Tutkunun Romanı, opera sanatçısı ve Dünya opera tarihinin en büyük sopranolarından birisi olan Leyla Gencer, içinin ateşiyle yeryüzünü tutuşturmaya hazır; acıyı ve sevinci, korkuyu ve öfkeyi, dostlukları ve ihaneti, aşkı ve nefreti, kendi özel bahçesinde yeşerten; güçlüklere, engellere, baskılara meydan okuyarak savaşmaktan yılmayan; yeryüzü uçurumlarını sınayan Leyla Gencer’in “La Diva Turca”nın romanıdır. Onu, hep uçurumların kıyısına götüren tutkusu ve sesi… Onu, hep uçuruma, boşluğa, hiçliğe, yokluğa düşmekten kurtaran tutkusu ve sesi…
Tutkusu, var olma nedeni şarkı söylemek… İnançla, inatla, hırsla, aşkla tutkusunun ardından koşuyor… İnançla, inatla, hırsla, aşkla, ülkeden ülkeye, sahneden sahneye, dipsiz kuyuların en dibiyle, gökyüzündeki bulutların en yükseği arasında gidip gelirken cenneti ve cehennemi yaşıyor…
Zeynep Oral’ın ustalıklı anlatımı, sıcak biçimiyle soluk soluğa okunan Tutkunun Romanı Leyla Gencer’i, yayınevi yeniden yayımlarken okurlara yeni belgeler sunuyor. Bugün birçoğu aramızdan ayrılmış ünlü yazarların, 1950’li yıllarda Leyla Gencer’e ilişkin yazılarından bir seçki, kitabın sonuna eklenen “Ülkem beni hatırladı” bölümünde yer alıyor. Bu yazılar yalnız Türkiye’nin onuru Leyla Gencer üzerine düşünceleri açıklamakla kalmıyor, ülkemizdeki ve sanat dünyamızdaki “Bizans Oyunları”na da ışık tutuyor.
Kitabın Künyesi
Yazar: Zeynep Oral
Yayınevi: Doğan Kitap
Sayfa Sayısı: 285
Basım Tarihi: Mayıs 2008
Leyla Gencer “Ayşe Leyla Çeyrekgil” Hayatı
(d. 10 Ekim 1928, İstanbul , ö. 10 Mayıs 2008, Milano ) Opera sanatçısı. Dünya opera tarihinin en büyük sopranolarından birisiydi.
Polonezköy’de doğan Gencer’in annesi Polonyalı aristokrat bir ailenin kızı olan Alexandra Angela Minakovska (eşinin ölümünden sonra Müslüman olup Atiye adını almışıtr), babası Safranbolulu köklü bir ailenin oğlu olan Hasanzade İbrahim Bey’dir (sonradan Çeyrekgil soyadını aldı). Leyla Gencer’in babası İbrahim Bey, ağabeyi Hüseyin Çeyrekgil ile çiftçilik, balıkçılık, taşımacılık ve Çubuklu suyunun işletmesini yapıyordu; ayrıca Lale Sineması?nın işletmesini üstlenmişti ve Karaköy?de hanları bulunuyordu. Leyla, babasını genç yaşta kaybetti. 1946’da bankacı İbrahim Gencer ile evlendi.
Leyla Gencer, İstanbul İtalyan Lisesi’ni bitirdi ve bir süre İstanbul Devlet Konservatuvarı’nda şan eğitimi aldı. Konservatuarda, Fransa’nın önde gelen hocalarından Reine Gelenbevi, ünlü orkestra şefi Muhittin Sadak ve besteci Cemal Reşit Rey’in öğrencisi oldu. Ankara Devlet Konservatuarı’nda ders vermek üzere Türkiye’ye gelen ünlü İtalyan soprano Giannia Arangi Lombardi ile tanıştıktan sonra İstanbul’daki konservatuar eğitimini yarıda bırakarak çalışmalarını Ankara’da onun özel öğrencisi olarak sürdürdü. Ankara Devlet Tiyatrosu’nun (opera da tiyatroya bağlı idi) korosuna girdi. Hocası Arangi Lombardi, bir yıl sonra kızını ziyaret için gittiği İtalya’da hastalanarak hayatını yitirince çalışmalarını İtalyan tenor Apollo Granforte ile sürdürdü. Leyla Gencer, Devlet Tiyatroları Ankara Operası’nda korist olarak görev yapmaktayen Ankara’ya geldiği yıl (1950’de) sahnelenmeye başlayan “Cavallerina Rusticana” operasında Santuazza rolü ona verildi, Gencer’in opera kariyeri bu rolle başladı.
