Abidin Dino?nun Yapıtları – M. Şehmus Güzel

Abidin Dino sadece ressam olarak değil, ilk gençliğinden itibaren gazeteci ve yazar olarak ta dikkat çekti. Daha 17-18 yaşlarındayken, 1930?ların başından itibaren, dönemin dergi (Fikret Âdil?in yönetimindeki Artist gibi) ve gazetelerinde (Örneğin Yarın?da) öykü ve öykücük, karikatür, desen ve söyleşiler yayınladı.

1930-1938 döneminde yazdıklarından öykü veya öykücük biçiminde olanların birkaçı Yeditepe Öyküleri adı altında yayınlandılar. Künyesini aşağıda veriyorum.

1938-1993 dönemi yazılarının, makalelerinin tümüne yakını da Kültür, Sanat ve Politika Üstüne Yazılar?da okuyucuya sunuldu.

Ancak Abidin?in henüz okuyucusuna ulaşmayan daha pek çok denemesinin, notunun, yazısının bulunduğunu tahmin ediyorum : Onların da bir gün, Abidin?in bıraktığı ?kağıtlar? arasında bulunması ve yayınlanması umuduyla, burada yazar Abidin?in önemli kitap ve makalelerinden yaptığım bir seçmeyi yayınlandıkları tarihe göre sunuyorum. Abidin?in edebiyat cephesinde de ne denli verimli bir yaratıcı olduğunun farkına varılması arzusuyla:

Fikret Muallâ, Cem Yayınevi, İstanbul, 1980. Ara Güler?in ?reprodüksiyonları? ile süslenmiş bu kitapta Fikret Muallâ?nın ?Yaşamından Fotoğraflar? ile ?Fikret Muallâ?nın iki yazısı? sayesinde bu ünlü ressamımızın hayatını daha iyi anlama olanağı buluyoruz. Abidin?in ne kadar iyi bir İstanbul yazarı olduğunu da. Kitabın ikinci baskısı yapıldı, ancak bu baskı eksik ve bir parça ?sakat?, çünkü Ara Güler?in o bir içim su, o güzelim eserlerine ve eklere yer verilmemiş, nedeni veya nedenleri belirtilmeden. Fikret Muallâ?ya, Abidin Dino?ya ve Ara Güler?e karşı bir parça ayıp edilmiş.

Acıyı Çizmek, Ada Yayınları, İstanbul, 1981. Bu kitabın İngilizcesi Drawing Pain başlığıyla yayınlandı. Abidin?in ?Sunu Gibi? başlıklı önsözü 1967?deki hastalık günlerini anlatıyor. ?Çizgileriyle? de birçok şeyi aktarıyor.

Bu Dünya, Galeri Nev, Ankara, 1986. Abidin?in Mayıs 1986?da Galeri Nev?de açılan sergisinden seksen katar reprodüksiyonu içeriyor. Ferit Edgü kitabın metnini ?Resmin Anları? başlığı altında sunuyor. Metnin İngilizcesi de ?This World. Moments of Painting? başlığıyla bu yapıtta yer alıyor.

?Sait?, Sait Faik?in Sabri Esat Siyavuşgil tarafından Fransızcaya çevrilen Un Point Sur La Carte (Souffles Yayınları, Paris, 1988) isimli yapıtının önsözü için Abidin?in yazdığı şirin, dostluk ve İstanbul parfümüyle yıkanmış yazı.

?Les Ostrorogs, côte d?Asie? Autrement, Mart 1988. Kont Leon Ostrrog ve ailesinin İstanbul maceralarını ve bilhassa Ostrorog ismiyle bilinen yalıyı ve yalının ?müşterilerini? anlatan makale.

Mains, Fata Morgana, Montpellier, 1989. Türkçesi Eller adıyla yayınlandı. Ada Yayınları, İstanbul, 1991. Kitab ?Nesuhi Ertegün?ün anısına? adanmıştır. Abidin?in pek ünlü ?Parmaklar? ve ?Eller?inden birkaç örneği bu yapıtta bulmak mümkün.

Le Péra Palace, Fata Morgana, Montpellier, 1991. Türkçesi Pera Palas. Abidin?in tamamen ?uçuk? yapıtı sanatçının yine tamamen özgün desenleriyle donatılı.

Abidin Dino ve Yaşar Kemal: Visages Pile ou Face (Fransızcaya çeviren : Güzin Dino), Fata Morgana, Montpellier, 1992.

?Mimar Sinan?a yaraşır anıt-kitap?, Cumhuriyet, 1 Haziran 1992.

?Eski bir resme bakarken?, Artist Plastik Sanatlar Dergisi, Eylül-Ekim 1992, s. 42.

Biçimden Öte, Galeri Nev, Ankara ve İstanbul, 1993.

Kısa Hayat Öyküm, birinci basım : Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1995. İkinci bası : Adam Yayınları, İstanbul, 2001. Üçüncü bası : Can Yayınları, İstanbul, 2007. Bu kitapta birçok çeviri hatası, isimlerin aktarımda pek çok yanlış bulunuyor. Ve ne yazık ki bu hata ve yanlışlar sonraki baskılarda da düzeltilmedi. Bunları özel bir makalemde aktardım : ?Abidin Dino?ya saygı?, Yazın, Sayı : 98, Ocak 2002, s. 17-19. Bu makaleye daha sonra Abidin Dino İle Söyleşiler, Yazılar : Hayat ve Sanat isimli kitabımda yer verdim. ( Pêrî Yayınları, İstanbul, 2006, s. 135-141)

Kel, Verese, Adam Yayınları, İstanbul, 1996.

?Tzara ve Nâzım? (Çeviren: Samih Rifat), Adam Sanat, Kasım 1998, s. 30-31.

Sinan, Bir Düşsel Yaşamöyküsü, birinci bası : Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1999. İkinci bası : Can Yayınları, İstanbul, 2007. İkinci baskısı Ara Güler?in canımıniçi fotoğraflarıyla süslenmiş.

Kültür, Sanat ve Politika Üstüne Yazılar, Adam Yayınları, İstanbul, 2000. Derleyen ve yayına hazırlayan: Turgut Çeviker. Çeviker?in bu çalışma için gösterdiği çaba bütün teşekkürleri hak ediyor. Abidin?in her parmağında binbir marifet olduğunu keşfetmek ve birçok desen ve resmini seyreylemek için gerekli bir başyapıt.

Kızılbaş Günlerim, Sel Yayıncılık, İstanbul, 2001. Abidin?in 1942?de başlayan ?ikamate memur?luk, kendi ülkesinde sürgünlük dönemine ilişkin notlarından oluşuyor. Ne yazık ki bütün notlarını ayıntılı bir biçimde vermesine, kimini biraz ?açmasına? rağmen bunları şöyle dört başı bayındır bir kitap haline getirmeye zaman bulamadı.

Nâzım Üstüne (Fransızca metinleri çeviren: Aykut Derman), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2001.

Yeditepe Öyküleri, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2002. Yeni birkaç öykü ve öykücükle ikinci baskısı yapıldı : Can Yayınları, İstanbul, 2007.

?Hoş geldin memleketine, Jak?, Agos, 26 Mart 2004, s.12.

Güzin Dino ile : Sensiz Her Şey Renksiz, Mektuplar 1952-1973, ikinci baskısı: Can Yayınları, İstanbul, 2007. Yapıt, Abidin ve sevgili eşi Güzin arasındaki mektuplardan yapılan bir seçmeden oluşuyor. Ancak iki delidivane aşık arasındaki mektuplardan seçimin hangi ölçütlere göre yapıldığı belirtilmiyor. Dahası kimi tarihsiz (Abidin?in en büyük derdi öteden beri rakamlarla olduğu için tarih atmaktan hiç hoşlanmazdı. Nitekim eserlerine bakınız, iyice bakınız, hiç birinde, sonuncusu evet en sonuncusu hariç, tarih yoktur, bir-iki istisna bu kuralı bozmaz doğrular) mektuplar gelişi güzel sıralandığından içerikleri, anlatılanlar, konular, meseleler anlaşıl(a)mıyor. Kimi kez, sonraki mektup çok daha önce sunulduğu için her şey karmançorban oluyor. Kimi kez ?yayına hazırlayanlar? ?tahminî? tarihler önererek mektupları diziyorlar ama yanlışlar da birbirini izliyor ve işler daha beter karmanlaşıyor… Abidin iyi ki bunu görmedi diyorum. Görseydi bu işi yapanları fena halde ?haşlardı?. Abidin?in en sevmediği iş bu tür ?iş?lerdi. Onun için her konuda, hele söyleşi, kitap, makale konularında son derece titizdi. Ve laubalilikten, yarım yapılan işlerden, cahillikten, her şeyde olduğu gibi burada da tiksinirdi. Bu kitabın ikinci baskısında aynı hatalar sürüyor. Ama bu baskı Güzin Dino?nun aradan geçen çok uzun yıllar sonra, Güzin için 1954?ten beri ilk kez, Abidin?le birlikte Türkiye?ye dönüşlerini ve daha sonra ülkede beraberce geçirdikleri yaz dinlencelerini kısaca aktardığı ?Üç Yaz 1991-1992-1993? başlıklı bir ek ile yine Güzin?in kaleme aldığı ve Abidin?e ?gönderilmek? üzere bu kitapta yayınladığı ?Gene Mektuplar 1996-1999? başlıklı ikinci ekle zenginleştirilmiş. Gelin Abidin?in mektuplarında sevimli eşi Güzin için kullandığı hitaplardan birkaçını okuyalım :
?Gü!?, ?Güş?, ?Sevgili Can?, ?Can Güzin?, ?Güzin biriciğim?, ?Can canım Güzin?, ?Sevgili Aptal?, ?Sevgili Güzüş?…
Abidin?in böbrek hastalığı nedeniyle Akdeniz?e hakim bir kentte hastanede yatarken yazdığı 3 Nisan 1967 tarihli çok kısa bir mektubu aynen aktararak bu makaleyi iyi bir biçimde noktalayım diyorum :
? Sevgilim,
İki kelime.
Daha iyiyim.
Çeki taahhütlü gönderdim.
Çicekler bugün ya da yarın gidiyor.
Marsilya?dan haberini aldım.
Seni seviyorum.?

Not : M. Şehmus Güzel, Abidin Dino konusunda şu kitapların yazarıdır :
Abidin Dino İle Söyleşiler, Yazılar : Hayat ve Sanat, Pêrî Yayınları, İstanbul, 2006.
Abidin Dino 1913-1993, 3 Cilt, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2008.

Makalenin Yazarı: M. Şehmus Güzel

Yorum yapın

Daha fazla Makaleler
Postmodernizmin Tarihsel ve Siyasal Serüveni Üzerine Bir Deneme – Mediha Göbenli

Özet Bu yazının hedefi 1980?lerde yaygınlaşıp genel bir eğilim olarak sanat ve tin bilimlerine (felsefe, filoloji, sosyalbilimler) sirayet eden postmodernizmin...

Kapat