Marksist İktisat El Kitabı / Temel Kavramlar

Marx’ın iktisat teorisi ve devrimci öğretisinin bütünü, 150 yılı aşkın bir süredir kapitalist ideologların amansız saldırıları altında. Oysa modern dünyayı anlamak isteyenler için Marksist ekonomi politiğin vazgeçilmez bir önemi var. İlk kez Marx’ın açığa çıkarmış olduğu eğilimler, modern kapitalizmin geçirdiği bütün değişmelere karşın, etkili olmaya devam ediyor. Temel tanımlardan oluşan bu el kitabı, Marksist ekonomi politiği incelemeye girişenlere yardımcı olmak üzere hazırlandı. Marksist İktisat El Kitabı: Temel Tanımlar ilk olarak ünlü Belçikalı iktisatçı Ernest Mandel ile İngiliz iktisatçı Alan Freeman tarafından geliştirildi. Daha sonra Avustralya Demokratik Sosyalist Partisinin kadro eğitimlerinde kullanıldı. Zamanla öğrencilerin karşılaştıkları güçlükler ya da sordukları sorular göz önünde tutularak tanım ve açıklamaların birçoğunda değişiklikler yapıldı. Marksist İktisat El Kitabı Marksist ekonomi politiği özgün yapıtlarından hareketle incelemenin yerini tutmasa da böyle bir incelemeye başlayanlar ya da geri dönenler için çok yararlı bir başvuru kaynağıdır.

GİRİŞ
Marksist ekonomi politiği incelemenin yerini elbette tutamayacak olsa da, o incelemeyi kolaylaştıracak olan bu el kitabı muhtemelen en çok bir gözden geçirme aracı olarak işe yarayacaktır. El kitabı ilk kez Dördüncü Enternasyonalin Avrupa?daki kadro okulu için geliştirildi.* Sonradan (Avustralya) Demokratik Sosyalist Parti(si)nin kadro okulunda da kullanıldı. Yol boyunca tanımlar ile açıklamaların birçoğu, öğrencilerin karşılaştıkları güçlükler ya da sordukları ek sorular göz önünde tutularak tadil edildi.
Ne var ki Marksist iktisadı incelemenin hâlâ bir anlamı olup olmadığı sorulabilir. Avrupa?nın ?komünist? devletlerinin çökmesi ve Çin?in kapitalizm doğrultusunda tuttuğu biraz daha yavaş, ama bir o kadar kararlı yol Marx?ın tahlilini gözden düşürmemiş midir? Keynescilik veya paracılık ya da neo-liberalizm Marksist iktisadın yerini almamış mıdır?
Aslında Marx, ?komünizm?in 20. yüzyıl sonundaki akıbetini her nasılsa bilebilmiş olsaydı bile Kapital?in sayfalarında hiç denecek kadar az değişiklik yapardı. Bilimsel sosyalizmin kurucuları, birincil görevlerini, proletaryaya, kapitalizmi yıkmak için gerek duyduğu düşünsel araçları sağlamak olarak görüyorlardı; bu mücadelenin rotasını en genel anlamda öngörmekten başka her şey, mücadelenin sonucu önceden belirlenmiş olmadığı için onların tasarılarının dışında kalıyordu.
Marx ile Engels devrimci kabarmayı çekilmenin izleyebileceğinin tamamıyla farkındaydı; hem 1848 devriminin ve Paris Komününün hem de daha az önemli sayısız muharebenin derslerini dikkatle incelemişlerdi. Komün ? dünyanın ilk işçi hükûmeti ? kapitalist gericilikçe ezilmeden önce topu topu 70 gün sürmüştü. Ekim Devrimi?nin kurduğu ikinci işçi hükûmeti 70 yıldan çok ayakta kaldı. Yeni devrimler olacak, bunlar çıkarılacak dersler bakımından öncekilerden zengin olacaktır.
Marx?ın ekonomi politiğinin hâlâ bu kadar geçerli olmasının sebebi neyse, yeni devrimlerin patlak vereceğinden emin olabilmemizin sebebi gene odur. Sermayenin, Marx?ın bir buçuk yüzyıl önce soruşturmaya başladığı temel ?hareket yasaları?, kapitalizmin yüzey özelliklerinde meydana gelen bir yığın değişmeye ve nadiren meydana gelen daha esaslı gelişmelere (bunlardan en önemlisi emperyalizmin ortaya çıkışıdır) karşın, modern kapitalizmde işlemeye devam ediyor.
Nitekim Kapital?e ilk kez yaklaşan araştırıcı, modern olaylara sağladığı içgörüler karşısında her zaman hayrete düşer; bu, kendi başına, Marx?ın tahlilinin ne kadar isabetli olduğuna ve derinlemesine nüfuz ettiğine tanıklık eder.
Alternatif iktisat okullarına gelince, çoğu, Marx?ın, saygıya değer bulmayarak ?bayağı iktisat? diye nitelendirdiği akımın üstüne çıkmaz. Bu, temelde yatan nedenleri açıklamakla değil, üretim sürecinin yüzey özelliklerinin sermayecinin zihninde yarattığı izlenimleri sistemleştirmekle uğraşan yok-bilimdir. Tipik olarak ebedî ve toplum dışı ?üretim faktörleri? ile ? hatta daha kötüsü, ?ihtiyaçlar?dan başka bir şeye sahip olmayan soyutlanmış bireylerle ? işe başlayıp, gözlenen ücret, kâr, faiz ve rant oranları için deneye dayalı kuralların ne olduğunu tartışmanın ötesine asla geçmez.
Marksist olmayan modern iktisadın sürekli yüzeyselliğinin en açık kanıtı ?mikro-makro? ayrımının üstesinden gelmekteki aczidir: Bireysel ve derneşik davranış için bu sözde bilim, iki bambaşka tahlil ve açıklama kümesine sahiptir ve ikisini birbirine bağlamanın olanağı yoktur. Marx?ın tahlilinde elbette böyle bir ayrım söz konusu değildir.
Marx?ın en azından bir yüzyıldır ?modası geçmiş? ilan edildiğini hatırlatalım. Bunu yapan iktisatçıların isimlerini ve fikirlerini şimdi uzmanlardan başka kimse tanımıyor.
Marx?ın çığır açan yapıtının, daha yakın zamanlarda peydahlanmış gelip geçici heveslerden de daha uzun ömürlü olacağına kesin gözüyle bakılabilir.

