Ansiklopedi ya da Bilimler, Sanatlar ve Zanaatlar Açıklamalı Sözlüğü – Denis Diderot, Jean Le Rond d’Alembert “Bu eser zamanla zihinlerde devrim yapacak ve insanlık kazanacaktır.”

Aydınlanma?nın büyük Fransız düşünürü ve Ansiklopedi?nin (L’Encyclopédie) yaratıcısı Denis Diderot, Jean le Rond d’Alembert, Buffon, Helvetius, d?Holbach gibi bilginlerle hazırladıkları Ansiklopedi?nin dinin getirdiği baskılara, batıl inançlara, siyasal haksızlıklara, kısacası çağındaki toplumu adaletsiz ve düşkün kılan her düşünceye karşı etkili bir silah olmasını istiyordu. Ansiklopedi herhangi bir kitaptan farklı olarak insanı dogmalardan, önyargılardan kurtarmak bilimsel kavrayışı egemen kılmak için kaleme alınmış ve en karmaşık konuları bile herkesin anlayabileceği bir dille yazılmıştır. Ansiklopedi, kalıplaşmış doğmatik düşüncelere savaş açarken yeni düşünceleri yayan militan bir işlev görüyordu. Bundan dolayı kilise, Ansiklopedi?nin yayınını engellemek için baskılar uyguladı ve Diderot?u hapse attı. Tüm baskılara, parasızlığa rağmen Diderot, yılgınlığa düşmeden büyük bir tutku ve sabırla tam 30 yılını seve seve Ansiklopedi?yi hazırlamaya ayırdı.
Engels, Diderot için ?Eğer bir kimse tüm yaşamını çoşkuyla, gerçeğe ve (olumlu anlamıyla) adalete kendini adamışsa, bu Diderot?tur? der. Bir balıkçının oğlu olan Diderot, dindar olarak yetiştirilmesine rağmen, hayranlık uyandıran bir mantıkla gelişme gösterdi ve tanrıcılıktan materyalizme, oradan da militan materyalizmine yöneldi. Lenin, Diderot?a ?Çağdaş materyalizmin bakış açısının kıyısına kadar gelmiş?tir der. Marx?ın en sevdiği düşünürlerinden birisi olan Diderot, devrimci burjuvazinin fikirlerini Fransız Devrimi öncesi dile getiren düşünürdür.
Denis Diderot, kadın arkadaşı Sophie Volland’a yazdığı 26 Eylül 1762 tarihli mektupta, “Düşünürü özel kılan, kanıtsız hiçbir olguyu kabullenmemesi ve yanıltıcı kavramlara kanmamasının yanı sıra mutlak, muhtemel ve şüphelinin sınırlarını kesin çizebilmesidir. Bu eser (Ansiklopedi) zamanla zihinlerde bir devrim yapacak ve umarım ki diktacılar, baskıcılar, fanatikler ve bağnazlar artık kazanamayacaklar.
İşte o zaman, insanlığa hizmet etmiş oluruz” der.
1750 ile 1765 yılları arasında yayınlanan Ansiklopedi, başlangıçta Chambers’ın 1728 tarihli Cyclopedia’sının İngilizceden Fransızcaya çevrilmesiyle ilgili tamamen ticari, mütevazı bir işti. Fakat proje büyüdü ve başlangıçtaki niyetlerle hiçbir bağı kalmadı. Diderot ansiklopedinin yayıncısı oldu. Bu onun ana işi ve 1722’e kadar gelir kaynağıydı. Yıllar geçtikçe Diderot’un yönetiminde cilt cilt yayımlanan ansiklopedi sonunda 35 cildi buldu. Bugüne dek herhangi bir dilde yapılmış en büyük yayın maceralarından biriydi bu. Ansiklopediyi düşünsel ve tarihsel açıdan önemli kılan şey, Voltaire’in İngiltere’den Fransa’ya ithal ettiği yeni bilgi yaklaşımını -Francis Bacon’ı ve İsaac Newton’ı bu yaklaşımın başlıca kurucuları olarak gören ve onu, hepsinden önce John Locke’un temsilcisi olarak gördükleri felsefi bir yaklaşımla birleştiren bilimsel bir yaklaşımı somutlamış olmasıydı. Diderot, bir yayıncı olarak amacının “yaygın düşünce tarzını değiştirmek” olduğunu belirtmişti ve çok büyük ölçüde de bunu başardı. Ansiklopedi’nin 8-18 ciltleri, 1-7 ciltlerindeki bilgiler üzerine kiliseden aldığı tepki ile yasadışı olarak basılmıştır.
Bu önemli çeviriyi gerçekleştiren Selahattin Hilav’ın kapsamlı sunuş yazısı, Alain Pons’un kronolojisi, d’Alembert’in “Öndeyiş” ve “İnsan Bilimleri Sisteminin Ayrıntıı Açıklanması”, Diderot’nun “Başyargıç Bacon’ın Bilimler Bölünlemesi Üzerine Düşünceler” başlıklı yazıları ve özgün baskıdan seçilmiş tam sayfa resimlerle.

Tanıtım Yazısı
L’Encyclopédie’nin son ciltleri 1765 Eylülünde yayımlandı ve Diderot “Büyük ve lanetlenmiş yapıt bitti!” diye haykırdı. Sadece Aydınlanma Çağında değil günümüzde bile “büyük ve lanetlenmiş” bu yapıt, modern çağın bütün ansiklopedilerinin babası: Ansiklopedi, iki yüz yılı geçen uzun bir bekleyişten sonra, “Agnus scythicus”tan “Zenci ticareti”ne kadar seçilmiş maddeleriyle -bile olsa- ilk kez Türkçede. Bu önemli çeviriyi gerçekleştiren Selahattin Hilav’ın kapsamlı sunuş yazısı, Alain Pons’un kronolojisi, d’Alembert’in “Öndeyiş” ve “İnsan Bilimleri Sisteminin Ayrıntıı Açıklanması”, Diderot’nun “Başyargıç Bacon’ın Bilimler Bölünlemesi Üzerine Düşünceler” başlıklı yazıları ve özgün baskıdan seçilmiş tam sayfa resimlerle.

Kitabın Künyesi
Ansiklopedi ya da Bilimler, Sanatlar ve Zanaatlar Açıklamalı Sözlüğü
Orjinal isim: Encyclopedie ou Dictionnaire Reisonne des Sciences des Arts et des Metiers
Denis Diderot, Jean Le Rond d’Alembert
Çevirmen: Selahattin Hilav
Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları
Basım Tarihi : Ekim 2000
295 sayfa

Yorum yapın

Daha fazla Sözlükler
Sanskrit – Türkçe Sözlük – Korhan Kaya

Sanskrit dili ölü bir dil olmasına rağmen, Hint kültürünü oluşturan dil olması nedeniyle büyük bir öneme sahiptir. Hintlilere ait olağanüstü...

Kapat