Irak’ta Solun Tarihi / Komünist Partisi, İşçi Hareketleri ve Sol, 1924-2004 – İlario Salucci

İtalyan gazeteci İlario Salucci’nin yıllarca Irak’ta kalarak hazırladığı ‘Irak’ta Solun Tarihi’ adlı kitap, bir zamanlar Ortadoğu’nun en devrimci gücü olan Irak Komünist Partisi’nin tarihine, Britanya işgalinden beri isyanların beşik gibi salladığı Irak’ın gerçek öyküsüne, Irak işçilerinin genel grevlerine, halkın yaşadığımız günlerde olan direnişine ışık tutuyor. Tarık Ali’nin sunuşuyla başlayan kitap, Irak Komünist Partisi’nin tarihi ve genel olarak Irak direnişini okumak isteyenlere.

(*) İtalyan gazeteci Ilario Salucci’nin kaleme aldığı kitap, direnişe odaklanmamakla birlikte, Irak’ın siyasi geleneklerine ve hem Irak solunun hem de Baasçılığın oturduğu toplumsal-siyasal zemine ilişkin analizleriyle ön açıcı. Herşeyin ötesinde, Arap dünyasını modern sınıf mücadelelerinin ve seküler siyasi hareketlerin uğramadığı bir “Ortaçağ coğrafyası” olarak okuyan, Türkiye gibi bu coğrafyaya komşu ve ortak bir geçmişe sahip bir ülkenin insanlarının bile veri kabul ettiği önyargıları yıkması itibariyle Irak direnişini anlamayı kolaylaştırıyor.
“Irak’ta ABD’ye karşı bir direniş olacaksa, arkasında El Kaide ya da başka bir radikal dinci örgüt olmalı” varsayımını yıkan bir tarihi var ülkenin. Bölgenin en seküler siyasi geleneklerine sahip ülkelerden biri olan Irak’ın özellikle 1958-63 yılları arasında Baas partisi ve komünistler arasında devrimin direkten döndüğü şiddetli mücadeleleri ele alan bölümler, Ortadoğu coğrafyasına modern sınıf mücadelelerini “yakıştıramayanlar” için aydınlatıcı bir tarih aktarımı sunuyor.
Bu tarih aktarımını Irak’ın bugününü ve direnişi anlamak açısından önemli kılan bir diğer boyut, Irak Komünist Partisi’nin işgal karşısında takındığı ikircikli ve hatta destekçi tutumun arkaplanını göstermesi. Kitap, tüm tarihi Baas ile kanlı mücadelelerle geçmiş Irak solunun özellikle son yirmi senedir Baas karşıtlığını merkeze koyduğunu savunuyor. Bu nedenle işgalin ardından direnişin başlamasıyla partinin ana gövdesi “önce Baas’ın izleri silinmeli” düsturuyla hareket ederek, işgal yönetimini zımnen destekleyen bir çizgiye kayıyor. Kitapta yer verilen parti açıklamaları, 2003-2004 yıllarında, yani işgalin başlamasından sonraki bir senelik süreçte, partinin siyasi hattına dair önemli veriler sunuyor. Ancak kitapta, partiden işgal öncesi ya da sonrası kopan diğer sol gruplara ilişkin bilgi eksikliği bir boşluk bırakıyor. Özellikle direnişin dünya ile bağlantılarının henüz zayıf olduğu bir dönemde bilgiye ulaşmanın zorluğundan da kaynaklanan bu eksikliğin doldurulmayı beklediği söylenebilir.
Bununla birlikte kitap, bugün direnişin yurtsever, seküler cephesinin önemli bir bileşeni olan Irak solunun tarihine daha yakından bakmak için Türkçe’deki nadir kaynaklardan biri.
(*) Alıntı: http://arsiv.sol.org.tr/index.php?yazino=3441

Aslıhan Gençay ‘ın 08/07/2005 Tarihinde Radikal Gazetesi’nde “Irak’ın gerçek tarihi” Adlı Yazısı
2003’ün 20 Martı’nda Amerika ve İngiltere tarafından başlatılan savaş sonucu, 9 Nisan’da askeri yolla işgal edilen Irak, bugün bitmek bilmeyen direnişler, halkların işgali kabullenmeyişi ve her gün gelen eylem haberleriyle halen gündemde. ABD, en son 30 Ocak’ta düzenlettiği seçimlerden sonra Celal Talabani’nin devlet başkanlığında ve İbrahim Caferi’nin başbakanlığında bir ‘hükümet’ kurdurmuş olsa da Iraklıların direnişiyle baş edemiyor, işgal sırasında olduğundan daha çok asker kaybediyor.
Başta ABD olmak üzere emperyalistler tarafından petrol ve diğer ekonomik, siyasi çıkarlar uğruna toprakları ve onurları gasp edilen, her gün katledilen ve aşağılanan Irak halkının, işgale karşı direnmesi en haklı ve meşru hakkıdır, ki imparatorluğun Irak sonrası İran ve Suriye başta olmak üzere farklı ülkeler için de planları göz önüne alındığında, bu direnişin planları bozması özelliğiyle önemi daha da artıyor. Nitekim Irak’ı, Iraklıları ve Irak’ın direniş tarihini tanımak da o kadar elzem bugün.

Sol ve muhalif örgütlenmeler
Yıllardır Irak’taki direnişin gizli tarihi üzerinde çalışan İtalyan gazeteci ve aktivist Ilario Salucci’nin bu araştırma kitabı ise bizi bu konuda doyuracak kadar bilgiye sahip. Tarık Ali’nin, ABD işgali altındaki Irak’ın Saddam Hüseyin dönemine kıyasla çok daha kötü bir durumda olduğu gerçeğini ve direnişin kalıcılığını halk desteğinin sağladığını vurguladığı önsözüyle başlayan kitap, genelde Irak solunun tarihini temsil ettiği kabul edilen Irak Komünist Partisi’ne (IKP) odaklanırken, soldaki diğer örgütlenmeleri, milliyetçi ve dini temelde örgütlenen yapıları, Irak’taki halk sınıfların, işçi sınıfının mücadelelerini ve sendikaları da Irak’ın siyasi ve ekonomik yapısı, değişen iktidarlar, yaşanan darbeler, uygulanan yönetimler fonunda detaylı olarak anlatıyor.
Irak solunun ve muhalefetinin tarihi, sık sık yapılan darbelere, baskıcı, askeri yönetimlere rağmen 20. yüzyılın başında yaşanan Britanya işgali başta olmak üzere işgallere, hak gasplarına ve gerici yasalara, yasaklara karşı direnişler, grevler, kitle gösterileri ve örgütlenmelerle de dolu. Dolayısıyla kitapta bunları okudukça, böyle bir kültüre sahip Irak halkının bugünkü direnişi de, direnişin altyapısı da daha iyi anlaşılabiliyor. Kitabın üzerinde en çok durduğu 1935’te kurulan IKP içinse, solun tarihinde önemli bir yere sahip olmasına rağmen yazarın da tespit ettiği gibi ideolojik ve siyasi olarak tutarsız, sürekli sağa veya sola savruluşlar ve bölünüp parçalanmalar yaşayan, özellikle Sovyetler Birliği’nde yaşanan revizyonistleşme sürecinde, SB politikalarından etkilenerek uyguladığı için darbeci, baskıcı yönetimleri destekleme durumuna dahi düşen bir yapı diyebiliriz.
Elbette IKP, tarihi boyunca tüm baskılara, fiziki olarak yok olduğu dönemlere rağmen yaşamayı ve toparlanmayı da başarmış, yalnız sadece ‘varolmak’, yaptıklarının açıklamasını yapmaya da yetmiyor. IKP, 1963 ve 1968’de iktidara gelen Baas partisiyle 1979’da hükümetin başına geçen Saddam Hüseyin’i, o dönem ABD’yle ilişkileri iyi olmasına, Kürtleri katletmelerine, uyguladığı devlet kapitalizmine rağmen destekler. İran’a açılan savaş sırasındaysa bu tutumunu değiştirir zira bu savaşın İran’daki İslam devrimini kontrol etmek amacıyla, ABD’nin de desteklediği bir savaş olduğunu az çok görmüştür. Kendi içinde yanlış politikaları yüzünden sayısız bölünme ve parçalanma da yaşayan partinin bugün geldiği konumsa direnişi asıl desteklemesi ve işgale karşı mücadele eden 40’tan fazla direniş örgütüyle (Basçılar, muhalif komünistler, milliyetçiler, işgalin dağıttığı birliklere mensup Iraklı askerler ve subaylar, Sünni ve Şii gruplar vb.) birlik olması gereken koşullarda yaşadığı ve yaşattığı ihanettir. Yazarın deyimiyle; Aralık 2003’te ülkede güvenliğin sağlanamamasının koalisyon güçlerinin direniş gruplarına etkili ve kararlı bir şekilde baskı uygulayamamasından kaynaklandığını öne sürecek kadar ileri giden IKP, belirli bölgelere düzenlenen İngiliz-Amerikan askeri saldırıları konusunda da emperyalistlerle görüş birliği içinde olmuştur. Hâl böyle olunca, biz de bu duruma ihanetten başka bir ad veremiyoruz lakin tarihin içindeki savruluşları takip ederken IKP’nin geldiği nokta da şaşırtıcı olmuyor.
Kitabın yazıldığı tarihte daha seçimler ve yeni hükümet gündemde olmadığından bunlara değinilmemiş.

