Varlığın ve yokluğun yasası: Entropi

Entropinin doğasının basit açıklaması şöyledir: Entropi değişimi, enerjinin dağılmasını ölçer. Belirli bir süreçte ne kadar enerji yayılır ya da (belirli bir sıcaklıkta) ne kadar yaygın bir şekilde yayılır? Meselenin özü budur. Kahve kreması veya gazın genleşmesi ya da havadaki parfüm molekülleri, moleküllerin başlangıç enerjisinin aynı kaldığı, ancak moleküllerin işgal ettiği hacmin arttığı ‘ne kadar genişlediğinin’ incelendiği süreçlerdir.

“Bu dünyadan değil gözlerim,
Geçtim ben, ne varsa geçti.
Bir gölgeyim karanlıkta
Kargaşanın tohumuyum ben.”
Paul Eluard
(çeviren: Sait Maden)

Entropi, genelde yanlış biçimde bir sistemin “arızalı durumu” olarak adlandırılan bir durum işlevidir. Nitel olarak entropi, bir süreçte atomların ve moleküllerin enerjisinin ne kadar yayılmış olduğunu ve bir sistemin istatistiksel olasılıkları veya diğer termodinamik nicelikler açısından tanımlanabilen bir ölçüttür. Entropi, ayrıca termodinamiğin ikinci ve üçüncü yasalarının konusudur ve bu yasalarda evrensel sistem ve çevrede entropi değişiklikleri ve maddelerin entropisi açıklanmaktadır.

Felsefi ve sanatsal açıdan da oldukça yoğun ilgi gören entropi meselesi, evrenin ve var olan her şeyin yazgılı olduğu kaçınılmaz bir sona temas etmektedir: Var olan her şey, bir sona ulaşacaktır, her şey dağılmaya ve onu oluşturan parçalara ayrılmaya mahkûmdur.

ENTROPİ NEDİR?

Entropi, termodinamiğin ikinci kanununun açıkladığı şeyin nicel bir ölçüsüdür: Maddesel dünyamızda bir süreç içerisindeki enerji dağıtımı. Entropi nitel olarak karmaşık bir kavram değildir. Elbette entropi kimi sözlüklerde veya 2002 yılı öncesi kaynaklarda yanlışlıkla tanımlanmış olmasına rağmen, kaos veya kaosun bir ölçüsü değildir.

Entropinin doğasının basit açıklaması şöyledir: Entropi değişimi, enerjinin dağılmasını ölçer. Belirli bir süreçte ne kadar enerji yayılır ya da (belirli bir sıcaklıkta) ne kadar yaygın bir şekilde yayılır? Meselenin özü budur. Kahve kreması veya gazın genleşmesi ya da havadaki parfüm molekülleri, moleküllerin başlangıç enerjisinin aynı kaldığı, ancak moleküllerin işgal ettiği hacmin arttığı ‘ne kadar genişlediğinin’ incelendiği süreçlerdir.

İkinci yasa, gerçekten de sıradan insanların yaşadığı tecrübelerin bir özetidir. Günlük pratik olaylarda enerjinin yayılması veya dağılması ile ilgili ayrıntılar, atomların ve moleküllerin muhtemel davranışı ile uygun bir biçimde ilişkilendirilebilir.

TERMODİNAMİĞİN İKİNCİ YASASI

Kimyada, genelde moleküllerin kinetik durumunda ve her yerde bulunan enerjiler, bir yoğunlaşmanın ardından, daha dağınık hale gelirler. Termodinamiğin ikinci kanununa göre, bir çevrim içeren herhangi bir işlemde, sistemin entropisi aynı kalacak veya artacaktır. Çevrimsel süreç tersininir (aksi yönde) hareket ettiğinde entropi değişmez. Süreç geri döndürülemez olduğunda, entropi de artacaktır. Tersinir bir süreci tanımlamanın en iyi yolu, bir filmi izlemekle açıklamaktır. Filmin ileri veya geri oynatılıp oynatılmadığını söyleyemiyorsanız, işlem tersine çevrilebilirdir. Bununla birlikte, filmin tersine gösterildiğini söyleyebiliyorsanız, işlem geri döndürülemez. Örneğin, bir yumurtayı kızartmak, bir binayı havaya uçurmak da geri döndürülemez işlemlerdir. Bu işlemlerin bir filmini yaparsanız, geriye doğru izleyebilirsiniz. Tersine çevrilebilir bir işlemin basit bir örneği, bir metal parçasını eritmek veya bir kalıba dökerek soğutmaktır. Değişiklikler sadece fizikseldir; dolayısıyla geri dönüşümlüdür.

Termodinamiğin yasaları, doğanın sıradan kanunlarının üzerinde bulunan, diğer yasaların dayandığı gereklilikler veya şartlara ilişkin özel yasalardır. Dünyanın simetri özelliklerini ifade eden birinci ve ikinci yasalar bulunmasaydı, başka herhangi bir yasa da var olamazdı. Tüm somut dünya süreçlerinin enerjinin dönüşümlerini içerdiğini ve toplam enerjinin daima korunacağını söyleyen ilk yasası veya enerji tasarrufu yasası, zaman çevrim simetrisini ifade eder. Yani, dünyayı birleştiren bir şey var; zaman içinde ileri ya da geri giderseniz yine de aynı kalır. Gerçekte, bu korunum yoluyla veya bütün gerçek dünya dinamikleri gerçekleşirken, ilk kanunun kendisi de bu değişimlere veya dinamiklere tamamen kayıtsız kalmaktadır. İlk yasa ile ilgili olarak hiçbir şey değişmez ve bu sadece bir simetri tanımıdır; belirli dönüşümler göz önüne alındığında değişmez, kayıtsız ya da değişmeden kalır ve birinci yasayla ilgili dikkati çeken nokta, (enerji miktarı) korunduğuna veya tüm dönüşümler sırasında simetrik kalmaya devam ettiğine ilişkindir.

FELSEFİ YAKLAŞIM

Önemli olan durumun kendisi değil, sürecin kendisidir. Bu evrendeki durumlar, soyut düşünme haricinde kesinlikle mutlak olarak her an bir akış halindedir. Bu evrensel özellikle yaşamanın doğru yolu, evrenin şeklini ve son kaderini modelleyen en temel ilkeyi anlamaktır. Entropi dediğimiz şey budur.

Termodinamiğin ikinci yasasının resmi tanımı şöyledir: İzole edilmiş termodinamik bir sistemin toplam entropisi zamanla artarak maksimum bir değere yaklaşma eğilimindedir. Entropi bir soyutlama olarak gösterilse bile etkisi oldukça gerçektir.

Madde / enerji dağılımı hakkında entropiyi somut bir olguymuşçasına konuşabiliriz; ancak varoluşun kendisinin gerçek kökeni ve anlamına dair daha fazla şey öğrenmek istersek bu eylem tali bir işlev görecektir. Bunun yerine, entropi ayrılmaz bir özellik olarak ele alınmalıdır. Eğer eğleniyorsanız, canlı zaman-uzay dokusu, soyutlanmış olan hiçlik (ölüm) ile sonsuza dek (ebedi yaşam) arasında dalgalanan temel süreç zorunlu bir hale gelecektir.

Basitçe söylemek gerekirse; -entropik harekette- sürekli bir oluşma süreci gerçekleşmeseydi evren bilindiği haliyle var olamazdı. Zaman ve sonuçta ortaya çıkan eylemler de olmazdı. Durağan varlığın muazzam boşluğuyla tüm evren hareketsiz bir tekillik halinde olurdu.

Entropinin diğer bir ilginç yanı da kademeli ve kontrollü olma sürecini gerçekleştirmesidir. Entropi farklı bir yapıya sahip olsaydı evren yaşamı sürdürmek için fazla dengesiz ya da şiddetli olabilirdi. Enerjiyi ısıya dönüştürmeden, yaşam ve ölüm var olamazdı. Bu nedenle, entropi bu sürekli dönüşümün temelidir.

