Edebiyat Yazıları, Theodor W. Adorno

Edebiyat Yazıları, Frankurt Okulu’nun en önemli temsilcileriden kültür kuramcısı Theodor W. Adorno’nun yazılarından yapılmış bir derleme. Kitapta, on yazı yer alıyor, bunlar 1950’li-60’lı yılların ürünü. Daha önce ‘Defter’ dergisinde yayımlanan ‘Biçim Olarak Deneme’ hariç, kitaptaki yazılar ilk kez çevriliyor. Sunuş yazısında Koçak şöyle diyor:
“Fredric Jameson, Adorno’nun önemli bir bölümü elinizdeki kitapta toplanan edebiyat yazılarını, ‘Adorno külliyatının en erişilebilir kısmı’ olarak tanımlamıştı. Edebi metinlerin diyalektik bir çözümlemesini ortaya koyarken sanatın toplumsal, siyasal ve zihinsel işlevleri konusunda bazı çok temel yargılar da öne sürmekten geri durmayan bu denemeler, Adorno’nun felsefi metinlerine açılan koridorlar olarak da görülebilir.” (s. 10)
“Adorno’dan kültürel göndermelerini ve Türkçede okunabilirliğini gözeterek seçtiğimiz on edebiyat yazısı var kitapta… Kavramlaştırma Adorno’ya göre, farklı şeylerin ve olguların bir kalıba dökülmesi, tikelin genele indirgenmesidir -Kuşkusuz eleştirel metinlerin de yaptığı budur sonuçta. Kitap için yazdığı Sunuş’ta Orhan Koçak Adorno’nun buna karşı başvurduğu özgürleştirici stratejiyi şöyle açıklıyor:
“Sanat yapıtınınki gibi özgürleştirici bir ters akıntıdır bu… Genele karşı tikelin haklarını korumak, ‘bir şeyin bir an için bile olsa başka bir şey için değil de sırf kendisi için belirebileceği’ bir düşünseldir, kavramlarla tasarlanmaktadır. Adorno, bu uzlaşmaz karşıtlığın bütün gerilimini kaydeder; ama onu donmuş, kımıltısız bir karşıtlık olarak bırakmaz: Bu açıdan tıpkı ustaları Hegel ve Marx gibi, karşıtlığı işletir, işlemeye bırakır. Genelliklerin, genelgeçer yargıların içinde rahat edemez denemeci; ama her zaman tikelden genele ilerleme gereğini de hisseder, çünkü o tikel ‘şey’in de o tikellik noktasında bırakıldığında inatçı bir körlükten, hatta bir yalandan başka bir şey olamayacağını sezmektedir.” Tanıtım Yazısı

Theodor W. Adorno’nun Hayatı
Alman düşünür, sosyolog, müzikbilimci ve besteci Adorno, gerçek adıyla Theodor Ludwig Wiesengrund 11 Eylül 1903’te Frankfurt am Main’da doğdu. Yahudi bir şarap tüccarı olan Oscar Wiesengrund ile Cenovalı bir aileden gelen ses sanatçısı Maris Calvelli Adorno’nun tek çocuğuydu. Theodor Ludwig Wiesengrund, annesinin kızlık soyadı olan Adorno’yu kullanmayı tercih etti.

17 yaşında müzik eleştirileri yazmaya ve kendi bestelerini yapmaya başladı. Frankfurt Üniversitesi’nde felsefe, sosyoloji, psikoloji ve müzikbilimi öğrenimi gördü. Max Horkheimer ve Walter Benjamin ile dostluğunun temelleri öğrencilik yıllarında atıldı. 1924’te felsefe doktoru unvanını aldı. Viyana’da Alban Berg ve Eduard Steuermann’ın yanında müzik eğitimi gördü. 1930’dan itibaren Frankfurt Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü için çalıştı. 1931 yılında Kierkegaard: Konstruktion des Asthetischen (Kierkegaard: Estetik Olanın Kuruluşu) kitabıyla profesör oldu. 1933’te Yahudi öğretim üyelerinin çalışma izinleri iptal edildiğinde Adorno’nun çalışma izni de elinden alındı. Adorno bunun üzerine 1934’te Hitler Almanya’sını terk ederek İngiltere’ye göç etti. 1937’de kimyager Dr. Gretel Karplus ile evlendi. Max Horkheimer’in daveti üzerine 1938’de ABD’ye göç etti. Burada, Frankfurt’tan New York’a taşınan Sosyal Araştırmalar Enstitüsü için çalıştı. 1947 yılınfda Horkheimer ile birlikte yazdığı Dialektik der Auflarung (Aydınlanmanın Diyalektiği) adlı kitabı yayımlandı. Savaş sonrası tekrar Almanya’ya döndü ve 1950’den itibaren Frankfurt Üniversitesi’nde profesör olarak görev yaptı. 6 Ağustos 1969’da geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.

Frankfurt Okulu’nun felsefi mimarlarından olan Adorno, yaşadığı yüzyıla, özellikle de savaş sonrası Almanya’ya damgasını vurmuş, zamanının çok ötesinde düşünebilen bir filozof ve sosyologdu.

Başlıca yapıtları: Kierkegaard: Konstruktion des Asthetischen (Kiekegaard: Estetik Olanın Kuruluşu, 1931; Dialektik der Aufklarung (Aydınlanmanın Diyalektiği), 1947; Philosophie der neuen Musik (Yeni Müziğin Felsefesi), 1949; Minima Moralia, 1951; Zur Metakritik der Eigentlichkeit (Sahicilik Jargonu), 1964; Studien zu Hegel (Hegel Üzerine Çalışmalar), 1963; Kritik, Kleine Schriften zur Gesellschaft (Eleştiri, Toplum üzerine Yazılar), ölümünden sonra 1970 yılında yayımlandı; Asthetische Theorie (Estetik Kuram), 1970.

Yorum yapın

Daha fazla Derleme, Edebiyat Haberleri
Erdemin Ardından Git, Konfüçyüs

?Erdemin Ardından Git?, düşünür ve siyaset kuramcısı Konfüçyüs?ün öğrencileriyle yaptığı konuşmalardan yapılan bir derlemeye dayanıyor. Konfüçyüs?ün tüm öğretisinin ahlak temeline...

Kapat