Leyla Gencer, Ankara Devlet Operası’nda görev yaptığı 1950-1958 yılları arasında devlet konuklarına verilen resitallerde en çok görev alan sanatçılardan oldu. ABD devlet başkanlarından Harry S. Truman Dwight Eisenhower, Yugoslavya’nın kurucusu Mareşal Tito, İran Şahı Rıza Pehlevi ve eşi Prenses Süreyya, Ürdün Kralı Hüseyin huzurunda resitaller verdiği devlet konuklarındandır.
İlk defa 1953 yılında, Türkiye ile İtalya arasında imzalanan Kültür Anlaşması çerçevesinde bir radyo konseri vermek için Roma’ya gitti. Bu konserin başarısı üzerine Napoli Yaz Festivali’nde sahnelenen Cavelleria Rusticana Operası’nda başrol üstlenmek fırsatını elde etti. Bir sonraki sezon Napoli’nin ünlü San Carlo Operası’nda Eugenio Onegin ve Madam Butterfly operalarında başrol oynama teklifi aldı. Leyla Gencer’in uluslararası platformdaki opera serüveni böylece başladı, Madam Butterfly operasındaki başarısı ile Napolillerin sevgisini kazanan Gencer, Napolili Türk olarak anılmaya başladı. Bu başarı bir sonraki sezon San Carlo Operası’nda sahnelenen La Traviata’daki Violetta rolü ile sürmüştü. Sanatçı La Traviata’yı Palermo, Trieste, Ankara, Torino, Varşova, Poznam, Lodzi Krakov’da, Viyana Devlet Operası’nda Herbert von Karajan yönetiminde, San Francisco ve Philadelphia’da, Moskova ve Leningrad’da seslendirdi. 1956’da San Francisco operasında San Francesca da Rimini operasında son anda oynayamayacağını bildiren ünlü soprano Reneta Tebaldi’nin yerine başrolü seslendirdi. Eserin San Francisco ve Los Angeles temsillerinden sonra San Francisco operası ile kontrat imzaladı.
1957 sezonunda San Fransicso Operası’nda sahnelenen La Traviata operasında başrolü Leyla Gencer, Lucia di Lammermoor operasında ise dünyaca ünlü soprano Maria Callas üstlenmişti. Callas’ın gelmemesi üzerine Lucia rolünü de Gencer üstlendi ve büyük başarı kazandı. O günden başlayarak ABD’de sayısız opera temsili, restial, konser gerçekleştirdi.
26 Ocak 1957 gecesi Leyla Gencer, kendisine koyduğu Milano’nun ünlü La Scala Tiyatrosu’nda sahneye çıkma hedefine ilk defa ulaştı. Fransız besgteci Francis Poulenc’in Carmelit’lerin Diyaloğu eserinin dünyadaki ilk temsilinde başrolü (Lidoine-başrahibe) oynadı. Scala’daki ilk sahneye çıkışından sonra Gencer, 18 Şubat 1957’de tüm zamanların en büyük orkestra şefi kabul edilen ve kısa bir süre önce ABD’de hayatını kaybeden Arturo Toscanini için Milano’nun Dumo Katedrali’nde düzenlenen görkemli cenaze töreninde Verdi’nin Requiem’i seslendirilirken soprano partisini başarıyla söyledi. Bu başarının ardında La Scala Operası’nın Köln Operası’nın açılışı nedeniyle düzenlediği turnede Verdi’nin Kaderin Gücü adlı eserinde başrol oynadı. 1958’de Pizzetti’nin dünyada ilk gösterimi gerçekleşen Katedral’de Cinayet adlı eserinde başrahibe rolünü, ardından Boito’nun az bilinen Mefistofele operasında Margherita rolünü üstlendi.
