İstanbul’dan Çizgiler – Serhat Çakın

Orhan Kemal? in İstanbul?dan Çizgiler adlı eseri onun en son; fakat en ilginç yapıtlarından birisidir. Çizgilerle ortaya konan bu yapıt; İstanbul? un 20.yüzyılın ikinci yarısındaki fiziksel ve toplumsal görünümünü ve sosyal sınıf farklılıklarını yansıtır. Bu eserde İstanbul? da yaşayan insanların birbirleriyle olan ilişkileri, yoksul insanların iş ve geçim derdi, konut sorunları ve sıkıntıları, ev sahipleriyle kurulan ilişkiler ve yaşanan gerilimler, yoksul aileleri çocuklarını okutma sorunları anlatılmaktadır.

Kitapta en çok bahsedilen konulardan biri yoksulların konut sorunudur. Yoksul aileler, kentin yoksulluk ve yoksunlukla sarılı mahallelerinde çoğunlukla gecekondu, baraka ve eskimiş haraplaşmış evlerde kıt kanaat yaşayarak yaşam mücadelesi vermekte; özellikle Beştelsizler, Yıldıztabya, Taşlıtarla, Zeytinburnu gibi yerler bu insanların yoğunlukla yaşadığı yerlerdir. Söz konusu yerlerde kirayla barınanlar kirayı ödemekte çoğu zaman zorlanmakta, bu da ev sahipleriyle sık sık kavga etmelerine neden olmaktadır; çünkü buralarda yaşayanlar iş ve gelir güvencesinden yoksun, ucuz işgücünü oluşturan örgütsüz emekçilerdir. Bunun yanında bu insanların bir bölümü kaçak konutlarda ve barakalarda yaşamakta; bu konut ve barakaların belediye tarafından yıkılması sonucu yeniden açıkgöz emlakçılara ve şaibeli kişilere para ödeyerek tekrar kaçak konutlar yapmak ve oralarda oturmak zorunda bırakılmaktadırlar. Ayrıca bu insanların yaşadığı mahalleler yol, su, elektrik, telefon, eğitim gibi uygarlığın getirdiği hizmetlerden veya bunların birçoğundan geniş olarak yoksun bırakılmış, altyapısı olmayan yerlerdir. Buralarda yaşam yoksullar için bir cehennemdir; çünkü yoksular, emlakçılar tarafından paraları alınarak kandırılıp sömürülmekte, politikacılar tarafından boş vaatlerle kandırılıp kendilerine hizmet götürülmemekte, belediyeler tarafından oyalanmakta ve sorunları göz ardı edilmekte, bu da yoksullara yönelik ilkel bir sömürü düzeninin Varolcuğunu göstermektedir. Ayrıca arsa yolsuzlukları sonucu hızla zenginleşenler 80?lerin 90?ların Türkiye?sini haber vermektedir.

Buna karşılık orta gelirlilerin ve zenginlerin yaşadığı mahalleler, az aksayan hizmetleri, iyi yolları ve kaldırımları, büyük ve geniş apartmanları, pastaneleri, eczaneleri, okulları ve mağazalarıyla buna ters ve aykırı bir görüntü oluşturmak; bu da yapılan hizmetlerin daha çok orta gelirli ve zengin kesime; yani burjuvaziye dönük olduğunu, mevcut demokrasinin burjuvazinin demokrasisi olduğunu, askeri ve sivil yönetimlerin, değişik partilerin iktidara gelip gitmesinin bu durumu değiştirmediğini ortaya koymaktadır. Çünkü yoksullar her yönetimde ezilmeye devam etmektedir. Ayrıca Orhan Kemal?in bu eseri, İstanbul?a yeni gelen göçmenlerin (Anadolu?dan, Trakya? dan, Balkan ülkelerinden) birbirleriyle ve şehre daha önce gelenlerle kurdukları ilişkileri, zenginlerin yoksullara dönük küçümseyici, öteleyici bakışlarını, onlara duydukları güvensizliklerini, yoksulların ev sahiplerine ve genel olarak hayata duydukları öfkeyi, hemşerilik ilişkileriyle hayata tutunmaya çalışmalarını anlatmaktadır; bunun yanında tüketim kültürünün yoksul ve zenginler üstündeki etkisini, yoksul mahallelerindeki erkek çocukların futbolcu, kız çocukların artist olarak sınıf atlamaya ve zenginlere özenmeye çalışmalarını, softaların Tanrıyı sadece kendilerine saklayan, kendinden olmayanı düşman gibi gören bakışlarını ve tavırlarını, renksiz sıkıcı yaşantılarını ortaya koymaktadır.

Kısacası İstanbul?dan Çizgiler 1960? ların İstanbul?unun ve Türkiye?sinin ve toplumsal sorunlarının sözcüklerin yanı sıra çizgilerle de anlatıldığı iyi bir özetidir.

Serhat Çakın
( Ekin Sanat Düşün ve Edebiyat Dergisi Aralık 2012 sayısı)

Kitabın Künyesi
Orhan Kemal / İstanbul? dan Çizgiler
Çizgiler: Ferit Öngören
İletişim Yayınları
1.Baskı Haziran 1998
254 sayfa

Yorum yapın

Daha fazla Makaleler
Bir Gönül Borcu İfadesi – Nikolay Çernişevski

( Nikolay Aleksandroviç Dobrolyubov devrimci bir gazeteci, eleştirmen ve şairdir. 1856?da Çernişevski ve o dönem Sovremennik (Çağdaş) dergisinin yayıncısı Nekrasov?la...

Kapat