İşgal Et (İtaatsizlik Üzerine Üç Tez) – Bernard E. Harcourt , Michael Taussig, W. J. T. Mitchell

Occupy hareketinin bir başka örneği de 2013 yılında Gezi Parkı Direnişi’yle Türkiye’de yaşandı. Direnişle birlikte Türkiye’de birçok ezberin bozulduğuna şüphe yok. Peki, Tahrir Meydanı’yla Zuccotti Park’ın “işgal”inin ardından tüm dünyayı etkisi altına alan bu hareketin temeli neye dayanıyor, talebi ne?

İşgal Et, Orta Doğu’dan New York, Chicago, Londra, Berlin, Frankfurt, Quebec ve Hong Kong gibi şehirlere uzanan “kamusal alanı işgal etme” eylemlerinin dinamiklerini üç farklı açıdan ele alıyor.

Michael Taussig’in, eylemcilerin işgal ettiği Zuccotti Park üzerine kendi gözlemlerini etnografyayla harmanlayarak yazdığı açılış makalesinin ardından Bernard E. Harcourt “sivil itaatsizlik” ile “siyasi itaatsizlik” arasındaki önemli farkı inceliyor. Occupy Wall Street eylemcilerinin “siyasi itaatsiz”ler olarak, yani siyasi söylemleri ve stratejileri reddederek yeni, radikal bir protesto biçimini nasıl hayata geçirdiklerini gözler önüne seriyor. Son olarak medya eleştirmeni ve kuramcısı W. J. T. Mitchell, Occupy imgelerinin kitle iletişim araçları ve sosyal medya aracılığıyla tüm dünyaya yayılmasını mercek altına alıp devrim anıtı olarak “boş alan”ın nasıl kullanıldığını irdeliyor.

“Belirli talepleri olmadığı için Occupy hareketinin ilkel ve dağınık olduğunu düşünüyorlar. Sanki eşitlik bir talep, üstelik bireyi de gerçekliği de yeniden tanımlayan hem ahlaki hem ekonomik bir talep değilmiş gibi.”
-Michael Taussig-

“İktidarla uzlaşmayı, geleneksel siyasete uymayı, kurallara göre oynamayı en baştan reddeden Occupy yeni bir siyasi angajman, yeni bir siyaset biçimi yarattı. Geleneksel siyasetin kelime haznesine meydan okuyan, kullandığımız grameri muğlaklaştıran, siyasetin dilini bütün oyunbazlığıyla çarpıtan yeni bir angajman biçimiydi bu.”
-Bernard E. Harcourt-

“Belki de ‘boş alan’ yalnızca devrimin değil? Gelecek yeni bir demokrasi, yeni bir küresel düzen ihtimalinin de tek gerçek anıtıdır.”
-W. J. T. Mitchell-
(Tanıtım Bülteninden)

Wall Street ve Gezi – Semih Gümüş
(19.10.2013, http://kitap.radikal.com.tr/)
Aslında Seattle?da ateşlendi fitil. İnsanların şiddete başvurmadan, tepkilerini düşünceleriyle dile getirdikleri, yalnızca bedenlerini ortaya koydukları yeni bir tür yığınsal hareket, o günden sonra yönetenleri de, aşağıdan yukarı çıkmaya çalışan yığınları da çok yakından ilgilendirdi. Bu hareket Occupy Wall Street ile dünya ekonomik iktidarının kalbine uzandı. #OWS eylemleri neden sonra Birleşik Amerika?nın pek çok büyük şehrine yayılırken bütün dünyanın da dikkat merkezinde durdu. Şimdi durup yaşanan direniş hareketlerini değerlendirirken #OWS?den Taksim-Gezi?ye ayrı bir başlık açmak da gerekiyor. #OWS direnişinin içinde ve yanında duran üç yazarın İşgal Et adlı kitapta toplanan değerlendirmeleri önemli. Kitabın alt başlığı İtaatsizlik Üzerine Üç Tez.

17 Eylül 2011?de, New York?ta, toplumsal eşitsizliği ve büyük şirketlerin ABD yönetimi üstündeki egemenliğini protesto etmek için, çoğunluğunu gençlerin oluşturduğu bir halk hareketi başladı. Michael Taussig, ?Occupy hareketinin çıkış noktası evsizlik, işsizlik,? diyor. Daha ne olsun. Buralardan başlayacaktı elbette. Orada kalmayacağı baştan biliniyor muydu, kesin bir şey söylenemez ama finans kapitalin kalbi olan Wall Street gibi bir fenomene dönük occupy hareketinin taleplerinin başlangıçtaki gibi kalmayacağı kuşkusuzdu.

