Postmodernist Kültür Üzerine Bir İnceleme – Serkan Fırtına

Steven Connor?ın postmodernist kültür ?Çağdaş Olanın Kuramlarına Bir Giriş? adlı çalışmasının giriş bölümünde, Post sözcüğünün kavramsal kullanımına değinir. Kitabı yazmasının nedenini, postmodernizm biçimlerini ortaya çıkarıp betimleyerek, bu alandaki kafa karışıklığınının giderilmesine yardımcı olmayı hedeflediğini söyleyerek açıklar. ?Kesim I Bağlam? başlığı altında öncelikle Postmodernizm ve Akademi arasındaki ilişkiyi açımlamaya koyulur. Postmodernizm 1950 ve 60 larda kullanılmasına rağmen, felsefe, mimari, sinema ve edebiyat alanlarında, akademik disiplin içersinde 1970 lerde kullanılmaya başlandığını açıklar. Ve Lyotard?ın ?Postmodern Durum? yapıtı ile kavramın disiplinlerarası bir onay bulduğunu belirtir. Bu bölümde, postmodernizm tartışmalarının farklı alanlar arasında uygulanabilirliğinin sorunları ve sonuçları ortaya serilir. Bu incelemelerin girişinde Connor, Stanley Fish?in ?Postmodernizm ne anlama geliyor?? sorusuna karşı ?Postmodernizm ne yapıyor?? diye sormamız gerektiğini söyler.
Akademinin modernizmin özümlenmesindeki rolüne değinerek, Terry Eagleton?ın, eleştirinin doruğu, eleştiri etkinliğini bir konuşma biçimi olarak görmenin mümkün olduğu, uzlaşmazlıkların hala bir konsensüs ve özgür iletişim zemininde yer aldığı onsekizinci yüzyılın burjuva kamusal alanı olduğunu belirtmesi düşüncesini örnekler. Said ise, yirminci yüzyıl tarihini, sorunlardan gittikçe uzaklaşmanın ve bu tarz bir araştırmanın önünü baştan tıkamak için, bilgiyi özel uzmanlık alanlarına bölen bir sistemle giderek daha fazla uzlaşmanın tarihi olarak görür. Eagleton, akademik çalışmaları gerçek konulardan uzaklaşmasını ve profesyonelleşmesini bilinç olarak sürdürdüğünü açıklar. Akademik yaklaşımlara örnek olarak, Shakespeare üzerine yazılan makalelerin gereksiz fenomenlerden ibaret olduğu ortaya konur. Connor?a göre, ABD? de insan bilimleri ile beraber gelişeni bankacılık, sanayi gibi ayrıcalıklı mesleklerin sonucu olarak, bunların doğrudan politik etkinlik gösterememeleri üniversite yapısına da etki eder.
Eleştiri, Manet?nin fırça darbelerinin kendinden geçmiş bir tavırla yakından incelemesinden uzaklaşmasının sonucu olarak, pornografi ve helanın göstergebiliminden söz etmenin önünün açıldığını belirtir.
Connor, 1960?lar ile beraber, Marksist ve Yeni Sol kuramın canlanmasının yanında, yapısalcılığın, Rus biçimciliğinin, ve Amerikan Yeni Eleştirisinin ortaya çıktığını ve bunların kendi aralarında farklarının öne çıktığını söyler.
Yazar, ?Kesim II Ardıllar başlığı altında ilk olarak, Postmoderniteler: Postmodern Toplum ve Hukuk Teorisi üzerine incelemelerde bulunur.
Bu incelemenin alanını kapsayan ve yapıtları toplumsal ekonomik, ve politik postmodernite tartışmalarını doğuran ?Lyotard, Jameson, Baudrillard? ın düşünce sistemlerine giriş yapar.
Lyotard?ın postmodernite irdelemesi ?Postmodern Durum? adlı yapıtında ortaya konur. Connor?a göre, bu yapıtın özelliği, anlatının bilimsel söylem ve bilgi içindeki işlevi çerçevesinde döner. Lyotard, modern bilimin en başta, anlatıya dayanan meşruluk biçimlerini reddetmesiyle nitelendiğini söyler. Connor, bilimin temel anlatıları olan politik ve felsefi anlatıların kullanımını Lyotard?ın Fransız Devrimi ve Hegel üzerine yaptığı incelemeler ile örnekler. Ve Lyotard?ın üst anlatıların çöküşü üzerine ortaya attığı birçok düşüncenin sonucu olarak, kapitalist serbest girişim ruhunun önemi üzerine durur. Connor aydınlanma tartışması üzerinden, Habermas?ın yaptığı Yeni Muhafazakarlık eleştirisini tartışmaya açar.
