Uzaklıklar, Eski Denizler – Fernando Pessoa

Fernando Pessoa değişik türlerde yazdığı metinlerle perdelere bölünmüş bir oyun ya da oyunlar değil, çok sayıda oyun kişisinin canlandırıldığı bir oyunlar toplamı yaratmıştır. Denebilir ki, birçok bakımdan yalnız bir insan olarak yaşamış olan bu ilginç yaratıcı, her biri özgün bir şair ya da yazar olarak yarattığı kişilerle bu yalnızlıktan bir ölçüde kurtulmayı başarmış, hatta onların birbirlerinin yapıtlarını değerlendirerek çok kişili bir dünya kurmalarını da sağlamıştır.
Bu kitapta onun kendi adı dışında Alberto Caeiro, Alvaro de Campos ve Ricardo Reis takma adlarıyla yazdığı şiirlerin ancak sınırlı bir bölümünü sunuyoruz. Pessoa?nın 1935?te öldüğünde geride bıraktığı 25 000?i bulan belge bugün hâlâ tam olarak elden geçirilmiş ve yayımlanmış değil. Ne var ki, toplu yapıtlarının yayımlanmış olan bölümü bile onun çok önemli bir dünya şairi olduğunu kanıtlamaya yetiyor. (Tanıtım Yazısı)

Ömer Erdem’in 25/09/2009 Tarihli Radikal Gazetesi Kitap Eki’nde Yayınlanan “Pessoa’nın gözlükleri” Adlı Yazısı
Lizbon, Pessoa?dır. Yedi tepeli şehrin dar ve alımlı sokakları, oyuncak maketler gibi işleyen tramvayları insanı şiire çağırırlar. Ve Pessoa?a hiç sökmeyen şafak ışığı gibi Lizbon?u donatır. Bir kez, Pesoa?nın şiirlerini okuyarak Lizbon?a giden insan ebediyen bu şehre bağlanır, onu gönülden sever. Bir şairle şehrin bütünleşmesi, şiirin şehir halinde capcanlı yaşaması imrenilecek şeydir.
2004?te YKY tarafından basılan F.Pessoa ve Şürekası sergi kitapçığını okuduğumda hem böylesi bir şairle tanışma fırsatı bulmuş hem de kitap sayfalarına serpiştirilmiş fotoğraflar vasıtasıyla da özel hayatının ayrıntılarına dair bilgilere ulaşmıştım. Fotoğrafların içinde en ilgimi çeken ise Pessoa?nın gözlükleri olmuştu. Bu ince çerçeveli gözlükte neler bulmamıştım, bana neler çağrıştırmamıştı? Ve ilk fırsatta, yolum Lizbon?a düştüğünde soluğu şairin müze evinde almış, YKY?nın hazırladığı yayında gördüğüm eşyaları, şairin izlerini yakından izleme şansına ermiştim. Ve sırtımda Pessoa?nın resminin basıldığı bir tişörtle dönmüştüm şehre. Yüzümde gözlüğünü taşıyormuşçasına sokaklara dalmıştım.
Bir şairi sevdiğimiz zaman onun her şeyini sevmeye başlarız. Mizacını, hayatını, eşyalarını, huysuzluklarını, kederini ve elbette şiirlerini. Pessoa kendisinden çıkardığı Alberto Caeiro, Alvaro de Campos, Ricardo Reis ve elbette varlığı tartışılan kendi kişiliğiyle, şiir ve şair algısını da alabildiğine genişletiyordu. Her biri birbirinden ayrışan şair ve şiir dünyası Pessoa?yı daha da çekici kılıyordu. ?Hiç kimse olan? sadece o olamazdı..
Portekiz şiiri kadar modern şiirin de öncüsü şairi, daha yakından tanımamızı kolaylaştıracak çeviri şiirler toplamıyla karşı karşıyayız şimdi; Uzaklıklar, Eski Denizler. Cevat Çapan, uzunca süredir çeviregeldiği Pessoa şiirlerini Can Yayınları?nda yeniden bir araya getirdi.
Cevat Çapan çevirimizin yüzaklarından. Yıllardır dünya şiirini evrenimize taşımaktaki emeği yadsınamayacak bir şair- çevirmen. Çapan?ın yazdığı önsözden ve YKY?nin yayınında yer alan Richard Zenith?in kılavuz metninden öğrendiğimiz kadarıyla ?Pessoa sözcüğü Portekizcede ??kimse?? anlamına geliyormuş ve Latincedeki ??persona?? yani maske, oyun kişisi kelimesiyle eşanlamlıymış.. Ve aynı zamanda hiç kimse olmayı da içeriyormuş. Böyle olunca, şairin büyük şiiri, Tütüncü?dekiBen bir şey değilim.
Asla bir şey olmayacağım.
Bir şey olmayı istemem.
Öte yandan,dünyanın bütün düşleri bendedir. (Çev. Selahattin Özpalabıyıklar)
Mısralarının persona derinliği daha bir ilginçlik kazanır. Ve şiirlerle beraber bir tür maket kişilik kazanır. Pessoa?nın şiirini modern kıldığı kadar etkileyici yapan kişiyi ve personayı ölü doğa içinde kendi tabiatıyla yakalamış olmasıdır. Şairlik, hayatın içinde ufalana ufalana ?bir yalnız olma yolu?dur. Yalnızlaşan şair ben, İnsansız doğa?nın olanca dinginliği içinde kendisiyle(ben) baş başa kalır. Şaire göre doğa duyulmak için vardır ve ?düşünme? iyi görmenin önünde engeldir. Ve ancak bir çobanın deyneğini ellerinde hissedebilen kişi arınmıştır. Pessoa?nın bütün şiirleri ve şairleri, kendi aralarında büyük bir oyun oynarken insanı ve insanlığı temsil ederler. İddiası kendisindedir ve şöyle demektedir; Çünkü ben gördüğüm şey kadar büyüğüm, Kendi boyum kadar büyük değilim…
Pessoa bir yandan düşünceyi dışlamanın peşindedir ancak bu dışlayış onun şiirlerinin yeni düşünce kristallerine dönüşmesini engelleyemez. İnanırım Dünya?ya bir papatyaya inandığım gibi,/ Çünkü görürüm onu. Ama düşünmem. Çünkü düşünmek anlamamaktır… Onu düşünmemiz için değil, (Düşünmek iyi görememektir)Biz ona bakalım ve onunla uyum içinde/ olalım diye yaratılmıştır dünya. Böylesi mısraları çoktur şairin. Ve, şiir, rüzgârın çıkışı gibi doğal bir şeydir onda. Kafiyeyi sevmez, uyakların anlamı yoktur, pek ender aynıdır yan yana iki ağaç.
Portekiz bütün metaforik yoğunluğuyla yansır onun şiirlerine. Ülkenin doğası değil ufku ve umudu da olur. Ey tuzlu deniz, tuzunun ne kadarında/ Portekiz?in gözyaşları var? diye sorar, deniz millet bilerek ülkesini, halkını. Bugünlerde yeni bir şair keşfetmek ve güzel şiirler okumak isteyenler için Uzaklıklar, Eski Denizler. Ruh küçük değilse eğer.

