaygın suçlarından birisidir. “Vandalizm mahalledeki yaşam kalitesini düşürmekle kalmaz, aynı zamanda mahalle sakinleri arasında korku ve güvensizlik yaratır” (Türkoğlu ve ark., 2019). İzmir’de bir mahallede gençler tarafından yapılan grafitiler ve park ekipmanlarına zarar verilmesi estetik ve güvenlik sorununa yer açtığı gibi, mahalle parkındaki bankların kırılması ve çocuk oyun alanlarına zarar verilmesin, ailelerin çocuklarını parka götürmekte endişe etmelerine yol açmakla birlikte mahalledeki sosyal ilişkileri olumsuz etkilemiştir. (Türkoğlu ve ark., 2019).
Mahallelerdeki yerel ve illegal gruplaşmalardan birisi ise çeteleşme yolu ile kişi ve bireyleri maddi ve manevi zarara uğratma eylemidir. Bu grupların sayı ve etkisi tüm toplumu sarsacak derecede artmıştır. Ayrıca bu grupların kendi aralarındaki kavgaları da güvenlik ve huzur açısından büyük bir sorun teşkil etmektedir. Bu tür olaylar özellikle çocuklu ailelerin korku ve endişe duymasına neden olmaktadır. (Kaya ve Ekinci, 2019).
Sözlü taciz ve diğer taciz olayları mahalledeki güvenlik algısına ciddi şekilde zarar vermektedir. Bu tür olaylara en çok maruz kalanlar kadınlar ve çocuklardır. Bu şiddet mağdurlar üzerinde psikolojik ve travmatik sonuçlar doğurduğu gibi sosyal ilişkilerini de olumsuz etkilemektedir. Sözlü ve fiziki tacize uğrayan bireyler güvensizlik hissi yaşadıklarından sokakta, apartmanda koridorda yürümekten dahi çekinmektedirler.
2. Trafik Güvenliği
Trafik yoğunluğu özellikle İstanbul gibi büyük şehirlerde mahalle içerisindeki yolların tıkanması acil durumlarda (ambulans, itfaiye vb.) araçların mahalleye erişimini zorlaştırmakta, işe gidişlerde geç kalmalara neden olmaktadır. Bunun sonucu olarak mahalle sakinlerinin günlük yaşam akışını bozarak aşırı stres ve sinire neden olmaktadır (Kaya & Demir, 2019). Park yeri yetersizliği birçok mahallede önemli bir problemdir. Araç sayılarının fazlalığı ve park yeri yetersizliği araçların uygunsuz ve tehlike oluşturacak yerlere (kaldırım üstüne, yaya kaldırımlarına vb.) park etmelerine, böylece yayalar ve diğer araçlar için tehlike oluşturmalarına sebep olmaktadır. Ayrıca mahalle içerisinde hız yapan araçlar özellikle çocuk, yaşlı ve engelli bireyler için tehlike arz etmektedir.(Göktaş,2025)
3.Afet ve Çevre Sorunları
Afetler sonrası kriz yönetimi ve acil durum planlaması ciddi can ve mal kayıplarına neden olabilmektedir. Afetler sonrası kurtarma ve yardım faaliyetleri mahalledeki güvenliği ve toplumun dayanıklılığını etkilemektedir. “Doğal afetlere karşı hazırlıklı olmak, mahallelerin dayanıklılığını artırabilir ve toplumun afet sonrası toparlanma sürecini kolaylaştırabilir (Kılıç, 2020). Etkili bir atık yönetiminin yapılmaması mahallede çevre kirliliği ve sağlık sorunlarına neden olabilir. Çöp birikmesi ve atık suyun doğaya zarar vermesi mahallenin çevre kalitesini düşürebilir. Ayrıca su kaynaklarının kısıtlı olması ve su kirliliği mahallede ciddi sorunlara yol açabilir. “Çevre kirliliği mahallerde sağlık sorunlarının artmasına ve toplumun genel refahının düşmesine neden olur” (Yılmaz ve Aksoy, 2018). Mahallede yeşil alanların az olması, halkın sağlıklı bir çevrede vakit geçirmesini engelleyebilir. Bu durum stres seviyesinin artmasına ve yaşam kalitesinin düşmesine neden olabilir.