Postmodern Durum adlı çalışmasından sonra Lyotard, The Differend (Ayrılık) adlı yapıtında bu sefer söylem çözümlemesine yönelir. Önceki çalışmasında sil oyunlarının çokluğu ve ölçekdeşsizliği konusundaki iddialarını derinleştirir. The Inhuman (İnsanlık Dışı) kitabında ise, insan doğasını ve çağdaş yaşam ve düşüncede onu aşan şeyi tanımlamaya çalışır.
Connor, daha sonra, Postmodernitenin toplumsal ve ekonomik koşullarının açıklaması olma yolunda Marksist bir eleştiri incelemesi ortaya koyan Fredric Jameson?ı ele alır.
Connor, Jemeson?ın postmodernizm üzerine yayınladığı ?Postmodernizm ve Tüketim Toplumu? sonraki geliştirilmiş hali olan ?Postmodernizm : ya da Geç Kapitalizmin Kültürel Mantığı? adlı makaleleri üzerinden incelemesini açımlama yoluna gider. Jameson?ın sistematiği Marksist eleştiri üzerinde olumsuz etkileri olan, sanayi sonrası toplumun dünyanın sınıf çatışmalarını bitirdiği tezini ele alması üzerine oluşur. Ve yaşanılan dönemi ?Postmodern çokuluslu kapitalizm? olarak adlandırır.
Jameson?a göre, Postmodernitenin doğasını ve yönelişini belirlemek çok zordur. Bi yandan her şeyi ile ortaya çıkma özelliği gösterse de diğer yanıyla haritalara yakalanmaya karşı sonuna kadar direnir.
Connor son olarak Jameson?ın yapıtları üzerine, ?postmodernist kültür ile sosyo-ekonomik postmodernite arasındaki eşitsiz ve güçlüklerle dolu ilişki konusunda en anlamlı açıklamayı ortaya koyar? saptamasında bulunur.
Hemen arkasından Baudrillard?ı inceleme altına alan Connor, yazarın Markiszmin eleştrisine dayanan ?Üretmin Aynası? yapıtına değinir. Baudrilard ın bu çalışmasında, geleneksel Marksizmin her şeyi üretim kavramına dayandırarak, kültür ve anlamlandırma işlemlerini ekonomik etkinliğe bağımlı kıldığını söyler. Ve bunun eleştirisine yönelir. ?Gösterge Ekonomi Politiğinin Eleştirisine Katkı?, ?Simgesel Mübadele ve Ölüm? ilk dönem yapıtları olarak öne çıkar. Bu eserlerinde Baudrillard, baskıcı kodların istilasına karşı direnebilecek tel şeyin ölüm olduğunu söyler. Ve Göstergelerin egemenliğine direnme olanağına güvenini yitirir. Diğer yapıtlarında Connor?un dikkat çektiği özellik, kapitalist sistemin arzu kavramı ile zihinleri işgal etmeye başlamasıdır. Baudrillard, toplum bilimlerini eleştirisinde gittikçe ironik bir eleştiri tarzı ortaya koymaya başlar.
Connor ele aldığı üç düşünürün, postmodernite tanımını, toplumsal ile kültürelin birbirinden ayırt edilemez hale geldiği çoğul koşullar olarak yorumlar.
Connor daha sonra, Postmodern durumların ve postmodernist eleştirinin hukuk ve hukuk teorisinde güçlü bir konum elde etmesini sağlayan şeyin, modern anlamdaki toplumların biçimlenişi ile hukuk kurumunun Batı?da aldığı biçim arasındaki yakın ilişkide ortaya çıktığını söyler.
Hukuksal postmodernizm alanında, eleştirel hukuk araştırmalarında, Stlanley Fish?in pragmatik yaklaşımını, Costas Douzinas, Peter Goodrich ve Ronnie Warrington?un düşüncelerini açımlar.
Bu bölümün sonunda Connor, postmodern bir hukuk etiğinin Aristoteles?in Platon?a karşı önermesine uygun olarak, aynı zamanda bir postmodern hukuk estetiği olması gerektiğini söyler.
