Dışavurumculuk, 20. yüzyılın başında sanat ve edebiyat dünyasında bir başkaldırı olarak ortaya çıktı. Bu akım, insanın iç dünyasını, duygularını ve toplumsal çelişkilerini çarpıcı bir şekilde ifade etmeyi amaçlar. Edebiyatta dışavurumculuk, bireyin öznel deneyimlerini, toplumsal normlara karşı isyanını ve varoluşsal sorgulamalarını yoğun bir şekilde yansıtır. Bu metin, dışavurumculuğun edebiyattaki izlerini farklı boyutlarıyla ele alıyor: kuram, kavram, … Devamını oku
Taşların Sesine Kulak Kabartan Adamın Öyküsü
Yine kötürüm dostumun yanındayım. Kendine özgü bir edayla gülümseyerek, “İtalya’ya ilişkin bana henüz bir şey anlatmadınız”, diyor dostum. “Yani bir an önce bunu telafi etmem gerektiğini mi söylemek istiyorsunuz?”
Dostum Ewald, evet öyle der gibi başını sallıyor; hemen gözlerini kapayıp beni dinlemeye hazırlanıyor.
Tanrı’nın Ellerinin Masalı
Bu yakında bir sabah yolda giderken komşu kadına rastladım. Selamlaştık.
Kısa bir aradan sonra, “Bu ne güzel bir sonbahar!” dedi komşum, başını kaldırıp gökyüzüne baktı. Ben de onun gibi yaptım. Gerçekten de sonbaharla bağdaşmayacak kadar ışıl ışıl, nefis bir sabahtı. Ansızın aklıma bir şey geldi, “Bu ne güzel bir sonbahar!” dedim yüksek sesle, ellerimi biraz sağa sola oynatarak. Komşum da doğru der gibi başını salladı. Bir an yüzüne kaydı gözlerim. Kusursuz ve sağlıklı yüzü öylesine sevimli bir edayla inip kalkıyordu ki!
Rainer Maria Rilke (1875-1926) 20. yüzyıl Batı şiiri sanatının en büyük temsilcilerindendir. Şairin doğduğu Prag kenti, o zamanki Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun sınırları içerisindedir. Orta Avrupa’nın kozmopolit kültürünün doruk noktasına vardığı bir dönemde yetişen Rilke bütün yaşamını “şiirde şiiri aramak” uğraşına odaklar.
1899 ve 1900 yıllarında Lou Salome ile birlikte Rusya’ya yaptığı iki yolculuk ve orada Tolstoy’la tanışması bu arayışta önemli bir yer tutar. Paris’te Rodin ve Cézane ile kurduğu dostluk keza duygu dünyasını zenginleştirir. Yine Hölderlin’le tanışması ve Alman idealizmi Rilke’nin şiirini besleyen güçlü damarlardır.
“Yalnızlık benzer bir yağmura.
yükselir denizden akşamlara; çıkar göklere,
o ırak ve ücra ovalardan her zamanki yerine.
ve dökülür gökten şehrin üzerine.
tüm sokakların yüzü sabaha çevrilirken,
bir şey bulamamış bedenler
birbirlerinden hüsranla ve mutsuz ayrılırken;
biri diğerinden nefret edenler
bir yatakta beraber uyumaya mecbur kalırken
aradaki o saatlere yağar: Yalnızlık sonra ırmaklarla akar.?
Rainer Maria Rilke
Rilke, sevgilisi Lou Andreas Salomé’nin teşvikiyle, bilgi ve görgüsünü artırmak, sanat tarihine dair bütünlüklü bir bakış geliştirmek amacıyla 1898 Nisan ayında Floransa’ya gitti. Floransa ve yakın çevresinde gezmedik yer bırakmadı, neredeyse her heykel ve tabloyu inceledi. Bu izlenimlerini Lou’ya iletmek için sıcağı sıcağına kaydetti. Floransa Günlüğü bu notlardan oluşmaktadır.
Cem Yayınevi, Rilke’nin düzyazılarından oluşan Sanat Üzerine, Genç Bir Şaire Mektuplar, Auguste Rodin, Cezanne Üzerine Mektuplar, Çünkü Zordur Sevgi’nin ardından Floransa Günlüğü’nü de, dizinin öykü derlemeleri Tanrıdan Öyküler, Beyaz Mutluluk, Sonuncular, İsa Çocuk gibi, Kâmuran Şipal’in Türkçesiyle okurlarına sunmaktadır.