Çoğunluğunu gençlerin oluşturduğu binlerce insan, Wall Street?in burnunun dibindeki Zuccotti Park?ı işgal etti. Eylem kendisini bulmuştu. Parkın işgali, çok geçmeden orayı bir yaşam alanına çevirdi. Binlerce kişinin ortak yaşam alanı yaratması, yaratıcı yaşam biçimlerini geliştirmekte gecikmedi. Tepeden tırnağa barışçı, şiddetle uzaktan yakından ilgisi olmayan #OWS hareketi, kendisinden hemen sonra başka yerlerde ortaya çıkan eylemler için de bir deney alanı oldu.

Michael Taussig, Park?ta oldukları sırada ilk kez tanık olduğu durumları anlatıyor: ?Herkes keçeli kalemlerle koluna baronun numarasını yazıyor. Yağmur şiddetleniyor.? Ne kadar tanıdık. Sonra direnişçiler polisin biber gazlı, coplu şiddetine bedenleriyle karşı koyuyor, çadırları toplanıyor, Park?tan atılmak isteniyorlar. İşgal Et kitabındaki üç değerlendirme yazısında verilen örnekler ve onların içinden çıktığı kesitler âdeta Taksim-Gezi Direnişi?nde yaşananlarla aynı. Bu belki ilk bakışta sıra dışı gelebilir. Wall Street nere, Gezi nere, diye düşünülürse, olağandır. İki şehrin iki ayrı ortak alanı arasında bir benzerlik olmamasına karşın, yaşananlar arasında büyük benzerlikler bulunmasının nedenleri üstünde düşünebiliriz.

İtaatsizlik eylemleri küreselleşiyor
#OWS ile Taksim-Gezi Direnişi arasındaki benzerlikler gerçekten bu denli çok mu? Bildiğimiz örneklerin yanı sıra okuduklarımız, benzerliklerin gerçekten de şaşırtıcı olduğunu gösteriyor. Duraninsan eyleminin uluslararası sivil direniş hareketlerine bir katkı olduğunu düşündük ama neredeyse aynısı #OWS eyleminde de yaşandı. Taussig, kendisine en çarpıcı gelen şeylerden birinin, insanların ellerinde tuttukları pankartlarla heykelsi, hareketsiz duruşları olduğunu anlatıyor. Hareketsiz duran insanlarla pankartlar arasında birer şey olma ilişkisi kuruyor Taussig ve bunun sisteme karşı gelmenin bir biçimi olduğunu belirtiyor. Gezi Direnişi?nin ikinci aşaması diyebileceğimiz günlerdeki ilk duranadam da aynı biçimde karşılanmadı mı? Ayakta hiçbir şey yapmadan durmak, polis şiddetinin elindeki silahı birdenbire alıvermişti. Tuhaf ve bir o kadar etkili bir eylem olarak yaşandı duraninsan eylemi. Aslında sıradan insanlar İstanbul?da nasıl yaşıyorsa, New York?ta da aynı yaşıyor. Küreselliğin çarpıcı gerçeklerinden biri bu. Bunu öğrendik. İnsan, orada da insan, burada da. ?Onların biber gazı var, bizim adaçayımız,? diye anlatıyor Taussig. ?Onlar çadırları yasaklıyor, biz North Face markası çıkmadan önce göçebelerin kullandığı oba çadırları düzüyoruz? vb.

Başlangıçta kullanılan #OccupyGezi sloganından, sonradan vazgeçilmesinin nedenini düşünmüştüm. Bunu birçok kişi düşünmüştür elbette. Sanırım sert bir slogan olarak görüldüğü için öne çıkarılmaktan vazgeçildi. Kendiliğinden de olsa. Oysa hareketin niteliği tam da #OccupyGezi ile anlatılabilirdi. Zuccotti Park?ta yaşananlarla Gezi Parkı?nda yaşananlar arasında niteliksel fark yoktu. Eylemin başlangıcı da, içinde kazandığı yaratıcı biçimler de, hedefleri de birbirine çok benziyordu aslında. Üstelik burada eylemler #OWS?den daha yığınsal oldu, belki bu önemli bir fark yarattı. Zuccotti Park?ta toplanan insanlar on bini geçmiyordu, oysa Taksim?de yüz bine yakın kişi de toplandı. Orada çok çeşitli şehirlere yayıldı hareket ama burada Bayburt dışındaki bütün illerde yaklaşık beş milyon kişinin katıldığı, görülmemiş bir eylem dizisi yaşandı. Aynı nitelikte görünen iki uç arasındaki ayrım yalnızca neden sonra çizdikleri bu eğriler oldu.

