Önde gelen Fransız filozoflarından biri olan Denis Diderot, Langres’te 1713’te doğdu ve 1784’te öldü. Fırtınalı hayatının en büyük başarısı, 1751 ile 1772 arasında yayımlanan, teknik bilgilerle ve örtük politik ve dinsel hicivlerle dolu yirmi sekiz ciltlik dev Ansiklopedi’nin (L’Encyclopédie ) editörlüğüdür.
Denis Diderot
Felsefe Konuşmaları – Denis Diderot
Denis Diderot (1713-1784): Aydınlanma döneminin en önemli yazar ve düşünürlerindendir. Encyclopédie’nin yayın yönetmenliğini üstlendi, yazdığı edebi ve felsefi eserlerin yanı sıra geçinmek için çeviriler yaptı. Bu kitapta yer alan konuşmalardan “D’Alembert” 1830, “La Maréchale” 1776 ve sonradan bulunan “Başrahip Barthélemy” 1920 yılında yayımlandı. “D’Alembert” konuşmaları evrim, evrenin düzeni, yaşam ve ölüm konularını; “Başrahip Barthélemy” konuşması dua, tanrı, ruh, öteki dünya konularını; “La Maréchale” konuşması ise din ve ahlâk arasındaki denklemin sorgusunu
Rameau’nun Yeğeni – Denis Diderot. ‘Diyalektik bir başyapıt’
Denis Diderot’un 1761 yılında yazdığı Rameau’nun Yeğeni – diyalog (Le neveu de Rameau), adlı yapıtını sağlığında yayınlanmamıştı, böyle bir yapıt olduğu da bilinmiyordu. Yıllar sonra düşünür, şair, oyun yazarı ve tarihçi Friedrich Schiller, Almanya’da eski kitap satılan bir dükkânda gezinirken elyazması metnini bulur. O denli beğenir ki Goethe’ye de okuması için verir. Goethe okur okumaz hayran olarak Rameau Neffe adıyla 1821 yılında Almancaya çevirir ve yayınlar.
Friedrich Engels’in ” diyalektik bir başyapıt” olarak nitelendirdiği Rameau’nun Yeğeni, dünya edebiyatının canlılığından, tazeliğinden hiç yitirmeyen sayılı sanat ürünlerindendir.
Din, Ahlak, Evrim ve Toplumsal Yaşam?a Dair Diyaloglar – Denis Diderot
18. yüzyılın en ilerici ve devrimci fikirlere sahip Fransız yazar ve filozofudur.
Diderot?nun başlıca özelliği romanları şekil ve içeriğinin yanı sıra, felsefi olarak da incelemesiydi. Romantizm akımının öncüsü ve hümanist olan Diderot; zengin kiliseler kontrolünde bir endüstri olarak gördüğü Hıristiyanlık dinini reddetmiş olmasıdır.
Denis Diderot, varlık konusunda doğaya ilişkin olarak maddeci bir yorum getirmiş ve duyumcu bir bilgi görüşünü savunarak, dış dünyaya ilişkin bilgide duyuların rolünü vurgulamıştır. Diderot, bilimsel araştırmada gözlemi ön plana çıkarmış ve doğada tek bir nedensel ilkenin iş başında olduğunu
Körler İçin Mektup – Sağırlar ve Dilsizler Üzerine Mektup (Ciltli) – Denis Diderot
Denis Diderot (1713-1784): Aydınlanma döneminin en önemli yazar ve düşünürlerindendir. Encyclopédie’nin yayın yönetmenliğini üstlendi, yazdığı edebi ve felsefi eserlerin yanı sıra geçinmek için çeviriler yaptı. 1749’da yayımlanan Körler Üzerine Mektup’ta bilgi edinmede duyuların rolünü ele aldı. Diderot bu eserde din hakkında ileri sürdüğü düşünceler yüzünden tutuklandı,
Rahibe (La Religieuse) – Denis Diderot
Denis Diderot’un 1760 yılında yazdığı Rahibe (La Religieuse) adlı romanı, Fransa’da iktidara tırmanma yolundaki burjuva sınıfının ve kilisenin ikiyüzlü ahlakının bir belgesidir.
