Oscar Wilde / Özdemir Asaf’ın Kaleminden Hayatı ve Reading Zindanı Balladı – Özdemir Asaf

Krallık Muhafız Süvari Bölüğü (mavi birlik) askerlerinden Charles Thomas Wooldridge, 23 yaşındaki karısı Laura Ellen Wooldridge’i, boğazını keserek öldürüyor.
17 Haziran 1896’da mahkemenin suçlu’ya verdiği ceza: 7 Temmuz 1896 Salı sabahı saat 7.45 – 8 arası asılarak idam edilmesi.
Bu cinayetin, o zamanın İngiltere kamu oyunda geniş etkiler ve tepkiler yaratmasına yol açan tartışmalara büyük bir şiir öncü olmuştur:
Reading Zindanı Balladı adı ile bütün dünyada bilinen bu büyük şiirin yazarı Oscar Wilde, İngiltere’de cezaevlerinin yeniden düzenlenmesini, ceza uygulama sistemlerinin düzeltilmesini sağlayan kanunların çıkmasına da doğrudan doğruya öncü olmuştur.

Bu kitabın değerli edebiyat yönü kadar da sosyal bir yönü vardır. Bu çok – yanlı eserin yüklü basım öyküsü ile basımından ve yayınından sonrası da, ayrıca geniş bir ilgi alanı yaratmışdır. Ki bu alanda, cinayetin ve cinayetten sonrasının ilginç öyküsü, bütün İngiltere’yi çok kısa bir zamanda sarmışdır. Kitapta, Oscar Wilde’ın hayatı, bu sanat ve toplum olayının tümü de özetlenmiştir.

Reading Zindanı Balladı’nın 645 satır (109 altılık) tutan tamamı, Türkçeye şiir olarak aslındaki değerinin eşitliğinde aktarılmışdır.

28 Ocak 1981 tarihinde kaybettiğimiz Özdemir Asaf, ölümünün 30. yılında Oscar Wilde’ın Reading Zindanı Balladı’nın yeni baskısı ve yayımlanmamış yaşam öyküsüyle Kırmızı Yayınları’nda.

Özdemir Asaf’ın şiir çevirilerini okudum.
Bir şairini şiir çevirelerini okumak hoş bir çalışmadır.
Ben hemen kendi şiirleri ile çevirdiği şiirler arasındaki kelime hazinesine bakarım.
Her şair çevirdiği şiiri yeniden yazmak gibi bir eğilime kendini kaptırabilir mi?
Başka türlü söyleyebilirim.

“Acaba bu şiiri çevirdiğim dilde söyleseydim, nasıl söylerdim” sorusu onu yönlendirir mi?

Bu soruların yanıtına göre değişik çeviri anlayışlarından söz edebiliriz.

Şiir çevirisi mekanik bir işlem olmadığından şöyle bir itiraz olabilir, peki mekanik çeviri ne demektir, herhangi bir ticarî metni çevirmek söz konusu olabilir ancak sevdiği şairleri çevirmelidir şair. Çünkü onun dünyasını bildiğinden, onun yabancı dildeki sözlüğünü bildiğinden başarılı olabilir.

Bir başka açıdan şiir çevirisine bakılabilir, ki tartışılan bir konu.
Çevirinin her türlüsü yeni bir kelime yaratma zorunda bırakabilir bir çevirmeni, böylece bulduğu yeni kelime, ürettiği, türettiği bir sözcük daha sonra Türkçede de kullanılabilir.

Özdemir Asaf’ın çeviri şiirlerini iki bölümde değerlendirmek gerekiyor.

Birincisi Oscar Wilde’ınkiler, diğeri de başka şairlerden yaptığı çeviri şiirler.

Oscar Wilde’ın yaşamını, başka yazdıklarını da bildiğinden, bence bu anlayış sınırı içinde çeviri yapmıştır.

Özdemir Asaf, şiirinde kullandığı kelimeleri çevirisinde du kullanmıştır, onun şiir dili anlayışı çeviride de kendini göstermektedir.

Özel bir çaba harcama gereği duymamıştır. Şiirinin zengin sözlüğü onunu için yeterli olmuştur.

Çevrilen şiirle çeviren şair arasında bir ruh akrabalığı, bir dünya görüşü beraberliği olmalı mıdır? Kesin bir yanıt veremeyeceğim ama Özdemir Asaf ile Oscar Wilde arasında böyle bir bağlantıdan söz edilebilir.

Kelime açısından değil de benimseme açısından bakarsak, Oscar Wilde için Özdemir Asaf önerilebilecek çevirmenlerdendir.

İkisi de “Güzelliğin mahvedici kudretine,” tutkundurlar.
Wilde çevirisini daha önce okumuştum. Şimdi yeniden okuduğumda, onu nasıl severek çevirdiğini görüyorum.
Başta Wilde olmak üzere birçok iyi şairin şiirlerinin çevirisini iyi bir şairden okuyacaksınız.

