Dün Kalan Anal Kişilik: Freud’un Takıntısı Nereye Kayboldu?

tarihinde gönderilmiş tarafından

Kirliliğin Felsefesi: Düzen Takıntısı Sadece Tuvalet Eğitimi miydi?

Yazar: Jungish

(Psikanalizin O Utangaç Sırrının Peşinde)

Aziz Okuyucularım, Ey Temizlik ve Düzen Hastaları!

Şimdi size, psikanalizin kurucusu Sigmund Freud‘un o meşhur, lakin bugünlerde pek anılmayan bir davasından bahsedeceğim: “Anal Kişilik.” Hani o düzen, tertip, dakiklik ve aşırı tutumluluk takıntısı olan insanlar var ya… Freud, bunların kökenini nereye bağlıyordu? Tuvalet eğitimine! Peki, bu kadar etkili bir fikir, modern psikolojinin sahnesinden nereye kayboldu?

I. Anal Kişilik: Freud’un Utançla Kaplı Laboratuvarı

Freud, psikoseksüel gelişim teorisinde, çocukluğun belirli evrelerinde yaşanan çatışmaların yetişkinlik kişiliğini şekillendirdiğini öne sürdü.

  1. Evre ve Çatışma: Anal Evre (yaklaşık 18 ay – 3 yaş), çocuğun dışkılama üzerinde kontrol sağlamayı öğrendiği dönemdir. Bu, çocuğun ilk bağımsızlık mücadelesidir.
  2. Kişilik Tipleri: Eğer bu evrede çatışma yaşanırsa, bu durum yetişkinlikte iki farklı anal kişilik yaratır:
    • Anal Tutucu: Düzen, temizlik, dakiklik, inatçılık ve aşırı tutumluluk (cimrilik).
    • Anal Dışa Vurucu: Düzensiz, dağınık, umursamaz.
  3. Kirliliğin Felsefesi: Freud, bu kişiliğin temelinde yatan şeyin, dışkının (pisliğin) değerli bir şeye (altın, para) eşdeğer tutulması ve bu yüzden kontrol edilme arzusunun olması olduğunu ima etti.

II. Neden Kayboldu? Bilimin Utangaçlığı

Freud’un bu parlak, çarpıcı ve şoke edici fikri, modern psikolojinin ana akımından çekildi. Neden?

  1. Kanıtın Eksikliği: Modern psikoloji, kanıt temelli çalışmalara odaklandı. Freud’un anal kişiliği ile tuvalet eğitimi arasındaki doğrudan nedenselliği ispatlamak, oldukça zordu.
  2. Psikanalizin Zayıflaması: Psikanaliz, 20. yüzyılın sonlarında psikolojideki hızlı, ölçülebilir ve bilişsel-davranışsal modellere karşı güç kaybetti.
  3. Toplumsal Utangaçlık: Belki de en önemlisi: Modern toplum, hâlâ beden ve cinsellik konusunda utangaçtır. İnsanlar, kendi düzen takıntılarının kökenini, çocukluktaki tuvalet eğitimine bağlama fikrini utanç verici buldu.

III. Ruhsal Miras: Anal Kişilik Hâlâ Aramızda

Anal Kişilik kavramı resmi tanılardan çekilmiş olabilir, ancak ruhsal ve kültürel mirasımızda yaşamaya devam ediyor.

  1. Duygusal Kontrol: Bugün biz, düzen takıntısını ve mükemmeliyetçiliği “kişilik özelliği” veya “kaygı” olarak tanımlıyoruz. Oysa bu durumun altında yatan kontrol etme arzusu, hâlâ içsel bir çatışmadan beslenir.
  2. Malzemeyi Değiştirmek: Freud, pisliği ve parayı eşleştiriyordu. Bugün ise insanlar, “veri, bilgi, zaman ve başarı” gibi soyut şeyleri aşırı kontrol etme arayışındadır. Kontrol edilen malzeme değişmiştir, ama kaygı ve tutumluluk aynı kalmıştır.

Sonuç: Anal Kişilik, bize şunu öğretir: En büyük saplantılarımız, en erken ve en masum görünen deneyimlerimizde kök salmıştır. Freud’un mirası, bize düzen takıntılarımızın sadece estetik bir tercih değil, çocukluktaki güven ve kontrol arayışının bir kalıntısı olabileceğini hatırlatır.

35

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...