Roman, 18. yüzyıldaki bir manastırın içyüzünü anlatır. Bir çeşit kadınlar zindanıdır bu manastır. Baştan sona insan doğasına aykırı din baskısına yöneltilmiş bir yergidir bu roman. Ama bireysel özgürlüğe ateşli bir övgüdür de.
Diderot, yaşamlarını kalın taş duvarlar arasında sürükleyen mutsuz kadınların yaşlandıkça ne denli acımasız, doğal duygularından yoksunlaştığını
Felsefe Konuşmaları – Denis Diderot
Bağnazlığın karşısına aklı ve eleştirel düşünceyi çıkarmış olan aydınlanmacı düşünür Denis Diderot’un 1746 yılında yazdığı Felsefe Konuşmaları (Pensées philosophiques) adlı yapıtı, pek çok din adamının saldırısına hedef olmuş, Jansenist mahkemesince eser yaktırılmıştır.
Diderot, felsefe konulu diyaloglarında, canlı, eğlendirici, edebî bir anlatışla, maddeci felsefeyi, yeni bilimsel buluşların ışığı altında ele alıp derinleştiriyor ve yeniden formülleştiriyor. İnsan sürekli bir değişme içinde bulunan evrenin bir halkasından başka bir şey değildir ve hayvanlık halinin üstünde geçici bir aşamayı temsil eder. Hayvan da, insan da ortak bir köke dayanırlar:
Görenlerin Yararına Körler Hakkında Mektup – Denis Diderot
Bir kör bir gün gözaltına alınır. Zaptiye amirine ?Bana ne yapacaksınız?? diye sorar. Zaptiye ?Seni zindana attıracağız? diye yanıt verir. Kör hiç korkmaz ve filozofça bir yanıt verir: ?Bayım, ben zaten yirmi beş yıldır orada yaşıyorum.? Diderot
Aydınlanma Çağı?nın yılmaz savunucularından Denis Diderot ‘un 1749 yılında yazdığı, ‘Görenlerin Yararına Körler Hakkında Mektup’ (Lettre sur les aveugles à l’usage de ceux qui voient) adlı yapıtı, ilk büyük materyalist eseridir.
Descartes?ın, insanın deneyimi olmasa da yaradılıştan bazı düşünceleri olduğu yolundaki iddiasını eleştiren Diderot, Ingiliz filozofu Locke?un «İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Deneme» (An Essay Concerning Human Understanding) adlı ünlü eserinde ileri sürdüğü ve Condillac?ın Fransızca?ya aktardığı tezleri
Aktörlük Üzerine Aykırı Düşünceler, Denis Diderot
Aydınlama döneminin değerli düşünürü Denis Diderot’un Aktörlük Üzerine Aykırı Düşünceler adlı yapıtı, bir anlamda insan hakkında aykırı düşüncelerin bir yansımasıdır. Çünkü ünlü Fransız tiyatro adamı Louis Jouvet?nin belirttiği gibi: “İkilik, ikileşme, insanın kendisini aynı zamanda hem başkaları yerinde, hem de kendi kendisi olarak hissetmesi, yalnız komedyene vergi bir ayrıcalık değildir; herkes yapar bu işi.” Ama Diderot salt bu fikirle yetinmez; itibarlı bir toplumsal konum kazandırmak istediği aktörün ve genelde sanatın toplumla ilişkisine, ustası olduğu diyalog türü içinde cevaplar arar.
*Diderot’nun aktörlük üzerine düşünceleri artık daha çok dile getirildikleri için aykırı sayılmasalar bile, bugün de süren oyunculuk yöntemlerine ilişkin tartışmalara ışık tutacak nitelikte. Diderot, kitabını ‘birinci’ ve ‘ikinci’ kişinin diyaloglarıyla kaleme almış ve böylece karşıt düşünceleri bir tartışma ortamında ve açıklayıcı sorularla yalın bir dille sunmuş.
Diderot, aktörlerin duyarlılıktan uzak bir oyunculuk ortaya koymaları, akıl, zekâ, derinlemesine bir inceleme sonucunda karakteri canlandırması gerektiğini