Siyasal itaatsizlik
?İktidarla uzlaşmayı, geleneksel siyasete uymayı, kurallara göre oynamayı en baştan reddeden Occupy yeni bir siyasi angajman, yeni bir siyaset biçimi yarattı,? diyor Bernard E. Harcourt. ?Geleneksel siyasetin kelime haznesine meydan okuyan, kullandığımız grameri mutlaklaştıran, siyasetin dilini bütün oyunbozanlığıyla çarpıtan yeni bir angajman biçimiydi bu. Hareket yeni bir ?siyasi itaatsizlik? doğurdu ? ABD?de Soğuk Savaş öncesinden beri kolektif imgelemimize hâkim olan ideolojik manzarayı kökten reddeden, sivil itaatsizliğin tersine siyasi bir itaatsizlik.?

Bu konu da önemli bir başlık olmalı. Bizde yeterince tartışılmadı. Taksim-Gezi Direnişi sivil itaatsizlik eylemi midir, siyasal itaatsizlik eylemi mi? Bunun içinden çıkma denemeleri oldu ama sorun bütünüyle kavranamadı. Direniş?in sivil niteliği öne çıkarılırken siyasal niteliği geriye itildi.

Sivil itaatsizlik siyasal yapının meşruluğunu kabul eder (yönetenlerin seçimle gelmiş olması bunun için yeterlidir) ama sistemin yasalarının genelgeçer niteliğine direnir, koşulsuz kabul etmez onları. Sivil itaatsizlik sonunda kendisine o yasalarca biçilen cezaları da gönüllü olarak yüklenir. Bunları reddetmek, sivil itaatsizlik anlayışıyla ters düşmek demektir.

Siyasal itaatsizlik ise siyasal iktidara direnir, yönetenlerin kurduğu sisteme karşı çıkar. Kendisini herhangi bir parti biçiminde ortaya koymaz ama yasalara uymayı da reddeder. Siyasal iktidarı ve onun hukuk sistemini, geleneksel siyaset söylemini ve biçimlerini reddeder. Bu arada kendisine yakın görünen solun geleneksel anlayışları da siyasal itaatsizliğin ret kapsamına girer.

Taussig tam bu nedenlerle #OWS hareketini siyasal itaatsizlik olarak niteliyor. Peki tam bu nedenlerle Taksim-Gezi Direnişi de siyasal itatsizlik olarak nitelenebilir mi?

#OWS?nin patlak vermesinin nedenleri sistemin ve ABD yönetiminin şirketlerin egemenliği altına girmesi ve bunun yol açtığı işsizlik, yoksulluk, yoksunluk ve yaşam biçimlerinin bozulmasıysa Taksim-Gezi Direnişi?nin nedenleri de aynıdır. Demek dünyanın birbirine benzemez sanılan iki ucunda benzer nedenlerle ortaya çıkan iki sivil hareket aynı siyasal nitelikleri kolayca kazanabiliyor. Bunun küreselleşme karşıtlarını dünyayı çepeçevre kuşatan bir ortak düşünce ve duygu çevresinde birleştireceği kuşkusuz. Seattle?da başlayan süreç Wall Street?e, oradan Gezi?ye ulaştı. Herhangi bir zorlama olmaksızın birleşti uçlar.

İşgal Et?teki üç değerlendirme yazısının ortaya attığı, bu yazının sınırları içinde değinemediğim başka önemli sonuçlar da var. Okuyup düşünmeli.

Kitabın Künyesi
İşgal Et
(İtaatsizlik Üzerine Üç Tez)
Bernard E. Harcourt , Michael Taussig, W. J. T. Mitchell
Kolektif Kitap / Araştırma – İnceleme Dizisi
Yayına Hazırlayan : Evrim Öncül
Kapak Tasarımı : Deniz Akkol
İstanbul, 2013
152 s.

Yorum yapın

Daha fazla İnceleme, Politika
Osmanlı İmparatorluğu (1700-1922) – Donald Quataert

Osmanlı İmparatorluğu?nun tarihi son yıllarda çeşitli ülkelerde yeni yaklaşımlarla ele alınıp inceleniyor, yeni inceleme alanları ortaya çıkıyor. Artık Osmanlı tarihinin...

Kapat