Mimaride ve Görsel Sanatlarda Postmodernizm başlığı altında, Connor, Charles Newman?ın postmodernizmi alayca bir üslüpla nitelemesini örnekleyerek konuya giriş yapar. Howe?ın postmodernizmi sinirlerin bir iflası olarak görmesine değinir. Ve ?Post? önekinin, Toynbee? den itibaren oluşan kullanımı örnekler. Bu ekin iki tür çağrışım alanın kesişmesi olduğunu söyler. Ve modernizm ile postmodernizmin arasındaki ilişkiyi incelemeye başlamak için en uygun olan alanın mimari olduğunu düşünür. Kökenlerini, Bauhaus okulunun yapıtlarında ortaya çıkmasını gösterir ve daha sonra Amerikalı mimar Lloyd Wright?ın modern yapının tarifi saptamasına değinir. Yeni mimarinin uluslararası stile karşı postmodernist bir tepki olduğunu söyler. Postmodernist mimari başka biçimlerin kendi arasına girmesine izin vererek, modernist mimarinin geometrik tek değerliliğinden uzaklaşmaya başlar. Bu konuda, Robert Venturi ve Charles Jencks?ın düşüncelerine atıflarda bulunur. Ve bu mimarinin modernizmden ayrılan en önemli yanı çoğulculuğun yanında geçmişe geçmişe açık olduğunun saptamasını yapar.
Connor, mimaride olduğu gibi daha sonra ?sanat? başlığı altında postmodernizmi inceler. Sanattaki postmodernizm teorilerinin, iki ana dalını açımlar, Charles Jenckes gibi ?muhafazakar çoğulcu? denilen çizgi ve Crimp, Owens ve October dergisinin başka yazarlarının temsil ettiği ?eleştirel çoğulcu? denilen ikinci çizgiyi ele alır. Bu ikinci yaklaşımda bulunanları modernizmin ötesine geçmeye çalışanlar olarak nitelendirir.
Sanat alanında fotoğraf, resmin bütünlüğünü tehdit eden bir unsur olarak öne çıkar. Bu dönemin fotoğraf sanatçılarının en önemli çelişkisi, fotoğraf makinelerine sahip olanların sayısının her geçen gün çoğalması ve buna karşın kendi pratiklerini nasıl konumlandıracakları sorusu olduğu öne çıkmıştır. Connor, fotoğrafın önemini, kısıtlı modernist alan ile toplumsal bir pratik olarak beliren postmodernist genişlemiş olan arasındaki mücadeleyi açıklamak açısından önemli bir örnek olarak anlatır.
Postmodernizm ve edebiyat arasındaki ilişkide Connor, öncelikle Akademi dünyasının konuya yakaşımını irdeler. Postmodern fikrinin edebiyat araştırmalarında çok sağlam kökleri olduğunu ifade eder. Modernist sanat ve mimari hakkındaki teorilerin edebiyata aktarımını deşifre etmeye koyulur. Fütüristlerden başlayarak, Rus biçimcilerinin anlayışlarını irdeler. Biçimciler yapıtın maddi doğasından çok biçimine yani üslup konusuna vurgu yaparlar. Connor, 1960 ve 70?lerde ortaya çıkan Fransız post-yapısalcılığının modernizmin biçimselci açıklamasının bir onaylanması işlevini gördüğünü ve Joyce gibi önde gelen modernistlerin yapıtlarını incelediklerini söyler.
Postmodern edebiyat incelemelerinin en etkili savunucusu olarak İhab Hassan?ı da ele alır. Hassan, modernist edebiyatın karmaşık bir sessizliği yasa haline getirdiğini ve buna bağlı sessizliğin, tarihten, toplumdan, uzlaşım ve sanatsal biçimden bir yabancılaşma haline geldiğini söyler. Hassan?a göre, postmodernist edebiyat çağını başlatan Beckett?in kahramanca saçmalığı kutlanır. Bu özellik destanları bozma ile açıklanır.
Hassan estetik alanı diğer alanlardan ayırmaya çalışmıştır. Sade, üzerine yorumlamalarında bu bakış açısı ortaya çıkar. Connor, Sade?ın batı düşüncesi içerisindeki rolünü tam olarak kavramaksızın ve dili kendi kendisinin karşısına çıkaran ilk kişi olarak tanımlar.