Gencer, 1958 yılında kontratı feshedilinceye kadar yurtdışındaki operalarda Ankara Devlet Operası Sanatçısı sıfatıyla rol aldı. 1958’de görevine son verildikten bir süre sonra Milano’ya yerleşti. 1958’de İtalyan Radyosu’nda Donizetti’nin Anna Bolena operası Leyla Gencer’in yorumuyla yayımlanmıştı (Bu yayım, 1980’de plak olarak piyasaya çıktı). Bu yorumun başarısı üzerine ünlü orkestra şefi Vittorio Gui şefliğini yaptığı 3 ayrı eserde, 3 ayrı kentte (Palermo, Floransa Roma Operaları) başrol teklif etti. Gencer böylece 1959 yılı Floransa Festivali’nin açılışında Verdi’nin 1849’dan beri hiç sahnelenmemiş Legnano Savaşı adlı eserinde başrolü oynadı. Bunu, Palermo’da Verdi’nin Macbecht Operası, Roma’da Mozart’ın Don Giovanni Operası’nı seslendirdi.
Gencer, 1960’larda mesleğinin doruğuna çıktı. Hiç bilinmeyen operaları seslendirmeyi sürdürdü. 1963’te Verdi’nin unutlmuş operası Kudüs”te başrol Elenayı oynadı. Bunu Donizetti’nin hiç bilinmeyen operası Robert Devereux’daki Kraliçe Elizabeth rolü ve Bellini’nin 130 yıldır sahnelenmeyen Beatrice di Tanda operası takip etti.
Batı ülkelerinde ?La Diva Turca?, ?La Gencer?, ?La Regina? olarak ün yapan; Milano, Roma, Napoli, Venedik, Viyana, Paris, San Francisco, Köln, Buenos Aires, Londra, Rio de Janerio, Bilbao, Chicago?da sanatını dinleten; Lucia?nın, Norma?nın, Lady Macbeth?in, Queen Elizabeth?in, Filoria Tosca?nın, Lucrezia?nın, Madame Butterfly?ın, Alceste?nin, Aida?nın, Violetta?nın, Leonora?nın ?Leyla la Turca?sı soprano Leyla Gencer, hem seçkin opera sahnelerinde hem resitallerinde hayranlık uyandırmış sanatçıların başında gelir. Onun opera repertuarı 23 bestecinin 72 yapıtını kapsamıştır.
1985 yılında sahneye veda eden sanatçı, 1983-1988 yılları arasında As. Li. Co.?nun genel sanat yönetmenliğini yürüttü, 1997-1998 arasında La Scala korosunun genç sanatçılar okulunda yöneticilik yaptı, vefatına kadar La Scala Tiyatrosu’nda opera sanatçıları için kurulan akademinin sanat yönetmenliğini yapmaktaydı. Gencer, aynı zamanda opera yorumu üzerine dersler vermeye devam ediyordu. Uluslararası yarışmalarda seçiciler kurulu üyelikleri yapan, festivallere, seminer ve konferanslara katılan Leyla Gencer, İstanbul?da kendi adını taşıyan ?Uluslararası Şan Yarışması?nın kurucusudur. Yarışma, 1996 yılından beri düzenlenmektedir.
Leyla Gencer, 1988 yılında “Devlet Sanatçısı” unvanıyla onurlandırıldı.
2004 yılında Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından 1000 yılın Türkleri özel koleksiyonunda adına 15.000.000 TL değerinde 0.999 ayar gümüş hatıra para basıldı.
10 Mayıs 2008’de Milano’daki evinde kalp ve solunum yetmezliğine bağlı olarak hayatını kaybetti. Leyla Gencer?in cenazesi 12 Mayıs günü Milano?da La Scala Operası?nın Santa Babila Kilisesi?nde düzenlenen kalabalık bir törenden sonra vasiyeti doğrultusunda krematoryuma götürülerek yakıldı. Leyla Gencer?in külleri daha sonra İstanbul?a getirildi. Kendi vasiyeti gereği küller, 16 Mayıs günü Dolmabahçe Sarayı ile Dolmabahçe Camii arasındaki yapılan bir törenden sonra Dolmabahçe açıklarında Boğaz sularına döküldü[1]. Törende, Mozart’ın Requiem’inden “Lacrimosa” ile Ahmed Adnan Saygun’un “Yunus Emre Oratoryosu”‘nun 5, 12 ve 13. bölümleri İstanbul Devlet Opera ve Balesi Orkestra ve Korosu tarafından seslendirildi.[2]
İstanbul Kültür Sanat Vakfı?nın yeni yapılmakta olan merkezinde sanatçının vasiyeti üzerine bir ?Leyla Gencer Müzesi? oluşturulacak.