Fer­nan­do Pes­soa, 1888?de Liz­bon?da doğ­du. Ye­di yaşından son­ra, üvey ba­basının kon­so­los ola­rak görev yaptığı Güney Af­ri­ka Cum­hu­­ri­ye­ti?nin Dur­ban ken­tin­de ye­tiş­ti. Liz­bon?a dön­­dükten son­ra, dö­ne­min ye­ni­lik­çi der­gi­le­rin­den, öze­llik­le de mo­der­nist­le­rin yayın or­­ganı Orp­heu?da yazdı ve akımın ön­­de ge­len es­te­tik ku­ramcıla­rın­dan bi­ri ol­du. 1918?de İngi­liz­ce şi­irleri yayınla­ma­ya baş­ladıy­sa da, sağlığında kendi adıyla Por­te­kiz­ce Men­sa­gem adlı bir kitabı yayınlandı. Ken­di adı­nın ya­nı sıra, farklı yönle­ri­ni yansıtan ha­ya­lî şa­ir­le­rin (Al­ber­to Caei­ro, Ri­car­do Re­is, Al­va­ro de Cam­pos, vb.) adıyla da yazdığı de­ği­­şik bakış açıları ve üslup­lar­da­ki yapıtlarıyla ve mo­derni­st ha­­re­ket için­de oy­nadığı rol­le, Por­te­kiz ede­bi­yatına dünya ça­pın­da önem ka­zandırdı. 1935?te Lizbon?da öldü.

Kitabın Künyesi
Uzaklıklar Eski Denizler
Fernando Pessoa
Can Yayınları
Çevirmen : Cevat Çapan
Basım Tarihi : 09 – 2009
Sayfa Sayısı : 112

Yorum yapın

Daha fazla Şiir Kitapları
Bu Yalnızlık Benim / Toplu Şiirler (1951 – 1984) – Metin Eloğlu

Metin Eloğlu?nun ?Bu yalnızlık Benim? adlı şiir kitabı, şairin 1951- 1984 yılları arasında yazmış olduğu şiirleri kapsamaktadır. Eloğlu'nun 12 kitabı:...

Kapat