Balçık, Kelimeler ve Kabuslar: Gustav Meyrink’in Golem’inde Kimlik Parçalanması

tarihinde gönderilmiş tarafından

Edebiyat tarihi, insan elinden çıkıp yaratıcısına başkaldıran canavarlarla doludur. Ancak hiçbiri Gustav Meyrink’in 1915 yılında yayımlanan başyapıtı Golem (Der Golem) kadar tekinsiz, psikolojik olarak parça parça edici ve mistik bir derinliğe sahip değildir.

Meyrink, Prag’ın dar, loş ve rutubetli Yahudi gettosunun sokaklarını sadece bir mekan olarak kullanmaz; orayı insan bilincinin, bastırılmış korkularının ve kolektif hafızanın labirentine dönüştürür.

1. Kilden Doğan Kabus: Golem Efsanesi

Romanın kökleri, 16. yüzyılda Prag’da yaşadığına inanılan Rabbi Löw’ün, cemaatini korumak için Moldau Nehri’nin çamurundan (balçığından) bir dev yaratıp, onun alnına İbranice “hakikat” anlamına gelen “EMET” kelimesini yazarak canlandırdığı kadim Yahudi efsanesine dayanır. Bu canavarı durdurmanın tek yolu, alnındaki ilk harfi silip kelimeyi “ölüm” anlamına gelen “MET” haline getirmektir.

Ancak Meyrink’in anlatısında Golem, sokaklarda fiziksel olarak gezinen bir canavardan çok daha fazlasıdır. O, gettonun somutlaşmış ruhudur. Otuz yılda bir, gettonun tavan aralarından, görünmez dehlizlerinden fırlayan, insanları deliliğin eşiğine getiren ve sonra aniden kaybolan kolektif bir gölge hayaletidir.

2. Athanasius Pernath: Parçalanmış Bir Benliğin İzinde

Romanın merkezinde, Prag gettosunda yaşayan ve geçmişine dair hiçbir şey hatırlamayan taş oymacısı ve restoratör Athanasius Pernath yer alır. Pernath’ın zihni, tıpkı gettonun labirent gibi birbirine açılan eski evleri gibidir. Geçmişi, bir psikiyatrik müdahaleyle ondan çalınmıştır.

Pernath bir gün, yüzü olmayan bir yabancıdan eski bir elyazmasını (İbbur / Gebe Kalma) tamir etme işini alır. Bu andan itibaren gerçeğin sınırları silinir. Pernath’ın kendi kimliğini arayışı, gettonun bodrum katlarında Golem ile karşılaşmasıyla birleşir. Aslında Golem, dışarıdaki bir düşman değil; Pernath’ın kendi bastırılmış, unutturulmuş, kilden yapılmış ikizidir (Doppelgänger).

3. Dil, Kabala ve Gerçekliğin İllüzyonu

Meyrink, bir dönem üyesi olduğu ezoterik ve okült cemiyetlerin de etkisiyle, romanı baştan aşağı Kabalist sembollerle örer. Kelimeler, tıpkı Golem’i canlandıran o büyülü harfler gibi, hem var edici hem de yok edicidir.

Romandaki Prag tasviri baştan aşağı bir sanrıdır. Evler, insan benzeri karakterlere bürünür; pencereler hain gözler gibi karakterleri izler. Maddi dünya, aslında ruhsal bir hapishaneden ibarettir. Pernath, kendi içsel simyasını tamamlayıp, bilincinin o karanlık odalarından geçerek “Hermetik” bir uyanış yaşamak zorundadır.

“Evler uyanık olduklarını haykırıyorlardı… Onlar canlı varlıklardı; içlerinde yaşayan insanların ruhlarını emiyorlar, geceleri ise o bastırılmış düşünceleri birer kabus gibi sokaklara kusuyorlardı.”

Son Söz: Kendi Golem’imizle Yüzleşmek

Gustav Meyrink’in Golem’i, basit bir korku ya da fantastik edebiyat ürünü değildir. O, insanın kendi içindeki karanlıkla, unutmak istediği geçmişiyle ve toplumsal çürümeyle yüzleşmesinin hikayesidir.

Bugün modern insan olarak her birimiz, kelimelerle, hırslarla ve toplumsal beklentilerle kendi “Golem”lerimizi yaratıyoruz. Ve tıpkı romandaki gibi, kendi yarattığımız bu çamurdan canavarlar, günün birinde zihnimizin tavan arasından inip bizimle yüzleşmek için sırasını bekliyor.

3

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...