Leyla Gencer (b. October 10, 1928 in Istanbul, Turkey ? d. May 10, 2008 in Milan, Italy) was a world-renowned Turkish soprano opera singer.
Known as “La Diva Turca” (The Turkish Diva) and “La Regina” (The Queen) in the opera world, Gencer was a notable bel canto soprano who spent most of her career in Italy, from the early 1950s through the mid-1980s, and had a repertoire encompassing more than seventy roles. She made very few commercial recordings; however, numerous bootleg recordings of her performances exist. In particular, Gencer was associated with the heroines of Donizetti.
Career
Gencer grew up in the Çubuklu district of Istanbul, on the Anatolian side of the Bosphorus. She began studying singing at the Istanbul Conservatory, but dropped out to study privately in Ankara with her teacher, the Italian soprano Giannina Arangi-Lombardi. Gencer sang in the chorus of the Turkish State Theater until she made her operatic debut in Ankara in 1950 as Santuzza in Cavalleria Rusticana. During the next few years, she became well-known in Turkey and sang frequently at functions for the Turkish government.
In 1953, Gencer made her Italian debut at the San Carlo in Naples as Santuzza. She returned to Naples the following year for performances of Madama Butterfly and Eugene Onegin. In 1957, she made her debut at La Scala in Milan as Mme. Lidoine in the world premiere of Poulenc’s Dialogues des Carmélites. She went on to appear regularly at La Scala, performing nineteen roles between 1957 and 1983, including Leonora in La Forza del Destino, Elisabetta in Don Carlos, Aïda, Lady Macbeth in Macbeth, Norma, Ottavia in L’incoronazione di Poppea, and Alceste. At La Scala, she also appeared as the First Woman of Canterbury in the world premiere of Pizzetti’s L’assassinio nella cattedrale in 1958.
In 1962, Gencer made her debut at the Royal Opera House, Covent Garden as Elisabetta di Valois and as Donna Anna in Don Giovanni. She made her U.S. debut at the San Francisco Opera in 1956 as Francesca in Francesca da Rimini. She sang at other American opera houses as well, but never sang at the Metropolitan Opera, though there had been discussions for her to sing Tosca there in 1956.
In 1985, Gencer retired from the operatic stage with a performance of Gnecco’s La Prova di un’opera seria at La Fenice. She continued to appear in concerts until 1992. As of 2007, she was still active, and had recently been appointed by La Scala’s music director Riccardo Muti to run its school for young artists.
Throughout her career, Gencer was known primarily as a Donizetti interpreter. Among her best-known Donizetti performances are Belisario, Poliuto, Anna Bolena, Lucrezia Borgia, Maria Stuarda, and Caterina Cornaro. Her most acclaimed and best-known performance, though, was Roberto Devereux, which she sang in Naples in 1964.
In addition to the bel canto roles for which she is best known, Gencer’s repertory also included works by such composers as Prokofiev, Mozart, and Puccini. She appeared in many rarely performed operas, including Smareglia’s La Falena, Rossini’s Elisabetta, regina d’Inghilterra, Spontini’s Agnese di Hohenstaufen, Pacini’s Saffo, and Gluck’s Alceste.
Gencer achieved an international career in a short time and performed with renowned Italian maestros such as; Gui, Serafin, Gavazzeni and Muti. She contributed to the improvement of the ‘Donizetti Renaissance’ with her great performances of Donizetti’s forgotten operas.
Gencer’s repertoire consists of 72 roles including works from composers such as; Monteverdi, Gluck, Mozart to neo-classical period; from Cherubini, Spontini, Johann Simon Mayr and the romantic period to Puccini, Prokofiev, Britten, Poulenc, Menotti and Rocca; from a lyric soprano varying to dramatic colorature.
Chopin’s ‘Lyric Compositions’ she performed in Paris with Nikita Magaloff, her Liszt-Bartok performance in La Scala and her concert regarding ‘the operas about Turks’ within the Venice Carnival at La Fenice Theatre, show her innovative character as an opera singer. She concluded her singing career in 1985 with Francesco Gnecco’s ‘La Prova di un’Opera Seria’ performance at La Fenice Theatre, though she continued to give concerts until 1992.