Tanıtım Yazısı
21. yüzyılın geleceği bir bakıma Irak’ta şekilleniyor. Amerikan İmparatorluğu, Irak’taki direnişi kırmak için akla gelebilecek her yolu denerken, direniş günden güne yayılıyor ve kanlı eylemlerin arkası bir türlü kesilmiyor. Yapılan göstermelik seçimler, Birleşmiş Milletler’in simsarlığı, diğer büyük emperyal güçlerin gizli/açık destekleri henüz kesin bir sonuç vermiş değil. ABD’nin başta Suriye ve İran olmak üzere yeni işgallere hazırlandığı bir dönemde, Irak işgalinin ‘Üçüncü Dünya Savaşı’nın başladığına işaret ettiği de söylenebilir.
İtalyan gazeteci Ilario Salucci’nin bu kitabı ise ‘öteki Irak’a ışık tutmayı amaçlıyor. Yani, bir zamanlar Ortadoğu’nun en devrimci gücü olan Irak Komünist Partisi’nin tarihine, Britanya işgalinden beri isyanların beşik gibi salladığı Irak’ın gerçek öyküsüne, Irak işçilerinin mücadelesinin, genel grevlerin ve emperyalizme karşı eylemli direnişin aydınlattığı sınıf mücadelesine, kısacası, on yıllarca Saddam’ın zulmüne maruz kalan bir halkın şimdi ABD-İngiliz koalisyonunun işgaline kafa tutmasının zeminini hazırlayan `Irak’ın öteki tarihi’ne ve halihazırdaki Irak direnişi içinde, bugünkü Irak Komünist Partisi’nin işbirlikçi tavrını mahkum eden komünistlerin, hangi safta yer alıp, nasıl bir mücadele yürüttüklerine ışık tutuyor.

Kitabın Künyesi
Irak’ta Solun Tarihi
Komünist Partisi, İşçi Hareketleri ve Sol, 1924-2004
Ilario Salucci
Çeviren: Osman Akınhay
Agora Kitaplığı
Baskı Tarihi: Mayıs 2005
156 sayfa

Yorum yapın

Daha fazla İnceleme, Politika
II. Dünya Savaşı Tarihi – Sabiha Sertel

Sabiha Sertel'in evinde, ölümünden uzun süre sonra bulunan elyazmalarının derlenmesi sonunda bu kitap okurla buluştu. Kitapta Sabiha Sertel, peş peşe...

Kapat