Amerika’nın Vicdanı Sandalyede: Sacco ve Vanzetti Davası
İki İtalyan Göçmen, Bir Milleti Nasıl İkiye Böldü?
Yazar: Âkil Bîçare
(Adaletin Gözü Ne Zaman Kapalıydı?)
Aziz Okuyucularım, Ey Hakikatin Peşinde Koşanlar!
Şimdi size, 20. yüzyıl Amerika’sının en kanlı ve en tartışmalı adalet skandalını anlatacağım. Bu, Nicola Sacco ve Bartolomeo Vanzetti adlı iki İtalyan göçmenin, sadece bir cinayetle değil, bir devrin bütün korkuları, önyargıları ve nefretiyle yargılanmasının hazin hikâyesidir.
Bu dava, sadece iki insanın idamıyla sonuçlanmadı; bir milletin vicdanını, sınıf, ırk ve ideoloji temelinde derin bir çatlakla ikiye böldü.
I. Olay ve İki Yabancının Suçlanması
Tarih: 15 Nisan 1920.
Yer: Braintree, Massachusetts, ABD.
Sacco ve Vanzetti’nin trajedisi, Slater ve Morrill Ayakkabı Şirketi’nin maaşlarını taşıyan bir memur ve bir güvenlik görevlisinin silahlı soygun sırasında öldürülmesiyle başladı. Kısa süre sonra, bu iki İtalyan göçmen tutuklandı.
- Sacco: Bir kunduracıydı.
- Vanzetti: Bir balıkçıydı.
- Ortak Noktaları: Her ikisi de anarşistti ve İtalya’daki devrimci hareketlerden etkilenmişlerdi. Bu, davanın özünü oluşturdu.
II. Yargılamanın Gölgesi: Nefretle Kurulmuş Mahkeme
Davanın yargılanma süreci (1921), bugünün hukuk standartlarına göre akıl almaz derecede önyargılıydı. Jüri, sadece birkaç saatlik müzakereden sonra Sacco ve Vanzetti’yi birinci dereceden cinayetten suçlu buldu ve ölüm cezasına çarptırdı.
- Asıl Suçları Ne Oldu? Sanıklar, fiilen cinayetten çok, kim oldukları için yargılandılar:
- Anti-İtalyanizm ve Göçmen Karşıtlığı: 1920’lerin Amerika’sında göçmenlere ve özellikle İtalyanlara karşı yaygın bir düşmanlık vardı.
- Anti-Anarşist Histeri: ABD, o dönemde patlak veren bombalama eylemleri ve devrimci hareketler nedeniyle kızıl korku (Red Scare) yaşıyordu. Anarşistler, hükümetin bir numaralı düşmanıydı.
- Yargıcın Rolü: Davaya başkanlık eden Yargıç Webster Thayer’ın, göçmenlere ve radikallere karşı önyargılı olduğu güçlü bir şekilde iddia edildi.
III. Dünya Çapında Feryat ve İdam
1926 yılına gelindiğinde, Sacco ve Vanzetti davası, sadece bir cinayet davası olmaktan çıkmış, modern tarihin en büyük “cause célèbre” (toplumsal davası) haline gelmişti.
- Protestoların Dili: Tokyo’dan Rio de Janeiro’ya, Paris’ten Buenos Aires’e kadar dünyanın dört bir yanında protestolar düzenlendi. Yazarlar, sanatçılar, akademisyenler (Harvard hukuk profesörü Felix Frankfurter dahil) davayı sorguladı ve yeni bir yargılama talep etti. Onların hikâyesi, adaletsizliğin ve hoşgörüsüzlüğün simgesi olmuştu.
- Tuhaf Destekçiler: İronik bir şekilde, İtalyan faşist diktatör Benito Mussolini bile onların masumiyetine inanmış ve ABD’ye serbest bırakılmaları için baskı yapmaya çalışmıştı.
- İnfaz: Tüm temyiz başvurularına ve uluslararası protestolara rağmen, Massachusetts Valisi’nin atadığı komisyon hükmü onayladı. Nicola Sacco ve Bartolomeo Vanzetti, 23 Ağustos 1927’de, gece yarısından hemen sonra elektrikli sandalyede idam edildi.
IV. İnfazdan Sonra Gelen Hakikat
İdamlar, davanın üzerindeki gölgeyi kaldırmadı. Yayınlanan mektupları, onların masumiyet iddialarını güçlü bir şekilde dile getiriyordu.
- Balistik Testler: Sonraki yıllarda yapılan balistik testler, Sacco’nun silahının cinayette kullanıldığı yönünde çelişkili ve tartışmalı sonuçlar verdi.
- Adalet İtirafı: İdamlardan tam 50 yıl sonra, 23 Ağustos 1977’de, Massachusetts Valisi Michael Dukakis bir bildiri yayınladı. Bildiri, Sacco ve Vanzetti’nin “haksız yere yargılandığını ve mahkûm edildiğini” ilan etti ve “isimlerindeki utancın sonsuza dek kaldırılması” gerektiğini söyledi. Ancak Vali, suçlu olmadıklarını resmen ilan etmenin bir af anlamına geleceği için, onları affetmediğini belirtti.