In 1982, Gencer dedicated herself for education of young opera artists. She worked as a didactic art director of As.Li.Co. of Milan between 1983-88 and was appointed by Maestro Riccardo Muti to run La Scala’s School for Young Artists between 1997-1998. Gencer was the artistic director of the academy for opera artists formed in Teatro alla Scala where she taught opera interpretation.
Gencer performed leading roles in many famous operas and she is known as the ‘last diva of the 20th century’. She achieved her strong presence in the opera world, not only by the variety of her repertoire, but also with the dramatic nuances that she attributed to the roles she performed. Being a good researcher and a teacher, she reintroduced many forgotten works of the romantic period to the opera stages.
Gencer died on May 10, 2008 in Milan, Italy. Following the funeral service in San Babila Church and subsequently cremation in Milan, her ashes were brought to Istanbul and consigned to the waters of the Bosphorus on May 16, 2008 according to her wish.[1]
Obituaries
* The Independent Leyla Gencer: Operatic soprano idolised in Italy
* The Guardian A Turkish soprano of great dramatic power, she excelled in a wide range of Italian opera
* Telegraph Imperious soprano known as the Turkish Diva who made a glittering career at La Scala.
* Times Turkish operatic soprano who excelled in bel canto and Verdi roles
* The New York Times Leyla Gencer, Turkish-Born Soprano and a Popular Star of La Scala, Dies
* Los Angeles Times Turkish soprano thrived in Italy
* International Herald Tribune Leyla Gencer
* Boston Herald Soprano Leyla Gencer, known as La Diva Turca, dies in Milan
* The Boston Globe Leyla Gencer; Turkish soprano made mark on Italian stage
* Denver Post Turkish soprano Gencer, who performed at La Scala, dies
* BBC Turkish soprano Leyla Gencer dies
* Turkish Daily News Turkish opera diva Leyla Gencer dies
Awards and honors
* 1957-06-11 Gold Medal for Puccini merits
* 1958 Silver Medal of Expo Bruxelles
* 1959 Silver Medal awarded by the French Ministry of Foreign Affairs
* 1960 Gold Medal awarded by Harriet Cohen London
* 1960 Honourable citizenship of Dallas
* 1961 Silver Medal of the Artist of the Year awarded by the Association of Turkish Women
* 1963 Celebration of the 150th Anniversary of Verdi’s birthday
* 1967 “Commendatore della Repubblica Italiana” awarded by the President of the Republic of Italy Giuseppe Saragat, given by the President of Senate Amintore Fanfani
* 1967 Golden Pigeon of RAI for “Maria Stuarda”
* 1967 The medal of Naples Press Association for “her artistic contribution to the popularization of the Italian melodrama”
* 1968 Gold Medal of the Friends of the Lyric Art of Verona
* 1970 Gold Medal in Genoa
* 1970 Gold Medal in Caracalla Therms
* 1971 Golden Number Plate of Naples Press Association
* 1972-11-17 Golden Stage of the Friends of the Lyric Art of Mantova (together with Ruggiero Raimondi)
* 1973 Vicepresident of the Donizetti Society
* 1973 International Award Luigi Illica in Castellarquato
* 1974-10-19 XXIX Siver Masque 1973-74
* 1975 XIII Award of Italian discographic critics for the recital album “Omaggio a Leyla Gencer” Cetra LPO 2001
* 1975 International Award “Le Muse” in Florence
* 1977-01-22 International Award “La Madonnina” (for the Theater), Milan
* 1979 Verdi Award “For Leyla Gencer, sublime Verdian interpreter”, Parma Lirica
* 1983-06 Golden Rose from the Friends of the Great Theatre of Brescia
* 1985 “Montpellier millenaire 985-1985”, Silver Medal for Leyla Gencer and Giuseppe di Stefano
* 1985 “Concours International d’Opera Marseille 26-06-85 Leyla Gencer”, appreciation and medal
* 1985-09-23 Award “Lauri Volpi Memorial” granted by Lyric Art Association Giuseppe Verdi, Reggio Emilia
* 1988 The President of Turkey declared Gencer a “State Artist”. The ‘Leyla Gencer Voice Competition’ has been held in Istanbul since 1996.