Hassan?dan sonra, edebiyatta modernizmden postmodernizme geçişin bir başka yorumu olarak, Alan Wilde öne çıkar. Biri modernizme özgü olan ayırıcı, diğeri postmodernizme ait olan erteleyici ironi biçimi adı altında sınıflandırmalar yapar. Wilde Hassan?ın irdelemesine egemen olan aşkın edebiyat anlayışı fikri ile mücadeleye girişir. Connor ikisi arasında şu yorumda bulunur. ?Hassan edebiyatı çatışmalardan korumaya çalışırken ve onu estetik olarak dünyadan uzaklaştırmaya çalışırken, Wilde?ın postmodernizmi, ebedi olanı basitçe dünyanın estetik olmayan ötekisi içine gömerek, çatışmayı göz ardı etmektedir.?
Connor edebiyat mekan ilişkisi bağlamında, Proust?un ?Kayıp Zamanın İzinde?, Eliot?ın ?Çorak Ülkesi?, Joyce?un ?Ulysses gibi modernizmin bütününde zamanla ilgili bir takıntı olduğunu vurgular. Yine, ontoloji ve üst-kurgu bağlamında ise, Ulysses?deki iç monolog teknikleri ve Robbe-Grillet?nin Yeni Roman?ının yapıları incelenir. Örneğin, Linda Hutcheon, postmodernist edebiyatın en karakteristik biçimin ?tarihyazımsal üst kurgu? olduğunu söyler.
Connor, 1980?ler ile beraber bilimkurgu ve siberpunk diye bilinen tür gittikçe öne çıkmaya başladığını söyler. Postmodern medya, enformasyon ve biyo-mühendislik teknolojisiyle ilgilenen yazarların yapıtlarına eğilir. Bu tarz kurgulamaların, bir anlamda, karmaşıklaşan bir duyular dünyasında, git gide daha dolaysız hale gelen duygu uyarımlarını ve benzetilerin dünyasında, sözcüğün nihai çöküşünü işaret ettikleri belirtir. Jameson?da siberpunk kurgunun, postmodernizmin değilse geç kapitalizmin kendisinin en üst ebedi ifadesi olarak görür.
Connor, dramayı melez bir biçim olarak tanımlar. Teatrellik koşulunu postmodernizm tartışmasına girenlerin kafasını en meşgul en konulardan biri olduğunu söyler. Teatrellik, kendi dışında ya da kendisi olmayan koşullara bağımlı olan sanat ürünündeki kirlenmenin adıdır. Bu incelemesinde, Patris Pavis, Antonin Artaud gibi düşünürlerin fikirleri üzerinden tanımlamalara girişir. Artaud, tiyatronun metnin egemenliğinden sıyrılıp, asıl teatral olan ışığın, hareketin ve jestin öne çıkması gerektiğini savunur. Artaud?un gerek kuramsal gerekse uygulama alanındaki düşüncelerine karşı Brecht epik diyalektik tiyatro anlayışını ortaya koyar, ve aslında modernist anlatı geleneğini devam ettirir. Robert W. Corrigan, postmodernist tiyatroyu, her türlü geleneksel dramatik tutarlılığı, coşku ile ortadan kaldırması ile açıklar. Derrida ise, Artaud ile başlayan teatral yönelişin ve vahşet tiyatrosunun gerçekte olanaksız olduğunu düşünür. Artaud üzerine Lyotard, onun kullandığı tiyatro etmenleri ile yapılacak olan bir sahnelemeyi savunur. Philip Auslander ise, geleneksel tiyatronun dil ve deneyimiyle basitçe ilişkisini kesen radikal bir tiyatroyu savunur.
Bu bölümde diğer alanlarda yapılan postmedernist eleştiri yöntemlerinin tiyatroya uygulanabilirliği tartışılır.
Daha sonra Dans konusunda Sally Banes?in dansın evrimini modernist ve postmodernist çözümleme paradigmaları ele alınır. 1960?larda New York?ta oluşan Avangard etkinleri örneklenir. Childs?in yer aldığı Judson Dans Tiyatrosu, modernist dans geleneklerinin dışına çıkarak, dansı farklı tarzlara doğru ele almaları anlatılır.
Connor, postmodernist dansın genel olarak postmodernizmle çağdaş bir şekilde ortaya çıkan, Sally Banes?in ?Lastik Ayakkabılı Dans Perisi? adlı çalışmalarını postmodern dans olarak tanımlamaya çalışır.
Connor, sonraki başlık altında mim sanatını ele alır. Mim sanatının da postmodernist toplanmanın izlediği bir ritme katıldığını söyler. Sessiz mim gösterisinin tiyatro ile olan ilişkilerini analiz eder. Thomas Leabhart, postmodern mimin, bedeni dönüştürdüğünü ve söylememeyi tercih ettiği bir takım sözcüklerin imi ya da simgesi olarak söylemeyi tercih ettiğini söyler.
Müzik alanında Connor, öncelikle modernizmin başlangıçlarının, Wagner, Bruckner ve Mahler olduğunu belirtir.
Adorno müzik alanında yaptığı değerlendirmeler ile bu alanın diğer disiplinlerle olan ilişkisine yönelir. Adorno?ya göre, düzenlenmiş halde bulunan miziksel ses, çağdaş kültürün bütünü ile özümseyemeyeceği bir ?gürültü? ya da ?fazlalıktır. Connor daha sonra müzik alanında öne çıkan bir isim olan, John Cage?in çalışmalarını ele alır. 1960?lı yılların sosyo politik koşulları ile ortaya çıkan, Beatles, Pink Floyd, Dire Strais gibi gurupların Avangard bir yapıda oluşan postmodernist çözümlenmesine girişilir. Bu bölümde genel olarak Müzik alanın geniş ve yaygın etkisinden dolayı postmodernist değerlendirmeler konusunda önemli olduğu ortaya çıkar.
Connor, Postmodern Tv, Video, ve Film, alanında ortaya çıkan değerlendirmeleri, Televizyonun yükselen bir etki oranına ulaşması, ve bu televizyon eğlencelerinde gerçeğin parçalanarak çok çeşitli göstergelerle sunulmasının üzerinde durulması ile başlar. Daha sonra MTV gibi popüler müzik kanallarının müzik türleri üzerine nasıl bir bakış açısı olduğunu irdeler. Postmodern video üzerine Jameson? bu tür araçların radikal özellikler taşımakla dilin egemenliğine meydan okuduklarını düşünür. Ona göre Video, geç kapitalizmin bir ürünüdür. Baudrillard televizyon ve kültür ilişkisi üzerine yorumlarda bulunur. Bu ilişkinin sanal bir değer yarattığını düşünür.
TV üstüne yayınladıkları çalışmalarında, Kanadalı sosyologlar, Kroker ve Cook, televizyonun popüler kültürün çürümüş merkezi oluğunu düşünürler. Çalışmalarında Baudrillard?ın etkileri görülmüştür.
Connor, modern elektronik medyanın etkileri üzerine en önemli kaynak yapıt olarak, Benjamin?in ?Mekanik Prodüksiyon Çağında Sanat Yapıtı? adlı çalışmasını önerir. Daha sonra postmodern sinema anlamında çeşitli örneklendirmeleri sunar. Jameson bu tarz filmlere karakterini veren, farklı biçimlerde pastiş yada tarz çokluğudur. Yıldız Savaşları, Potemkin Zırhlısı ve Örümcek Kadının Öpücü adlı filmleri örnekler.
Postmodernist sinema denildiğinde akla gelen en önemli isimlerinden biri yönetmen David Linch dir. Onun, Bulue Velvet filminin parçalı yapısı hakkında üzerine postmodernist eleştiriler yapılmıştır.
Postmodernizm ve Popüler Kültür bölümünde, Connor, ilk olarak, Rock müzik ve popüler kültür ilşkisini ele alır. Jameson, Beatles ve Rolling Stones gibi rock guruplarını ?yüksek modernist uğrağının? örnekleri olarak görür. Genel olarak söylenenler, rock müziğin, postmodern kültür biçimlerinin en iyi temsilcisi olduklarıdır.
Connor, daha sonra moda konusunu ele alır. Modanın bir dil olarak işleyişini anlamak için, Roland Barthes?ın çalışmalarını başlangıç noktası olarak örnekler. Sonra Baudrillard?ın, ?The Ecstays of Communication? adlı çalışmasında önerdiği terimlerle, modanın, sanatın ve edebiyatın görünmezliğe mahkum edilmeye karşı marjinal direnmesi durumuna değinir.

Kesim III Sonuçlar başlığı altında yer alan son bölümde, Postmodernizm ve kültür politikaları konusunda öne çıkan değerlendirmelerde bulunur. İlk olarak dikkatleri, Ludwig Wittgenstein ve Mikhail Bakhtin?in yapıtlarına çeker. Dil ve söylem teorilerini özetler. Sonra, ?Postmodern dönüş? fikrinin en tutarlı savunucusu olan Ihab Hassan?ın ?Orfeus?un Parçalanışı? adlı yapıtını örnekler. Connor bu çalışmayı, otoriter bir akademik bir çalışma olarak niteler. Hassan eleştiriyi yeniden kültürün bir ana akımı haline getirmeye çabaladığı görülmüştür. Hassan, dilde, zihinde ve her yerde, düşüncenin kimliğini bulduğu evrensellik modelleri hayal etmektedir.
Hebdige, popüler kültür, sokak kültürü, ve altkültürler biçiminde ele aldığı konuları ele alarak toplumsak teori ve nesnesi arasındaki ilişkiyi kapatmaya çalışmıştır. Greg Ulmer?de ?Postmodernizmin Nesnesi? adlı çalışması ile modern sanatın yıkıcı unsurlarını kullanarak bir eleştiriye yönelmiştir. Connor, Aavangard pratik eleştirisinin en çarpıcı örenği olarak, Derrida?nın ?Glas? adlı çalışmasını görür.
Connor Baudrillard değerlendirmesinde, onun çalışmalarını yanlış okumalar yaparak değerlendirenleri, onun neyle uğraştığını anlayamadıklarını söyler.
Jameson, postmodernist kültür politikalarının ele aldığı konu ve kavramların, sol bir kültür politikası için fırsat oluşturduğunu söyler. Foucault ve Pecheux gibi başka söylem kuramcılarıda, kültür politikası alanında değerlendirmelerde bulunmuşlardır. Baudrillard, kültür ve iktidar ilişkisi konusunda, devletlerin kendi karşıtlarını yok ederek sarmal bir yapı ortaya çıktığını vurgular.
David Harvey?de ?Postmodernliğin durumu? adlı çalışmasında, postmodernitenin politik-ekonomik yapısını ele alır. Harvey, postmoderniteyi sermayenin aşılması olarak değil yoğunlaşması olarak görme konusunda Jameson ile aynı fikirdedir.
Connor, enformasyon çağı olarak nitelenen bu yüzyılın kodlamalarına değinir. (Bilgisayar, yazılımlar, video, programlar) çeşitli göstergeler olarak ortaya çıkar.
Connor, Posmodern Culture gibi dergilerin ortaya çıkmasıyla birlikte, siber-uzay ve sağladığı olanakların, postmodern kültür teorisi için kendini dayatan cazip bir konu haline geldiğini söyler.
Feminizm ve Postmodernizm arasında oluşan ilişki konusunda Conner, kadını, bedenin zihin, doğanın kültür, gecenin gündüz, deliğin akıl karşısında oluşan ataerkilliğinin ötekisi olarak ele alır. Jardine ve Kristeva feminist eleştirinin marjinalliğini savunurlar.
Daha sonra Connor, potmodernizmin evrensel anlatının egemenliğine son vermesine değinerek, Said?ın, batı imgeleminde doğunun tasvirine yer verir. Said?e göre Doğu, Avrupa?nın muhatabı değil, onun sessiz ötekisidir. Oryantalizm adlı çalışmasında esas olarak Batı?nın egemen bilgi biçimlerinin iç çelişkilerini vurgular. Gayatri Spivak?da benzer şekilde, tarih dışı farklılık kültürünün yeni bir sömürgecilik biçimi olabileceğine vurgu yapar.

Connor, son olarak, postmodernist sanat ve onunla birlikte postmodernist teorinin, modernizmin enerjilerinin kuramsallaştırılışına bir tepki olarak ortaya çıktığını söyler. Ve çalışmasını, kültür sonrası postmodern ekolojinin açımlamasını yaparak bitirir. Bu çalışma, Postmodernizmin kültürel alanda oluşan tartışmalarını çeşitli görüşlerle destekleyerek ortaya koyması bakımından öğrenciler ve bu alana yeni adım atmaya başlayan araştırmacılar için önemli bir kaynak olarak değerlendirilmelidir.

Yazan: Serkan Fırtına
SDÜ, Güzel Sanatlar Enstitüsü Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı Yüksek Lisans Öğrencisi

Kitabın Künyesi
Steven Connor, Postmodernist Kültür, Çağdaş Olanın Kuramlarına Bir Giriş,
Çev: Doğan Şahiner,
Yapı Kredi Yayınları / Cogito Dizisi
Basım Tarihi : 03 – 2001
420 sayfa.

Postmodernist Kültür – Çağdaş Olanın Kuramlarına Bir Giriş
İkinci Baskıya Önsöz – Steven Connor

1987?de bu kitabı yazmaya başladığım zaman, postmodernizmi anlamanın en iyi yolu, onu karmaşık bir eşzamanlılık olarak; mimari, sanat, edebiyat, sinema, popüler kültür ve başka alanlardaki farklı gelişme çizgilerinin bir karşılaşması olarak anlamak gibi görünüyordu. Kendimi, farklı sanatlarda ve kültürel pratiğin farklı alanlarında tanımlanan postmodernizmin değişik türleri için bir tür rehber kitap hazırlamaya çalışıyor gibi görüyordum. O zamanlar, kitabı modernizmin-ötesine doğru kendi özgül hareket tarzına maruz kalmış ya da kalmakta olan disiplinlere göre bölümlere ayırmak anlamlı görünüyordu. Aynı zamanda, diğer ülkelerde başka türden bir açıklama gerektiren başka türden bir postmodernizmin var olduğu da açıktı. ?Postmodern Performans? başlıklı bölümün başında da değindiğim gibi, postmodernizm teşhisi TV, rock müziği, dijital kültür gibi, açıkça tanımlanmış bir modernist dönem yaşamamış olabilen kültür alanlarına doğru ilerledi. Bu kitabın 1989?daki ilk baskısının yayımlanmasından sonra kendini gösteren en dikkat çekici gelişme, postmodernizmin jenealojik diyeceğimiz türünün ikinci, analojik denebilecek türü tarafından gitgide geride bırakılması oldu. Başka bir yerde1 ?müdahaleler kültürü? diye nitelediğim, farklı sanatsal ve kültürel biçimlerin rastgele kesişip birleştikleri küresel kültür, bu türden yakınlıkları ortaya çıkarma ve çoğaltma, aynı zamanda da postmodernizmin teorik dillerini pekiştirip bunların dolaşım ve yenilenmesini hızlandırma işlevini gördü. Giderek artan sayıda disiplin, kendi postmodernist rejimini, kendi tarihine başvurarak tanımlamaktan çok, başka yerlerde hüküm süren rejimlerle ilişkili olarak tanımlamaya çalıştı. Günümüzün gösterişçi tarih bilinciyle, pek çok disiplinin başka postmodernizm türlerine bakarak, öyle olup olmadıklarını görmek için kendi jenealojilerini yeniden araştırmaya yönelmiş gibi görünmeleri, ?pomo imrenmesi?nin* yaygınlaşmasının bir başka belirtisi olarak tanımlanabilir. Örneğin, bu baskıya eklediğim yeni bölümlerde ele aldığım hukuk ve dans alanlarındaki postmodernizm teorilerinin gelişiminde durumun böyle olduğunu düşünüyorum. ?Post-? sözcüğünün imlasının standart hale gelmesi, jenealojik postmodernizmden analojik postmodernizme bu geçişi açıkça haber vermişti. Sally Banes?ın 1980 tarihli kitabı Terpsichore in Sneakers?ın (Lastik Ayakkabılı Dans Perisi) altbaşlığında ?Post-Modern Dans?a gönderme yaparken sözcüğü tireli kullanması ve ?modern? öğeyi büyük harfle belirtmesi, dans tarihinin farklı dönemleri arasındaki geçişi ve bir aralığı tanımlayan belli bir anlatıya dikkat çekmekteydi.2 Sally Banes?ın dans üstüne daha sonraki denemeler toplamı Writing Dancing in the Age of Postmodernism?in3 postmodernizmi ise, yaygınlığı ve özgül tarihlerden ayrı oluşu ?Post-Modern? teriminin ortasındaki duraklama tiresinden ve ?Modern? sözcüğünün büyük harfle yazılmasının sözde ihtişamından vazgeçilmesiyle kendini belli eden, daha genel bir kültür bağlamıdır. ?Post-Modern?, ?Post-Modernizm? ve ?Post-Modernite? terimleri bir senkopu** ve kesintili bir geçişi ifade eder; ?postmodern?, ?postmodernizm? ve ?postmodernite? terimleri ise bir senteze, eşzamanlılığa ve tutarlılığa işaret eder. Sally Banes?