Fragmanlar – Sappho

Antik Yunan edebiyatında epik şiirden lirik şiire geçişin simgesi sayılan Sappho döneminin en önemli şairlerindendir. İÖ 2. ve 3. yüzyıllarda o güne ulaşan şiirleri İskenderiyeli bilginler tarafından bir araya getirilmiştir, bu eserin kaybolmasıyla birlikte Sappho ancak başka yazarların yaptığı alıntılarla hatırlanmıştır.
Kadın şair Sappho, Lesbos (bu günkü adı ile Midilli ) adasında doğmuş, Antik yunan lirik şairi, Afrodit kültü rahibesi, Ekol lideridir. (Thiasos). Doğumu yaklaşık olarak M.Ö. 630 ile M.Ö. 612 arasında; Ölümü M.Ö. 570 civarında kabul edilmektedir.
Hakkında bir diğer bilinen bir ‘şiir okulu’ kurduğu. Bu okuldaki öğrencilerin tümünü kızlar oluşturuyordu. Şiirilerinde de isimlerine rastlanır: Anaktoria, Gyrinna, Attis… Bu okulda şiirin dışında dans ve müzik de öğretiliyordu.
‘Şiir Okulu’nun kızlardan oluşmasının nedeni olan toplumsal gerçek, kadın ve erkek eşitsizliğidir. Kadın ve erkek arasında bir düşünce bağı bir tinsel alış-veriş yoktur. Kadın erkek topluluğuna ‘flütçü kız’ olarak girer yalnızca. Bu yüzden Sokrates’in, Platon’un çevresinde bir kadın düşünülemez.
Bir Afrodit kültü rahibesi olan Sappho, bağlı bulunduğu kültün de kendisine vermiş olduğu rahatlığa dayanarak özgürce içinden geçeni söylemiş, açık ve yürekli bir tutum sergilemiştir. Dilindeki bu içtenlik ve açıklık sayesinde eserleri, tüm ardıllarını ve benzerlerini geride bırakarak yüzyılların ötesine geçmiş, çağlar boyu öykünülmüş, eleştirilmiştir.
Yunan şiirinde üç büyük aşamadan söz edilir. Bu aşamaların birincisi ‘destan şiir’ (Homeros); ikincisi ‘lirik şiir’ (-ki doruğunda Sappho vardır); üçüncüsü ise ‘tragedya’dır. ‘Tragedya’ doğrudan Sappho’dan etkilenmiştir.
Sappho’nun elimize geçen metinlerinin tümü lirik şiirlerdir. Daha sonraki çağlarda yapılan tanımlara uygun olarak: Coşkuyla, içtenlikle, duyguların şairin iç dünyasının yansıtıldığı şiirler…
Sappho insanca bir hoşgörüyle, kırılgan yanlarını en gerçek yoldan ortaya koymaktan çekinmemişdir. Buna yalnızca ‘hoşgörü’ demek yetersiz elbet. ‘Kavgacı’ desek daha doğru olur. Seviyorsa seviyor, korkuyorsa korkuyor…
Somut bir dil kullanan Sappho bir öykü anlatmaz, kendini anlatır. Çiçekleri, ağaçları, çevresindeki ayrıntıları, giysileri, oyunları, törenleri, düğünleri, günlük yaşamın öğelerini söylerken bile kendini, bunların kendindeki etkileri yoluyla anlatır. Günlük yaşamın öğeleride ilk kez Sappho ile girmiştir şiire. Örneğin söylence ‘şafak tanrısı’ Eos’u anlatır oysa Sappho ‘tan’ı söylencedeki öyküsüyle değil kendisindeki etkisiyle görür, gösterir.
Sappho’nun büyüklüğü şuradadır: Sappho biçime özü, içeriği sokmuştur.
Sappho, Kendi çağına kadar süregelen ion lehçesindeki Hexametron ve Attika lehçesine daha uygun olan iambos vezinlerinde yazılmış betiklerden farklı olarak, Dor öğeleri ile katışık Aiol lehçesinde; Monodikte denilen tek bir ozanın lir ile söylediği şiir biçiminde eserler vermiştir. Klasik Sappho kalıbı üç 11’lik bir 5’lik dizeden oluşur. Bu biçimi Yunan’da Alkaios; Roma’da Horatius ve Catullus kullanmıştır.
Dokuz Betik + (Onuncu Bölüm) olmak üzere 182 şiiri günümüze ulaşmıştır. Bu şiirlerin neredeyse tamamı Sappho’ya yakın dönem tarihçileri, edebiyatçıları, şairleri aracılığı ile bugüne ulaşmıştır. Şiirlerin bir kısmının tamamen başkasına ait olmasından , bir kısmının ise kısmen değiştirildiğinden şüphe edilmektedir. Kaldı ki günümüze ulaşan kimi şiirler (örneğin: dikey biçimde ortadan kesilmiş gibi) hasarlı bir vaziyette ele geçmiş, çevirilerinin bir kesimi Sappho söylemine dayanılarak faraziye ile üretilmeye çalışılmıştır.

Kaynakça
* Anthologia Lyrica Graeca.-ed. e. Diehl, Vol.I.II et supplementum.Lpsiae,B.G. Teubner, 1936-1942
* Alcée, Sappho. Texte établi et traduit par T. Reinach, avec la collaboration de A. Puech. Paris, Edition “Les Belles Lettres” , 1937.
* Sappho. Dichtung Griechisch und Deutsch. Eingeleitet von C.M. Bowra. Georg Bondi. Berlin.
* Sappho. Şiirler. Türkçesi:Cevat Çapan. Cem Yayınevi, İstanbul,1972.
* Safo. Şiirler. “Çeviri ve üzerine Konuşmalar” Azra Erhat, Cengiz Bektaş.Cem Yayınevi. İstanbul,1978

Hasan Piren, http://www.dusle.com/icerik/index.php?p=26&kt=4&es=56

Fragmanlar
Sappho
Çeviren: Alova
Türkiye İş Bankası Yayınları
100 sayfa, Baskı Tarihi: Ocak 2009

Afrodit’e Yakarış

Tahtı renkler saçan ölümsüz Afrodit
Zeus’un oyuncu kızı, ey ece,
üzgüler, kaygılarla yüreğimi
Ne olur ezme

Gel gene eskiden olduğu gibi
duyunca uzaklardan yakarmamı
altın evini babanın bırakıp
geldiğin gibi

arabanı hızla sürüp göklerden
yeryüzüne getirirlerdi seni
sık kanatlarını çırpıştırarak
güzel serçeler

konuverdi yere ve sen
ölümsüz yüzünde gülümsemeler
başıma gelenleri sorardın, neden
çağırdığımı

deli gönlümün dileğini sorardın
“Peitho kimi getirsin kollarına
sana bu gün böyle haksızlık eden
kimdir ey Safo:

şimdi kaçsa da tez düşer ardına
armağan almayan gelir sunmaya
istemese de sevmese de bu gün
er geç sevecek.”

Gel kurtar ne olursun gene beni
bunca zorlu kaygısından gönlümün
oldur olmasını dilediğini;
katıl savaşıma

Çeviri: Azra Erhat – Cengiz Bektaş

Yorum yapın

Daha fazla Şiir Kitapları
Giderim Giderim Dünya Yuvarlak – Yusuf Alper

Yusuf Alper?in, üstüne çokça ayrıntılı çalışılabilecek bir şiiri var. Her şiir, aynı mükemmeliyette demek zor. Hatta yer yer, kitaplar içinde...

Kapat