Bilimsel entropi kavramı veya fiziksel sistemlerin denge ve hareketsizliğe doğru yönelme eğilimi, doğa bilimleri tarihinde merkezi bir yere sahiptir. Zamanın doğasından ve geçmişten geleceğe, düzenden ve düzensizliğe, hayatın bağlı olduğu temel süreçlerden ve evrenin nihai kaderine ilişkin hesaplara dek her yerde göze çarpmaktadır. Termodinamik, son yirmi yılda yeni evrensel işleyiş görüşümüzü bir dengeye kavuşturacağımız koşulları revize eden Kaos ve Karmaşıklık Teorisi’nin yeni alanlarıyla birlikte, dramatik bir bakış açısı değişikliği yaşamıştır. Gilles Deleuze doğaya dair felsefesinde, entropi ile ilgili soruları detaylı biçimde ele alır ve aslında birbiriyle ilişkili kavramsal araçların yeniden tasarlanmasına felsefi bir katkı yaptığı kabul görmektedir. Yine de bakış açısı tamamen kararsızdır; Termodinamiğin temel prensiplerini, fiziksel dünyanın olaylarını hesaba katarak kolayca kabul ederken, kozmosun düzensizliğe ve durgunluğa ulaşacağı uzun vadeli bir sürecin kaderimiz olduğunun düşünüldüğü kaçınılmaz bir sona karşı direnir. Deleuze, entropinin, prensipte yalnızca somut evrende gözlemleyebileceğimiz ancak ‘sanal’ olan potansiyel olayların alanına ilişkin kabul görmeyen bir anlayışa uygulanabilen bir ‘aşkın yanılsama’ olduğunu iddia eder.

HER ŞEYİN SONU MU?

Entropi, felsefi bir araç olarak dünyamızın geleceği açısından oldukça kötümser bir görünüm sunmaktadır. Bu gerçek enerji açısından kaçınılmazdır ve böyle kabul edilmelidir. Toplumumuzun, ekolojinin, ekonominin ve teknolojinin, sanatta yeteneksizliğin ve küresel sıkışmanın eşitlenmesi de dahil olmak üzere tüm yönleriyle ısıl ölüm, zaman okunun karakteristik bir özelliğidir. Sorunun olası bir var mıdır? Ölüm, zaman çizgisinin sonu mudur? Zaman okunun hedef aldığı nokta ölüm olsa da ‘kaos teorisi’, alternatif olarak ısıl ölüm ve dünyanın yok olmasından daha çok umut veren yeni olasılıklar sunmaktadır. Hayat her zaman öğeleri arasında bir farklılaşmaya dayanmaktadır ve varlığın ortaya çıkabilmesi için de böyle olması kaçınılmazdır. Dikkatleri denge dışına yönelten kaos, davranış değişikliklerini ve bu nedenle faaliyetlerde ortaya çıkan farklılıkları temsil eder. Bu nedenle, denge ve ısıl ölüme karşı bir bakış açısıdır. Hayatta kalma umudu sunar. Tipik bir örnek, Darwin’in yazdığı türlerin evrimi teorisidir. Bu teoride genetik zincirlerin biyolojik bağlamda çatallaşması, Kaos Teorisinin bir örneği olarak düşünülebilir. Bir başka örnekse, nükleer reaksiyonlardan dolayı güneşten gelen kesintisiz enerjidir. Her ikisi de ısıl ölümün yenilgisi ve dünyanın geleceğinin sürekliliği açısından bir umut anlamına gelmektedir.

Kaynaklar:
http://www.entropylaw.com/entropyenergy.html
http://study.com/academy/lesso n/what-is-entropy-definition- law-formula.html
http://entropysimple.oxy.edu/c ontent.htm
https://chem.libretexts.org/Co re/Physical_and_Theoretical_Ch emistry/Thermodynamics/State_ Functions/Entropy
http://www.science20.com/train _thought/blog/entropy_not_ disorder-75081 http://blogs.staffs.ac.uk/phil osophy/2016/05/08/deleuze-entr opy-and-thermodynamics/

Tarkan Tufan
18 Haz 2017 gazeteduvar.com.tr

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here