Ortaçağ Avrupası’nda Cadılar ve Cadı Avı – Haydar Akın

Ortaçağ Avrupası’nda Cadılar ve Cadı Avı, Avrupa’da Ortaçağ sonları ile Yeniçağ başları olmak üzere yaklaşık dört yüz yıla yayılan dönemde yaşanan ‘Cadı Avı’ histerisini, psikolojik ve sosyolojik bağlamda ele alan ilk Türkçe eserdir. Söz konusu döneme ait belgeler ve tanıklıklardan o günün dünyasını anlamaya yönelik eserlere uzanan geniş bir kaynak yelpazesiyle; konunun temelini oluşturan ve Antikçağ’dan Yeniçağ’a farklı coğrafyalarda gelişmiş büyü, büyücü, cadı, demon, Şeytan gibi kavramlar hem etimolojik hem de toplumsal açılardan incelenmiş; nesnel ve ayrıntılı bir şekilde sunulmuştur.
Avrupa tarihinde bir kara leke olarak gösterilebilecek ‘Cadı Avı Çağı’nı tüm boyutlarıyla ele alan bu kitap; cadı avını hazırlayan koşullar ve nihayetinde avın kurumlaşması, Engizisyon Mahkemelerinin kurulması, sayısız masum insanın kurban edilmesi sürecini gözler önüne sermektedir.
(Tanıtım Bülteninden)

Ben hayvanım, Hakim Bey!
Hayvan haklarını dünya gündemine sokan bazı Avrupa ülkelerinin, Ortaçağ?da hayvanlara karşı ?zalim? olduğu kadar ?komik? cezalar uyguladığı ortaya çıktı. Almanya, İsveç, Fransa ve Flamanların yoğun yaşadığı bölgelerde, 13. yüzyıldan itibaren hayvanlara karşı açılan davalarda, yüzlerce büyük ve küçükbaş hayvan hakim karşısına çıkarıldı. Geç Ortaçağ Avrupası?nda ürünlere verdikleri zararlar nedeniyle fare, çekirge, tırtıl ve benzeri hayvanlar hakkında mahkemelerde davalar açıldı.
1487 yılında Fransa?nın Beaume kentinde mayıs böceklerine, Autin ve Lyon?da sümüklüböceklere karşı davalar açılırken, 1699 yılında büyük bir tırtıl istilasıyla karşı karşıya kalan Fransa?nın Auvergne kentinde, ?başkalarının malına zarar vermekten suçlu bulunan tırtıllar?, prosedüre uygun olarak mahkemeye davet edildi.
Dost Kitabevi tarafından yayımlanan ?Ortaçağ Avrupası?nda Cadılar ve Cadı Avı? adlı kitapta, araştırmacı Haydar Akın?ın Avrupa ülkelerindeki cadı avı ve ilginç cezalara ilişkin araştırmalarına yer verildi. ?İnsanlarda olduğu gibi hayvanların da işledikleri suçlardan dolayı mahkemeye çıkarılarak yargılanması ve cezalandırılması? görüşünün hakim olduğu Ortaçağ Avrupası?nda 824-1845 yılları en az 144 hayvanın yargılandığı kayıtlara geçti.
Hayvanlara karşı açılan davalar kilise mahkemelerinde, ?insanlara karşı kitlesel olarak eyleme kalkışan? fare, çekirge, tırtıl, köstebek gibi hayvanları ?iyileştirme? ve ?kazanma? amacına yönelik davalar görülmeye başladı. Sivil mahkemeler ise daha çok ?bireysel suç? işleyen domuz, köpek, inek gibi hayvanları yargılamakla görevlendirildi., ?savunma hakkının kutsallığı? göz önünde bulundurularak, davaya konu olan hayvanlara avukat bile tayin edildi.

En kriminali domuzlar
Bu dönemde, sivil mahkemelerde daha çok köpek gibi evcil veya kırsal kesim insanı için büyük önem taşıyan domuz, öküz, eşek gibi hayvanlara karşı davalar açıldı. Bunlar arasında hakim karşısına en çok, çocukları ısırdıkları gerekçesiyle domuzlar çıkarıldı. Bu konuda bilinen en eski dava, 1266 yılında Fransa?da görüldü. Bu davada, küçük bir çocuğu yiyen domuz, hakimin emriyle diri diri yakılmaya mahkûm edildi.
1386?daki bir başka davada ise Fransa?nın Falaise belediye meclisi, bir çocuğu yaralayan domuzu ayakları ve başı kopartılmak suretiyle ölüme mahkûm etmişti. Bu hayvanlara verilen cezalar genellikle ölüm olurken, infazlar ?asılma, diri diri gömme veya yakılma? yöntemlerinden biriyle yerine getiriliyordu. Yargılama, eğer hayvan firarda değilse sanık huzurunda yapılıyor, suçlu bulunarak ölüme mahkûm edilen hayvanlara infaz öncesinde elbise giydiriliyordu.
Sanık at, ayağa kalk
1389 yılında Dijon?da bu kez sanık sandalyesinde bir at oturtuldu. Bu davada da sahibini yaralamaktan suçlu bulunan hayvan, başı kesilerek idam edildi. Fransa?da ülkenin en yüksek yargı organı olan Paris parlamentosu, 1546 yılında çevresine zarar vermekten suçlu bulduğu bir ineğin önce asılmasına, daha sonra bir şişe geçirilerek kızartılmasına karar verirken, 1604?de bir eşeği de asılarak ölüme mahkûm etmişti.
1488 yılında Autin?de farelere karşı açılan bir davada fareleri savunma görevini, yazdığı eserle bu alanda ün kazanan Chassaneux üstlendi. Chasseneux, müvekkillerine tek tek çıkarılan bir davetin, bu davada pratikte mümkün olamayacağını, müvekkillerinin sayılarının çok fazla olduğunu ve çevreye dağılmış olarak yaşadıklarını bildirdi. Mahkemenin bu talebi kabul etmemesi üzerine Chasseneux, farelerin, ?kendileri hakkında dava açıldığında haberdar olan? kediler tarafından parçalanacaklarını ve bu yüzden mahkemeye gelmelerinin mümkün olmadığını söyledi. Chasseneux, bu itirazı da kabul edilmeyince hakimin insanlığına ve adaletine sığınarak müvekkillerinin affedilmesini talep etti.
(Kaynak: http://www.evrensel.net/02/04/03/toplum.html)

Kitabın Künyesi
Ortaçağ Avrupası’nda Cadılar ve Cadı Avı
Haydar Akın
Phoenix Yayınevi / İnceleme – Araştırma Dizisi
Kapak Tasarımı : Leyla Çelik
Editör : Elif Çelik
Ankara, 2011, 1. Basım
456 sayfa

Yorum yapın

Daha fazla İnceleme, Politika
Marx’ı günlüğünden okuyun

Karl Marx'ın iki yıl boyunca tuttuğu notlardan oluşan el yazması defterleri artık Türkçe'de. Ailenin yapısını inceleyen kitabı Türkçeye çeviren Kıvanç...

Kapat