4.Sokak Hayvanlarına Karşı Güvenlik
Mahallede sokak hayvanları nedeniyle de bazı sorun ve sıkıntılar yaşanabilmektedir. Bunların başlıcaları, başıboş sokak hayvanları (kedi ve köpekler), sağlık sorunları, çevre kirliliği, gürültü ve rahatsızlık, doğal dengeyi bozmadır. Sokak hayvanları genellikle sahipsiz ve başıboş bir şekilde olduklarından, güvenlik, beslenme ve hastalık (kuduz, kist hidatik vb.) yayma yönünden risk teşkil etmektedirler. Genellikle sağlıksız yaşam koşulları nedeni ile açlık, parazit ve yaralanmalar sokak hayvanlarının yaşam kalitesini düşürdüğü gibi insanlar için de tehlike oluşturmalarına neden olur. (Gündüz vd. , 2017; Akt. Göktaş,2025)
5. İçki ve Uyuşturucu Kullanıcılarına Karşı Güvenlik
Mahallelerde uyuşturucu ve alkol kullanımı toplum sağlığı ve güvenliğini ciddi şekilde tehdit eden sorunlardandır. Bu sorunlar birey ve toplulukların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebildiği gibi çeşitli sosyoekonomik sorunlara da yol açabilmektedir. Bu sorunların başlıcaları; fiziksel sağlık sorunları, zihinsel sağlık sorunları, suç işleme potansiyellerinin artması, aile ve toplumsal ilişkilerinin bozulması ve ekonomik sorunlardır. Uyuşturucu ve alkolün uzun süre kullanımı karaciğer, böbrek ve beyin hasarına neden olabilmektedir. Sağlam ve sağlıklı bireyleri fiziksel engelli bireylere dönüştürebilmektedir. Ayrıca uyuşturucu ve alkol bağımlılığı, depresyon, anksiyete ve diğer zihinsel sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Bağımlılıkla mücadele eden bireyler genellikle izolasyon ve davranış bozukları yaşarlar. (Demir & Yılmaz, 2018). Bağımlı bireyler aile içi şiddet, çocuk ihmal ve istismarı gibi sorunlar yaşayabildikleri gibi mahalle sakinleri ile güvensizlik ve huzursuzluk yaratabilmektedir. “Uyuşturucu bağımlılığı, bireylerin topluma uyum sağlama kapasitesini düşürür ve sosyal izolasyona yol açar” (Güven & Kılıç, 2020). “Büyükşehirlerde uyuşturucu ve alkol kullanımı trafik kazalarının artmasına neler olur ve bu durum, toplumsal güvenliği tehdit eder.” (Kaya & Demir, 2019). Bağımlı bireyler ekonomik olarak da sıkıntılar yaşayabilirler. İşgücü piyasasından dışlanabilir ekonomik olarak dezavantajlı duruma gelebilirler. Ayrıca bağımlı bireyler kuytu ve izbe yerlerde yaşam alanları (köprü altı, kuytu sokaklar, harabe yapılar vb.) oluşturarak mahalle ve sokakların güven ortamına zarar verirler. Bu kişiler hem madde ve alkolün verdiği bilinç kaybı ve cesaretle etraflarına maddi ve fiziksel şiddet uygulayabilecekleri gibi, ihtiyaç duydukları madde ve içecekleri almak için suça yönelim gösterebilirler. Bu tür bireylerin çoğunluğu mahalle ve sokaklardan dışlandıkları için veya bilinçsiz olarak sokaklarda ve sağlıksız koşullarda yaşamak durumunda kalmaktadırlar.(Göktaş,2025)
6. Çocukların ve Kadınların Güvenliği
Mahallelerde kadın ve çocukların güvenliği, mahallelinin ve toplumun huzur ve güven içinde yaşaması için hayati bir önem arz etmektedir. Kadın ve çocuklar fiziksel açıdan daha güçsüz olduklarından ekstra korunmaya ve güvenliğe ihtiyaç duyabilmektedirler. Bu sorunlar ekonomik olarak dezavantajlı olan bölgelerde daha belirgin olabilmekle birlikte toplumun genel refahını etkileyebilmektedir. Bu problemler; kadına yönelik şiddet, çocuk istismarı, eğitim ve bilinçlendirme eksikliği, sosyal ve ekonomik faktörler ve yetersiz yasal koruma şeklinde ortaya çıkabilmektedir. “Kadına yönelik şiddet toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir sonucudur ve bu sorunla başa çıkmak için toplumsal bilinçlendirme ve eğitim programları gereklidir”. (Kılıç, 2020). Kadınların mahallede ve evde yaşadığı sıkıntılar arasında ev içi şiddet, sokakta taciz ve saldırı ve çeşitli tehditler önde gelen sıkıntılardır. Bu fiziksel şiddetler kadının psikoloji ve fiziksel sağlığını ciddi şekilde etkilemektedir. Çocuklar, fiziksel, duygusal ve cinsel risk altındadırlar. Çocukların küçük ve korumasız olmaları bu tür şiddet eylemleri ile karşılaşma olasılıklarını artırmaktadır. Kadın ve çocukların kendilerini nasıl savunabilecekleri bilgisine sahip değilseler risk durumları daha da artmaktadır. Gerekli eğitimi almaları güvenli davranış ve korunmada risk durumlarının azalmasını sağlar. “Çocuk istismarını önlemek için yerel yönetimlerin ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliği içinde çalışması ve koruyucu hizmetleri artırması gerekmektedir.” (Güler & Yıldırım, 2019).
Mahalle Güvenliğinde Topluluğun Oynayabileceği Roller
Bu uygulamalardan ilki, neighbourhood watch (mahalle izleme) programlarıdır. Bu programın temel mantığı komşuların birbirleri ile ve polisle iş birliği yaparak işlenen suçları izlemek ve rapor etmek üzerine kuruludur. Bu program mahalle güvenliğini sağlamak için komşuların düzenli toplantılar yaparak bilgi paylaşımında bulunmalarını teşvik eder. “Neighbourhood Watch programları, topluluk iş birliği ve dikkatini artırarak suç oranlarını azaltmada etkilidir. Bu programlar sakinler arasında sorumluluk duygusunu artırır ve suç faaliyetlerini caydıran bir destek ağı oluşturur.” (Brown & Smith, 2019;; Göktaş,2025). Bu program Amerika Birleşik Devletleri’nde uygulanmakla birlikte yine bir benzeri Neighbourhood Watch Network adıyla Birleşik Krallık’ta uygulanmaktadır.
Diğer bir güvenlik uygulaması ise citizen patrols (vatandaş devriyeleri)’dir. Kanada’da (Citizens on Patrol program), Avusturalya’da ise (Neighbourhood Support Program) adı ile uygulanmaktadır. Programın uygulanma şekli polisle iş birliği yapan gönüllü mahallelilerden devriyeler oluşturarak suçluların ve suçun takibini yapmaktır. “Vatandaş devriyeleri, topluluk içinde ek bir gözetim katmanı oluşturarak potansiyel suçluları caydırır ve aktif raporlama yoluyla suçların önlemesine yardımcı olur.” (John & Clarke, 2020, s. 237-239; Göktaş,2025).
Mahalle güvenliği, yalnızca kolluk güçleri ve yerel yönetimlerce değil asıl mahallelinin aktif katılımı ile gerçekleştirilebilir. Topluluğun mahalle güvenliğinde gönüllüğe dayanan, oynayabileceği çok çeşitli roller bulunmaktadır. Bunları; komşuluk ilişkilerini güçlendirmek (tanışıklık ve dayanışma), mahalle gözlem ve bildirim sistemleri (gönüllü güvenlik devriyeleri, mahalle izleme grupları), eğitim ve bilinçlendirme (güvenlik eğitimleri, bilinçlendirme kampanyaları), yerel yönetim ve polisle iş birliği (ortak çalışma ve toplantılar, ortak güvenlik projeleri), sosyal ve kültürel aktiviteler (toplumsal bağları güçlendirmek, güvenlik temalı etkinlikler) şeklinde sıralamak mümkündür. Arslan’ın ifadesi ile “Komşular arası güçlü ilişkiler, mahalle güvenliğini artırmakta ve suç oranlarını düşürmekte önemli bir rol oynamaktadır.” (Arslan, 2019).
Aynı mahallede ikamet eden komşular arası tanışıklık ve güven duygusu mahalleye giren yabancıların kolay fark edilmesini ve şüpheli durumlardan haberdar olunmasını kolaylaştıracaktır. Ayrıca mahallelilerin kendi aralarında oluşturdukları gönüllü devriyeler belli aralıklarla kendilerine verilen bölgeyi dolaşarak şüpheli durumlardan yetkilileri haber edebilirler. Ayrıca sanal ortamda sosyal medya ve mobil uygulamalar üzerinden oluşturulan gruplarla şüpheli durumlardan anında mahalleli ve ilgili birimler haberdar edilebilir. (Kılıç & Erdem, 2020)
Kaynakça
Arslan, H. (2019). Mahallelerde Afet ve Çevre Sorunlarının Yönetimi: Bi Değerlendirme. Kent Araştırmaları Dergisi, 24(3), 45-67. Arslan, M. (2019). Mahalle Dayanışmasının Güvenlik Üzerindeki Etkisi. Kent Güvenliği Dergisi, 21(4), 56-74.
Aydın, M. (2018). Mahallelerde Hırsızlık Olaylarının Sosyolojik Etkileri. Sosyoloji Dergisi, 35(2), 123-145.
Göktaş, H. (2025) Komşuluk ve Güvenlik: Plevne Mahallesi Örnek Olay İncelemesi .Yüksek lisans tezi Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim dalı
Güler, A., ve Yıldırım, H. (2019). Çocuk İstismarı ve Koruma Mekanizmaları: Yerel Yönetimlerin Rolü. Çocuk ve Gençlik Çalışmaları Dergisi, 16(3), 112-130.
Demir, A., ve Yılmaz, F. (2018). Mahallelerde Uyuşturucu ve Alkol Kullanımının Gençler Üzerindeki Etkileri. Kriminoloji Araştırmaları Dergisi, 29(3), 198- 213
Gündüz, S. ve Arkadaşları (2017). Sokak Hayvanlarının Yoğun Olduğu Mahallelerde İnsan Sağlığı Üzerine Bir İnceleme. Veteriner Hekimler Dergisi, 45(2), 78-94.
Güven, S., ve Kılıç, N. (2020). Uyuşturucu Bağımlılığı ve Toplum Sağlığı Üzerine Etkileri. Toplum Sağlığı Dergisi, 18(1), 65-84.
Kaya, H., ve Demir, A. (2019). Büyükşehirlerde Trafik Sorunlarının Sosyolojik Boyutları. Kent ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(3), 78-101.
Kaya, H., ve Ekinci, O. (2019). Mahallelerde Şiddet Olaylarının Sosyal Etkileri. Türk Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 89-112.
Kılıç, S., ve Erdem, H. (2020). Toplum Temelli Güvenlik Yaklaşımları. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 14(2), 88-103.
Kılıç, N. (2020). Mahallelerde Doğal Afetlere Karşı Hazırlıklı Olmak: Bir Durum Analizi. Afet Yönetimi Dergisi, 15(1), 110-125. Kılıç, S. (2020). Mahallelerde Kadına Yönelik Şiddetin Sosyolojik Boyutları. Toplum Bilimleri Dergisi, 13(2), 88-105.
Türkoğlu, M. (2019). Vandalizm ve Toplum Üzerindeki Etkileri. Toplum Bilimleri Dergisi, 13(4), 56-78. 106 Türkoğlu, S. (2020). Sokakta Sözlü Tacizin Kadınlar Üzerindeki Etkileri. Kadın Araştırmaları Dergisi, 15(2), 140-157.
Yılmaz, E., ve Aksoy, M. (2018). Mahalle Çevresinde Hava Kirliliği ve Sağlık Sorunları. Çevre Bilimleri Dergisi, 12(2), 89-104.
Yılmaz, F. (2018a). Sokak Köpeklerinin Neden Olduğu Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri. Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 10(3), 112-129.
Yılmaz, F. (2018b). Güvenlik Eğitimlerinin Toplum Üzerindeki Etkisi. Eğitim ve Toplum Dergisi, 13(1), 65-79.