* 2002 She received the prestigious Puccini Honor Award from the The Licia Albanese-Puccini Foundation at Lincoln Center in New York City.
* 2004 The Turkish Mint issued a commemorative coin in silver, bearing her figure and worth USD 10.
Discography
* Bellini: Norma / 1966, de Fabritiis, Gencer, Cossotto, et al
* Bellini: Norma / 1965, Gavazzeni, Gencer, Simionato, et al
* Bellini: Beatrice di Tenda1964 / Gui, Gencer, Zanasi, et al
* Bellini: I Puritani 1961 / Quadri, Gencer, Raimondi, et al
* Pacini: Saffo 1967 / Gencer, Del Bianco, Mattiucci
* Cherubini: Medea 1968/ Gencer, Bottion, et al
* Mayr: Medea in Corinto 1976/ Ferro, Gencer, Johns
* Gluck: Alceste 1967/ Gui, Gencer, Picchi
* Chopin: Polish Songs; Liszt / Leyla Gencer, Nikita Magaloff
* Donizetti: Anna Bolena 1958/ Gavazzeni, Gencer, Simionato, et al
* Donizetti: Anna Bolena 1965/ Gavazzeni, Gencer, Cava, et al
* Donizetti: Caterina Cornaro 1972 / Cillario, Gencer, Aragall
* Donizetti: Les Martyrs / 1975 Camozzo, Gencer, Bruson, et al
* Donizetti: Les Martyrs / 1978 Gelmetti, Gencer, Bruson, et al
* Donizetti: Lucrezia Borgia / 1970 Gracis, Gencer, Raimondi et al.
* Donizetti: Lucrezia Borgia / 1966 Franci, Gencer, Aragall, Petri et al.
* Donizetti: Maria Stuarda / 1967 Molinari-Pradelli, Gencer, Verret, Tagliavini et al.
* Donizetti: Messa di Requiem / Gavazzeni, Teatro La Fenice
* Donizetti: Roberto Devereux 1964 / Gencer, Cappuccilli, et al.
* Donizetti: Belisario 1969 / Gavazzeni, Gencer, Taddei et al.
* Mozart: Don Giovanni 1960/ Molinari-Pradelli, Gencer, Petri, Bruscantini, Stich-Randall et al
* Mozart: Don Giovanni 1962/ Solti, Gencer, Jurinac, Freni
* Ponchielli: La Gioconda 1971 / de Fabritiis, Gencer, Raimondi
* Zandonai: Francesca da Rimini 1961 / Capuana, Gencer, Cioni et al.
* Rossini: Elisabetta, Regina d’Inghilterra 1971/ Sanzogno, Gencer, Grilli
* Verdi: I due Foscari” 1957/ Serafin, Gencer, Guelfi
* Verdi: Battaglia di Legnano 1959/ Gencer, Limarilli
* Verdi: Rigoletto 1961/ Quadri, Gencer, McNeil, Raimondi
* Verdi: Gerusalemme 1963/ Gavazzeni, Gencer, Aragall, Guelfi
* Verdi: I Vespri Siciliani 1965/ Gavazzeni, Gencer, et al
* Verdi: Macbeth 1960/ Gui, Gencer, Taddei, Picchi et al.
* Verdi: Macbeth 1968/ Gavazzeni, Gencer, Guelfi, Corradi, et al
* Verdi: Attila 1972/ Silipigni, Gencer, Hines
* Verdi: Ernani 1972/ Gavazzeni, Gencer, Bergonzi
* Verdi: Simon Boccanegra 1961/ Gavazzeni, Gobbi, Gencer
* Verdi: Trovatore 1957/Previtali, Gencer, Del Monaco, Barbieri, Bastianini
* Verdi: Un ballo in maschera 1961/ Gencer, Bergonzi
* Verdi: Aida 1966/ Capuana, Gencer, Bergonzi, Cossotto
* Verdi: La Forza del Destino 1957/ Serafin, Gencer, Di Stefano
* Verdi: La Forza del Destino 1965/ Molinari Pradelli, Gencer, Bergonzi
1- Ashes of Leyla Gencer scattered accross Bosporus”, Turkish Daily News, 2008-05-17.
Ayrıca okuyun:
