Prof. McNamara: Sorun politik ayrımcılık

Kültür Bakanlığı?nın ?Edebiyat Eserlerinin Desteklenmesi? yönetmeliği edebiyat dünyamızda tartışılıyor. Prof. Dr. Kevin McNamara, İleri Haber’in soruşturma dosyasına verdiği yanıtta ?Sanata devlet desteği olmalı ama sorun başvuran insanların politik görüşlerinden dolayı destek alamamasıdır? dedi.

Prof. Dr. Kevin McNamara (Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi / Houston-Clear Lake Üniversitesi)

Edebiyat profesörü Kevin McNamara, İleri Haber’in ?Edebiyat’a devlet teşviği? dosyasına verdiği yanıtta;?Devlet sanatı ve kültürel aktiviteleri, özellikle küçük yayınevlerini, kütüphaneleri ve müzeleri kapsayan kültür kurumlarını desteklemelidir, bu aynı zamanda vatandaşa biçilen değerle de ilgilidir. Bence bu tür desteklerde sorun olabilecek şey, karşı tarafın size taleplerle yaklaşması ve başvuran insanların salt politik görüşlerinden dolayı destek alamamasıdır? dedi. McNamara’nın soruşturmamıza verdiği yanıtlar şöyle:

Sizce devlet, edebiyatçıları ücret karşılığında desteklemeli midir?

Devlet sanatı ve kültürel aktiviteleri, özellikle küçük yayınevlerini, kütüphaneleri ve müzeleri kapsayan kültür kurumlarını desteklemelidir, bu aynı zamanda vatandaşa biçilen değerle de ilgilidir. Ekonomik nedenlerle farklı dillere çevrilemeyen eserlerin farklı ülkelerde de okurunu bulması açısından da edebiyat alanında bu tür destekler gerekebilir. Bunun doğrudan devlet eliyle değil de vakıflar aracılığıyla yapılması daha uygun bir yöntem olarak görülebilir.(Tıpkı NEA, Ulusal Sanat Vakfı gibi.) Fakat vakıflar politik araçlar haline gelmemeli. Yazardan ?çok satan? tarzında yazması veya belli görüşlere riayet etmesi istenirse bu durum hem etik olmaz hem de niteliksiz ürünlerin çoğaltıldığı bir çöplüğün oluşumuna yol açar.

Siz Kültür Bakanlığı?nın Edebiyat Eserlerini Destek Projesine başvurur muydunuz?

Ben, kendi ülkemde, ABD?de Fullbright projesi kapsamında farklı ülkelerde edebiyat dersleri verdim, sempozyumlara katıldım. Türkiye?de de bulundum. Bu sayede Türk yazarlarıyla tanıştım, öğrencilerimle hala iletişim halindeyim, güzel dostlar edindim.

Sizce bu durum edebiyatçının özgünlüğüne ve yazma özgürlüğüne bir müdahale olarak yorumlanabilir mi?

Yazan, üreten kişi şayet belirgin bir taahhütte bulunmuyorsa, özgün ve kalıcı bir eseri yaratmada veya çevirmede desteğe ihtiyacı varsa niye sorun olsun ki? Baskı ve öncelik kelimelerini birbirinden ayırt etmemiz gerek. NEA?nın belli başlı konularda öncelik belirttiğini söyleyebilirim. Ama öncelikler iktidarlara göre değişebilir Yine de Bush dönemiyle Obama döneminde farklı kararlar alınsa da destek alan projelerin yapıları çok değişmedi. Vakıfları siyasetten korumak zordur. ABD?de Cumhuriyetçiler vakıflardan nefret etmiş, Reagan bütçelerini kesmiştir.1996?da muhafazakâr Kuzey Carolina Senatörü Jesse Helms 20000$ destek alan sanatçı Andreas Serrano?nun ?İşe İsa? adlı çalışmasından (ki bu çalışma sanatçının idrarının içinde bulunduğu bir bardakta bulunan çarmıha gerili İsa figüründen ibarettir) dolayı NEA?ya hakaret edip yoğun saldırılarda bulunmuştur. Kurumların sanatçı üzerinde baskı kurma çabasına izin verilmemeli, sanatçı kurumlara karşın daha baskın olmalı.

Sizce Edebiyat Eserlerini Destek Projesi verili hükümetin kültür/edebiyat alanına bir müdahalesi olarak okunabilir mi? Frances Stonor Saunders’in Parayı Verdi Düdüğü Çaldı /CIA ve Kültürel Soğuk Savaş (Çev: Ülker İnce, Doğan Kitap, 2004) adlı kitabını da göz önünde bulundurarak yanıtlar mısınız?

Kitabı ve içindeki pek çok hikâyeyi biliyorum, ancak tamamını okumadım. Yalnız şunu söyleyebilirim ki sanatçıların çoğu CIA?in bu işe karıştığının farkında değildi, çünkü destekleri doğrudan değil dolaylıydı. Soğuk Savaş boyunca sanat hep bir özgürlük sembolü olarak görülmüştür. Desteklerin şeffaf olmaması, seçici kurulun, kriterlerin belirtilmemesi her zaman ciddi bir sorundur. Şunu belirtmeden geçemeyeceğim: Yukarıda bahsettiğim Fullbright Programı da Soğuk Savaş ürünüdür. Evet, dünyaya Amerikan eğitim sistemini göstermek ve Amerikan kültürünü ve toplumunu tanıtmak amaçlanmıştır. Ancak Fullbright yalnız Amerikalı yazarlara, akademisyenlere sağlanan bir destek değildir. Proje kapsamında ABD?ye de pek çok farklı ülkeden yazarlar ve akademisyenler araştırma yapmak veya ders vermek için gelir. Türkiye?de, Ege Üniversitesi?nde ders verdiğim sene üniversitede Kolombiyalı ve Perulu akademisyenler de vardı. Bence bu tür desteklerde sorun olabilecek şey, karşı tarafın size taleplerle yaklaşması ve başvuran insanların salt politik görüşlerinden dolayı destek alamamasıdır.

İzlediğim kadarıyla Türkiye?deki durumu da şöyle değerlendirebilirim: Bahsettiğiniz devlet desteğinin krtiterleri, seçici kurulu ve hatta bu seçici kurulun nasıl ve neye dayanarak seçildiği, duyurunun nasıl yapıldığı, bir takım talepler içerip içermediği hakkında hiçbir bilgim yok. Ancak Erdoğan?ın sanata ve sanatçılara karşı bir sanat eleştirmeni misyonu yüklendiği (devlet tiyatrolarına, köşe yazarlarına, heykeltıraşlara, vb. verdiği tepkiler) göz önünde bulundurulunca, bu desteklerin sanatsal bir liyakat için değil ideolojik nedenlerle verildiğini düşündürüyor insana. Ve durumun samimiyetinden kuşku duyduğum için bu durumdan elbette rahatsızlık duyuyorum.

Sizce böylesi büyük parasal teşviklerden yararlanmak yazarlığın doğasına ve etiğine ne kadar uygundur?

Tok bir sanatçı aç bir sanatçıdan daha mı tavizkardır? Büyük paralardan söz etmiyorum elbette. Destekler yazarın ihtiyacı olan zamanı sağlar, yaratım sürecine katkı sağlayacak ekonomik destektir bu. Ancak destek alan bir sanatçının her yıl bu desteklere başvurması ve beklenti içinde olması uygun düşmez. Ayrıca destek alan dürüst sanatçı bu destekten dolayı taviz vermeyecektir, aksi takdirde bir sanatçı değil bir alçak olacaktır. Ben, kendi adıma diyebilirim ki, sanatçıdan ziyade ortaya koyduğu sanat eseriyle ilgileniyorum.
(06-09-2014, http://ilerihaber.org/)

Yorum yapın

Daha fazla Söyleşi
Fuat Sevimay: Desteklenen kalem, hırsızlığı yazamaz!

Kültür Bakanlığı?nın ?Edebiyat Eserlerinin Desteklenmesi? yönetmeliği edebiyat dünyamızda tartışılıyor. Öykücü Fuat Sevimay, İleri Haber'in soruşturma dosyasına verdiği yanıtta ?Desteklenen bir...

Kapat