Unutmayın her şairin çevirisi, şiir anlayışının izlerini taşır.
Doğan Hızlan
(Tanıtım Bülteninden)

Özdemir Asafça Oscar Wilde – Nurduran Duman
(04/03/2011 tarihli Radikal Kitap Eki)
??Yaşadığını yazan ile yazdığını yaşayanın bu şiirini çevirmekle iyi ettim, biliyorsun.? Özdemir Asaf, ilk basımını kendi matbaası Sanat Basımevi?nde, 1968 Şubatı?nda yaptığı ?Reading Zindanı Balladı?nı eşine böyle imzalar. Asaf çevirisi Ballad?ın en yeni baskısı ise yine bir Şubat ayında ?Oscar Wilde: Özdemir Asaf?ın Kaleminden Hayatı ve Reading Zindanı Balladı? ile çıkıp geldi kitaplıklarımıza. Ballad?ın yazılış ve basılış hikâyesi; şiire neden olan olay; Wilde?ın hayatı; Asaf?ın bu hayatı yazma ve şiiri Türkçeye aktarma süreci olmak üzere ayrı ayrı bilinmeye değer hikâyeler de söz konusu bu çalışmada.
Oscar Wilde iki yıl (1895-1897) kürek mahkûmu olarak kaldığı Reading Zindanı?nda bir gün yeni bir tutuklu görür, ?Ben hiç görmedim böyle, böyle bakan bir adam, / Böyle dalmış gözleri / Küçük mavi örtüye, / Zindanda tutukların gökyüzü dedikleri, / O salına salına süzülen bulutlara / Ki gümüş yelkenleri.? Bu dizeler her ne kadar Wilde zindandan çıktıktan sonra tamamlanmış olsa da, şiir o gün, o an şairin şiir bedeninde ete kemiğe bürünmüştür bile, Wilde bu adamın hikâyesinden çok etkilenmiştir: Krallık muhafız süvari bölüğü askerlerinden Charles Thomas Wooldridge, karısı Laura Ellen Wooldridge?i öldürmüştür ve 7 Temmuz 1896?da asılarak idam edilecektir. Özdemir Asaf?ın deyişiyle: Şahidler ise, kadının erkeğin kıskançlığını kamçıladığını ve serbest yaşayışı ile ona çok eziyet çektirmekde olduğunu söylemişlerdir. (Asaf?ın dili kullanma biçimine kitapta olduğu gibi bu yazıda da sadık kalınmıştır.) Wilde?ın bu olaydan yola çıkarak ama zindanı da yazdığı, edebiyat için çok değerliliği su götürmez Ballad, sosyolojik açıdan da önemli sonuç ve çözümlere yol açmıştır. Şiirin etkisi, cinayetin İngiltere kamuoyunda yarattığı tepki ve tartışmalar gibi sonuçlara neden olurken, İngiltere hapishanelerindeki şartların yeniden düzenlenmesi, ceza uygulama sistemlerinin düzelten kanunların çıkması gibi somut çözümlere de doğrudan yön vermiştir.
13 Şubat 1898?de ilk olarak Londra?da basılan eserin yazım ve yayımlanış süreci, kitaba ?Ballad?ın Öyküsü? olarak alınan bölüm, yazar-eser yoldaşlığı, yazar-eser-yayıncı ilişkisi ve eser-toplum etkileşimine ışık tutmakta. Özellikle de dönemin İngiltere?sindeki edebiyat ve sanat çevresine. Wilde?ın yaşamının Asafça ele alındığı ?Oscar Wilde?ın Hayatı? ise dönemin İngiltere?si hakkında çok şey söylemekte. Asafça diyorum çünkü Özdemir Asaf, Wilde?ın hayatlarının neden ve nasıl cazip sayıldığını anlatacak bir roman kaleme almayı hedeflemiş: ?Ben tahlile belki onun hayatlarının, düşüncelerinin, aşklarının hikâyesini anlatırken dokunacağım. Fakat asıl maksadım onun romanını yazmaktır.?

645 satır
Anlaşılacağı gibi kitap Wilde üzerine olduğu kadar Asaf?ın yaşama bakışı, dili kullanma biçimi ve şiir anlayışıyla ilgili birçok özellik içermekte. Asaf ilk baskının arka kapağında, ?Reading Zindanı Ballad?ının 645 satır (109 altılık) tutan tamamı, Türkçeye şiir olarak aslındaki değerinin eşitliğinde aktarılmışdır? diye yazar. Bir çeviri yapmayı değil, aktarmayı amaçlamıştır. Elbette elimize ulaşan bu kıymetli şiir çok özel ve güzel bir çeviri. Oscar Wilde?a ve eserlerine duyduğu sevgi yüzünden olsa gerek Asaf, Ballad?a kendi sözlüğünden sözcük vermeyi ve kendi şairliğinden maya katmayı esirgememiş. Bu durum ve Asaf?ın yukarıda geçen sözü, ?şiir çevirisi? tartışması için -yeni olmayan ama- kıymetli bir odak. Poetik çevre bu odaktan yola çıkarak, Şairin şiir çevirmesi ve çeviri hakkındaki görüşleri, şiir çevirisinin kimler tarafından nasıl yapılması ve çevrilen şairle şiirin çeviren tarafından sevilip sevilmemesi gerektiği gibi, yapageldiği tartışmaya yine yeni değerler katabilir.
?Reading Zindanı Balladı? sosyolojik, edebi, tarihi özellikleri bir yana, elbette ilk önce bir aşk şiiri.

Kitabın Künyesi
Oscar Wilde / Özdemir Asaf’ın Kaleminden Hayatı ve Reading Zindanı Balladı
Özdemir Asaf
Kırmızı Yayınları / Kırmızı Klasik Yapıtlar Dizisi
İstanbul, 2011, 1. Basım
200 sayfa

Yorum yapın

Daha fazla Biyografi Kitapları
Clara Zetkin / Adanmış Bir Ömür (1.Kitap) – Luise Dornemann

8 Mart?ın Uluslararası Emekçi Kadınlar Günü olarak kutlanması, Clara Zetkin 'in önerisiyle 26 - 27 Ağustos 1910 tarihinde Danimarka'nın Kopenhag...

Kapat