Allen Myers
1998 Haziranı

* Bu ?Giriş?in yazarı Allen Myers?ın Green Left Weekly dergisinin 332. sayısında (9 Eylül 1998) çıkan ?An Aid to Insight? başlıklı tanıtma yazısının ilk cümlesi şöyle: ?Resistance Books?un yayımladığı Marksist İktisat El Kitabı: Temel Tanımlar, ilk kez ünlü Belçikalı iktisatçı Ernest Mandel ile İngiliz iktisat yazarı Alan Freeman tarafından Dördüncü Enternasyonalin Avrupa?daki kadro okulu için geliştirildi.? (çevirenin notu)

KİTABIN KÜNYESİ
Marksist İktisat El Kitabı / Temel Kavramlar
Çeviri: Nail Satlıgan
(Marxist Economics: A Handbook of Basic Definitions)
Yordam Kitap
1. Baskı, Haziran 2008, İstanbul
80 sayfa

İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
1. METALAR
2. KULLANIM DEĞERİ
3. DEĞER
4. SOMUT EMEK VE SOYUT EMEK
5. BASİT EMEK VE KARMAŞIK EMEK
6. TOPLUMSAL OLARAK GEREKLİ EMEK
7. MÜBADELE ? DEĞER BİÇİMİ ? GENEL EŞ DEĞER ? PARA ? DEĞER YASASI
8. SERMAYENİN GENEL FORMÜLÜ
9. ARTIK DEĞER VE MÜBADELE
10. EMEK GÜCÜ VE DEĞERİ
11. PEKİ, NEDİR BU YENİ YARATILMIŞ DEĞER?
12. ARTIK DEĞER ÜRETİMİ
13. BİR TOPLUMSAL İLİŞKİ OLARAK SERMAYE
14. DEĞİŞMEZ SERMAYE VE DEĞİŞİR SERMAYE
15. MUTLAK ARTIK DEĞER ? GÖRELİ ARTIK DEĞER ? EKSTRA ARTIK DEĞER
16. ÜCRET
17. ÜRETİM VE YENİDEN ÜRETİM
18. BASİT KAPİTALİST YENİDEN ÜRETİM
19. GENİŞLETİLMİŞ YENİDEN ÜRETİM ? SERMAYE BİRİKİMİ
20. SERMAYENİN ORGANİK BİLEŞİMİ, SERMAYENİN YOĞUNLAŞMASI VE MERKEZÎLEŞMESİ
21. YEDEK SANAYİ ORDUSU
22. GÖRELİ YOKSULLAŞMA
23. KAPİTALİST ÜRETİM TARZININ TEMEL ÇELİŞKİSİ
24. SERMAYE ÇEVRİMİ
25. SERMAYE DEVRİ
26. SABİT SERMAYE VE DOLAŞIR SERMAYE
27. YILLIK ARTIK DEĞER ORANI VE SERMAYE DEVRİNİ HIZLANDIRMA YÖNTEMLERİ
28. KAPİTALİST ÜRETİM MALİYETLERİ VE KÂR
29. KÂR ORANI
30. ORTALAMA KÂR ORANININ BİÇİMLENMESİ VE METALARIN DEĞERİNİN ÜRETİM FİYATINA DÖNÜŞMESİ
31. KÂR ORANININ AZALMA EĞİLİMİ
32. TİCARİ SERMAYE ? BANKACILIK SERMAYESİ
33. DÖNEMSEL AŞIRI ÜRETİM BUNALIMLARI
SÖZLÜKÇE

Yorum yapın

Daha fazla Ekonomi, Emek Tarihi / Teori, Politika, Sözlükler
Latin Amerika?yı Anlamak ? Aylin Topal

Latin Amerika'nın siyasi gündemini, 1990'ların sonlarından itibaren halk isyanları, kitlesel ayaklanmalar, genel grevler ve sokak eylemleri belirledi. İşçi sınıfı ve...

Kapat