İrrasyonel Besin İnançları Ölçeğinin Tanıtılması – Psk. Banu Beyaz

Beslenme alışkanlıklarınız akılcı mı (rasyonel) yoksa akılcı değil (İrrasyonel) mi?

İrrasyonel Besin İnançları Ölçeği bireylerin yeme davranışlarını belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Osberg ve arkadaşları 2006 yılında bulimia nervoza gibi yeme bozukluklarının oluşmasında ve korunmasında mühim bir rol oynadığını düşündükleri irrasyonel besin inançları olarak isimlendirdikleri bir ölçek geliştirmiştir.

Ölçek yapısını besinler ile ilgili olarak sağlıksız tutum ve çarpık inançlar temel oluşturmaktadır. İrrasyonel besin inançları, aşırı yemek yiyenlerin stres altındayken yüksek yağlı paketlenmiş gıdaları seçme eğilimlerinin daha yüksek olduğunu tespit etmiştir. Yüksek yağlı paketlenmiş yiyecek grubunun, stresi azaltma ve duyguların kontrol altına alınmasında yardımcı olduğuna olan inanç, irrasyonel besin inançlarını meydana getiren sebeplerden bir tanesidir .

 İrrasyonel Besin İnançları ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması Taylan ve ark. tarafından 2016 yılında yapılmıştır (12). Besinlerle ilgili uygun olmayan davranışlar ve bilişsel bozukluklar, besinler hakkındaki gerçek dışı tutumlar ya da inançlar olarak tanımlanmaktadır.

Ölçek irrasyonel besin inançları ve rasyonel besin inançları olmak üzere iki alt ölçek içermektedir. İrrasyonel alt ölçeği bilişsel bozuklukları, sağlıksız inançları ve yiyeceklere ilişkin tutumları değerlendirirken, rasyonel besin inançları alt ölçeği sağlıklı beslenme ile ilgili inançları değerlendirmektedir.

57 maddeden oluşan İBİÖ’nün; “faktör 1 –irrasyonel; 1, 2, 4, 6, 7, 8, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 22, 23, 25, 26, 27, 30, 31, 32, 33, 34, 36, 37, 38, 39, 40, 42, 44, 45, 46, 48, 49, 50, 51, 52, 54, 55, 57 numaralı 41 maddeden oluşmaktadır.

 “Faktör 2 –RBİ ise; 3, 5, 9, 12, 17, 20, 21, 24, 28, 29, 35, 41, 43, 47, 53, 56 numaralı 16 maddeden oluşmaktadır. Elde edilen iki faktör yapısı orijinal anketteki gibi irrasyonel ve rasyonel besin inançlarıdır. Ankette yer alan maddeler, dörtlü likert skalası ile değerlendirmektedir (1:kesinlikle katılmıyorum, 2:katılmıyorum, 3:katılıyorum, 4:kesinlikle katılıyorum). Yeme davranışlarının belirlenmesi için İBİÖ son yıllarda tüm dünyada sık kullanılan bir ankettir.

Anket yeme davranışlarını, duygusal yeme, kısıtlayıcı yeme ve rasyonel ve irrasyonel alt ölçekleriyle her açıdan irdelemektedir. Geçerlik ve güvenirlik çalışması için bu anketin tercih edilme sebebi diğer ülkelerde birçok araştırmada kullanılan bu anketin ülkemizde de araştırmalarda kullanılabilmesini gerçekleştirmektir.

İRRASYONEL BESİN İNANÇLARI ÖLÇEĞİ (X ile işaretleyiniz.)

 MADDE NO

 KESİNLİKLE KATILMIYORUM :1

KATILMIYORUM:2

 KATILIYORUM :3

KESİNLİKLE KATILIYORUM :4

1 Besinler konforun yerine geçen bir kaynaktır.

2 Bazı besinler sizi rahatlatabilir.

 3 Sağlıklı beslenme sağlıksız beslenmeden daha fazla zaman almaz.

4 Favori besinlerim olmadan yaşamam mümkün olmayabilir.

5. Haşlama fırında pişirme etler için sağlıklı bir pişirme yöntemidir.

6 Hayatımdaki en büyük zevkim yemektir.

7 Yemek yemek sıkıntıların üstesinden gelmek için iyi bir yoldur.

8 Egzersiz kötü beslenmenin etkilerini telafi edebilir.

 9 Sağlıklı beslenmek sevdiğim yiyeceklerden tamamen vazgeçmek değildir.

10 Besin depresyondan kurtulmak için iyi bir yoldur.

11 Sosyal etkinlikler besin olmadan eğlenceli değildir.

12 Sağlıklı beslenme yaşam şekli olmalıdır.

13 Eğer yemek yerken beni kimse görmezse kalori sayılmaz

14 Sadece yüksek yağlı yiyeceklerin tadı güzeldir.

15 Diyet yapmanın tek yolu sıkı bir diyet yapmaktır.

16 Yemek yemek stresi azaltmak için iyi bir yoldur.

17 Sağlıklı bir diyetin anahtarı yediğiniz yiyeceklerde dengeyi sağlamaktır.

18 Bazı besinler karşı konulmazdır.

 19 Bir yiyecek yağsız ise istediğiniz kadar yiyebilirsiniz

20 Doymamış yağlar doymuş yağlardan daha iyidir.

21 Kahvaltı günün en önemli öğünüdür.

 22 Eğer yememeniz gereken bir şey yerseniz kendinizi suçlu hissetmeniz gerekir.

23 Sınırsızca yiyebileceğiniz yiyecekler vardır ve ağırlık aldırmazlar.

24 Günde 5 porsiyon sebze ve meyve tüketmek için çaba harcanmalıdır.

25 Ağırlığımı rahatlıkla kontrol edemiyorum, çünkü yemek yemeyi seviyorum.

26 Yemeyi kontrol edemediğim bazı yiyecekler var.

27 Var olmam için tatlı yemeliyim.

28 Ekmek, tahıl, makarna ve pirinç içeren besin grubundan günde en az 6 porsiyon tüketmek önemlidir.

29 Sağlıklı beslenme kanser, diyabet ve kalp hastalıkları gibi bazı hastalıkların riskini azaltabilir.

 30 Tüm sosyal toplantılar yiyecek odaklı olmalıdır.

 31 Bazı yiyecekler bağımlılık yapar.

32 Yiyecekler benim zevklerimden biridir ve onları yememi düzenlememeliyim.

33 Yiyecekler seks için iyi bir alternatiftir.

34 Sağlıklı olmanın canı cehenneme, istediğimi yememe izin verin.

35 Kalsiyumdan zengin besinler güçlü kemikleri için gereklidir.

36 Akşam 8’den önce ne yerseniz yiyin ağırlık almazsınız.

37 Eğer öncelikle egzersiz yaparsam istediğim her şeyi yiyebilirim.

38 Ağırlıklı olmak genetiktir neden ağırlık vermeye çalışmakla canımı sıkayım.

39 Meyve ve sebze gibi besinlerin hiç kalorisi yoktur.

40 Bazı yiyeceklere ihtiyaç duyduğum zamanlar vardır.

41 Yağsız ve az yağlı etler tercih edilmelidir.

42 İstediğiniz kadar içecek içebilirsiniz ve ağırlık almazsınız.

 43 Besin piramidinin sağlıklı beslenme için rehber olduğuna inanıyorum.

44 Egzersiz yapıyorsanız ne yediğiniz önemli değildir.

45 Az miktarda yağ sağlıklı bir diyet için gereklidir.

46 Mutluluk yemek yiyerek elde edilir.

47 Ne kadar çok düşük yağlı olursa o kadar çok yiyebilirsiniz.

48 Bir kere kötü bir şey yerseniz diyetinizi bozarsınız.

49 Sadece acıktığımda yemek yemenin önemli bir şey olduğunu inanıyorum.

50 Alkolde yağ olmadığı için ağırlık aldırmaz.

51 Aslında bir kişinin yediklerinin sağlığı üzerine etkisi yoktur.

52 Meyve ve sebze gibi besinler yemek cezadır.

53 Diyet yapmak yemek zevkinden vazgeçmektir.

54 Diyet yiyecekler sıkıcıdır.

55 Günde 3 sağlıklı öğün tüketmek için çaba harcanmalıdır.

56 İstediğin yiyeceği yiyememe seni üzer.

57 Yemek yemek yalnızlıkla başa çıkmak için yardımcıdır

Kaynak

Taylan MB. İrrasyonel Besin İnançları: Geçerlik Ve Güvenirlik Çalışması. Yüksek Lisans Tezi, Acıbadem Üniversitesi, Sağlık Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2016.