ın ikinci kitabı, dansın yeniden okunması, hem dans hakkında yazma hem de dansın kendisi açısından artık dansın kendi içinden kaynaklanan bir yorumu ya da dansın kendisi hakkında sorduğu bir soruyla ilgili değildir. Aslında, bu yorum, yalnızca farklı sanatların icrası ve bu icralar üstüne yorumlayıcı düşünceler arasındaki daha hızlı bir değiş tokuşla değil, aynı zamanda bu farklı sanatlar ve tarihleri arasındaki kronolojik uyum eksikliklerinin ve kazalarının her zamankinden daha iyi ayarlanmış eşzamanlılığıyla nitelenen, bütün sanatlar ve onların tarihleri arasındaki ilişkilerle ilgili daha genel sorulardan kaynaklanmış ve bu sorular tarafından yönlendirilmiştir. Jenealojik olandan analojik olana doğru bu hareketin bir başka sonucu, birinci bölümün sonunda teori ile nesneleri arasındaki ilişkilerde ?yaysama? diye betimlediğim şeyin ilmiklerinin çoğalıp sıklaşması oldu. Gerçekten geçtiğimiz on yılda ?postmodern? ve ?postmodernist? terimlerinin kendilerinde dikkat çekici bir kaymaya tanık olduk. Bu terimler artık, belli bir teorinin sahip olabileceği sanatsal ve kültürel nesne türlerinden çok, o teorinin kendisinin türünü ifade ediyor. Hans Bertens?in mükemmel kitabı The Idea of the Postmodern?de (Postmodern Düşüncesi, 1995) gösterdiği gibi postmodernizmin kopuşunun ve sorusunun boyutsuz, gezici ?uğrağı? genişleyip gerçek bir tarih haline geldi.4 Postmodernizm, dünya üstüne bir hipotezi olan bir disiplin, kendi başına bir kariyer konusu olabilecek bir şey olarak görülmemelidir. O bizim yoğun ve hiç azalmayacak düşünselliğimizin adı, bu düşünselliği düşünmemizin yolu (ve coşku verici benzerleri) haline gelmiştir. Postmodernist Kültür?ü yazmamın amacı, başlıca postmodernizm biçimlerini ortaya çıkarıp betimleyerek, bu alandaki kafa karışıklığının ve yayılmanın ortadan kalkmasına yardımcı olmaktı. Ama şimdi fark ediyorum ki, kitabın kendisi de postmodern ölçekdeşlik dalgasının eşzamanlı geri çekilişine katkıda bulunmadan edemezdi. Eşbiçimlilik ile farklılık arasındaki işbirliğinin; aslından uzaklaştırma, kesintiye uğratma ve dağıtma yönündeki postmodern hareketlerin ve postmodern sinoptik ele geçirme dürtüsünün belki de en ironik kanıtı, son yıllarda postmodern derlemelerin, antolojilerin, değerlendirmelerin, dizinlerin ve bu kitabın da elbette bir örneği olduğu her türden el kitabının çoğalmasıdır. Postmodernist Kültür?ü gözden geçirme, yeniden düşünme ve genişletme işini, postmodern kavramının bel veren fazla tutarlılığı bağlamında gerçekleştirmek zorunda kaldım. Önemli yeni tartışmaları bu baskıya almamın amacı, yalnızca hukuk, dans, müzik, kültür araştırmaları, siber-kültür, coğrafya, ekoloji gibi alanlardaki en son pratikleri ve düşünürlerin yakın zamanda yazdıklarını çözümleyerek kitabı güncelleştirmek değil, aynı zamanda, sözünü ettiğim fazla tutarlılığın üstesinden gelebilmek için malzeme ve fırsat sağlamaktı.

Postmodernist Kültür Üzerine Bir İnceleme – Serkan Fırtına” üzerine 3 yorum

  1. Karl Marx’ın “Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı” adlı yapıtında; “Maddi üretim”, “dağıtım” ve “tüketim” konuları ayrıntılı olarak ele alınıyor. Ayrıca dolaşım, meta, kredi vb. gibi konularda öyle. Aslında bu konu üzerine bir de yoruma dayalı kitaplar gereksiz diye düşünmekteyim.

  2. birbirinden farklı popüler kültür konularını post-modernist bakış açısı ile irdelemesi bağlamnında çok sıkı bir yapıt…

Yorum yapın

Daha fazla Felsefe, İnceleme, Sanat
Madan Sarup?un Post Yapısalcılık Ve Postmodernizm Adlı Yapıtının İncelenmesi – Serkan Fırtına

20. Yüzyıldan başlayarak, post-yapısalcılık ve postmodernizm kavramları, felsefeden, sanata ve daha bir çok disiplinde tartışılan bir kavram haline gelmiştir. 1960??lı...

Kapat