Dostoyevski’nin “Suç ve Ceza”sında yeralan isimlerdeki göndermeler

suç_ve_cezaKonuşan isimler, Dostoyevski poetikasının önemli araçlarından birisidir. Metni çeviri olarak okumak, mevcut sözcük oyunlarının ve anıştırmaların anlaşılamamasına neden olur genellikle.
Örneğin “Raskol”, Rusçada bölmek, parçalara ayırmak anlamına gelen “Raskolot” mastarından türetilmiş bir sözcüktür.

17. yüzyılda Rus Ortodoks kilisesi reforma karar verince ikiye bölünür. Reformcular resmi tarafta kalırken, Büyük İnanç tarikatı olarak reformları reddeden, bu yüzden yasadışı sayılan bir kesim ortaya çıkar. İşte bu Büyük İnanç tarikatının adıdır Raskol; Raskol’nik ise bu inancı savunan kişi demektir. Diğer bir deyişle Raskolnikov’un ismi, bölünmüş kişiliğine bir göndermedir. Tarikatın adı bir tek yerde geçer: Dedektif Porfiriy, Raskolnikov’la boyacı Mikolka’nın itirafı hakkında konuşurken onun da Büyük İnanç tarikatından olduğunu söyler. Dostoyevski yeni moda Batıcı görüşler ile Rus ortodoksluğunu da içeren geleneksel görüşler arasındaki bölünmeyi konu edinmektedir. Bu bölünmeyi, romanın başından sonuna kadar içsel mücadelesi ile Raskolnikov’un kişiliğinde gözlemleriz. “Sevgi,” Rus ortodoksluğunun temel değeri iken; Raskolnikov’un eyleminde simgeleşen “güç,” politik ve devrimci şiddetin bir niteliğidir.

İlya Petroviç, Porfiriy Petroviç, Marfa Petrovna, Piotr Petroviç Luzhin, Anastasiya Petrovna, Petrovski Adası gibi isimlerdeki Peter’ler (“Petroviç” Peter’in oğlu demektir) Büyük Petro’ya ve Petersburg’a göndermelerdir. Bir başka örnek, romanın başındaki rehin sahnesinde yaşanır; Rusça metinde geçen “vykupit” ve “volia” sözcükleri, serflerin özgürleşmesi sırasında yapılan ödeme ve serbest kalma ile ilgili sözcüklerdir. Sadece Türkçede değil, pek çok çeviride bu detaylar gözden kaçar. (Türkçe çeviride ilgili yerler bu detay anlaşılamadan şu şekilde okunur: “Geri alacağım onu sizden” ve “Canınız isterse”.) Anlatıda dil düzeyinde ikinci folklorik bir katman oluşturan göndermelere bir örnek olarak da tefeci kadının boynunun tavuk bacağına benzetilmesini örnek verebiliriz, Slav efsanesi Baba Yaga’ya bir göndermedir söz konusu olan.

Tucker ise, Dostoyevski’nin Rusça olarak hem sabit hem de seyyar merdiven anlamına gelen “lestnitsa” sözcüğünü kullanarak Rus Ortodokslarının ünlü merdiven ikonuna göndermede bulunduğunu düşünür. Bahtin için ise, merdivenlerin anlamı biraz daha farklıdır: “Raskolnikov’un düşünde uzam, karnavalın genel simge-sistemi içinde fazladan bir önem kazanır. Yukarı, aşağı, merdiven, eşik, lobi, merdiven sahanlığı krizin, kökten değişimin ve beklenmedik yazgı dönüşümünün gerçekleştiği, kararların verildiği, yasak çizgilerin ötesine geçildiği, kişinin yenilendiği veya öldüğü ‘nokta’ anlamına bürünür.” “Dostoyevski bir malikane-ev-oda-apartman-aile yazarı değildir asla. Eşikle ilintisiz, içinde rahat yaşanan mekanlarda insanlar biyografik bir yaşam sürerler: Doğarlar, çocukluk ve gençliklerini geçirir, evlenir, çocuk sahibi olur, ölürler. Dostoyevski işte bu biyografik zamanın ‘üstünden atlar’. Eşikte ve meydanda olası tek zaman, bir an’ın yıllara, onyıllara, hatta ‘milyar yıllara’ … denk olduğu kriz zamanı’dır.” Raskolnikov’un tabut boyutundaki odasında biyografik bir zaman yaşanmaz, “burada yalnızca krizler deneyimlenebilir, nihai kararlar verilebilir, ölünebilir veya yenilenebilir.”

Hayati Roman
24-02-2016 http://www.sabitfikir.com/

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here