XX. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları 1. Tarihçe ve Eleştirel Düşünceler – Mehmet Rifat

XX. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları iki ciltten oluşuyor: 1. Tarihçe ve Eleştirel Düşünceler; 2. Temel Metinler.
İlk cilt, hem doğrudan doğruya dilbilim ile göstergebilimde hem bu alanlarla yakından bağlantılı anlatıbilim, yorumbilim, yazınsal eleştiri, yazınbilim, alımlama estetiği, yapıbozucu eleştiri, çeviribilim, vb’nde çığır açmış ya da çevresindeki araştırmacılara tutarlı bir çözümleme modeli sunabilmiş kuramcıların temel kavram, ilke ve yöntemlerini ayrıntılı bir biçimde tanıtmayı, tartışmayı, değerlendirmeyi amaçlıyor.

“XX. yy., dil bilimlerinin doruk noktasına ulaştığı bir çağ olarak da tanımlanabilir. Gerçekten de bu yüzyılda dil bilimleri alanında girişilen öncü araştırmalar, yalnızca doğal dillerin yapısına ilişkin çözümleme ve betimleme yöntemlerinin düzenlenmesine yol açmakla kalmamış, aynı zamanda doğal diller dışındaki öbür anlamlı dizgelerin, anlamlı bütünlerin de yapısını, kuruluşunu çözümleyebilecek, yorumlayabilecek ve bir bakıma “insanın insan için, dünyanın insan için taşıdığı anlamı” kavrayabilecek yaklaşım örnekçelerinin (modellerinin) geliştirilmesine de katkıda bulunmuştur.
Şu bir gerçek ki, dilbilim araştırmaları, belli bir süreç içinde, akımlar ve okullar çerçevesinde, değişik temeller üstünde kuramlaşırken, dilbilim yöntem(ler)ini kalkış noktası olarak benimseyen ve doğal diller dışındaki gösterge dizgelerinin anlamsal düzenlenişini araştıran göstergebilim de, özellikle 1960’tan sonra büyük hızla gelişen bir bilim dalı, bilimkuramsal bir yaklaşım biçimi olmuştur.’
I. cilt, Önsöz’den

‘XX. yy’ın başlarında, Avrupa’daki dilbilimciler, çeşitli düzeylerdeki dilsel öğelerin düzenini araştırmaya ve bu öğeler arasındaki karşılıklı bağıntıları saptamaya çalışırken dizge, yapı kavramlarını ortaya atmışlardı. Öte yandan, Amerikan dilbilimcileri de, hemen hemen aynı dönemlerde, özgün bir yapı kavramı geliştirdiler: Onlara göre, yapı, öğelerin birbirleriyle birleşmesinden ve birbirinin yerini almasından doğuyordu. Avrupa yapısalcılığı, öğeler arası karşılıklı bağıntılara ağırlık verirken, Amerikan yapısalcılığı, dilsel öğeleri yerlerine, geçirdikleri eşsüremli değişimlere, birbirlerinin yerini almalarına, daha doğrusu dağılımlarına göre betimleniyordu. Böylece, bazı açılardan ayrı doğrultulara yönelseler de, Avrupa ve Amerika’daki dilbilimcilerin, aynı dönemlerde, eşsüremli bir yaklaşımı benimsedikleri, sözlü dilin yapısını betimlemeye yöneldikleri görülür. İşte Amerikan dilbiliminin bu başlangıç dönemi Amerikan Dilbilim Okulu ya da Amerikan yapısalcılığı diye adlandırılmaktadır.’
1. cilt, Amerikan Yapısalcılığı’ndan

XX. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları 1. Tarihçe ve Eleştirel Düşünceler
Yazar: Mehmet Rifat, YKY 1. Baskı: Ekim 1998, Sayfa: 250

Mehmet Rifat?ın Hayatı
1949’da İstanbul’da doğdu. Saint-Benoit Fransız Erkek Lisesi’ni (1968) ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fransız ve Roman Dilleri ve Edebiyatları Bölümü’nü (1973) bitirdi. Aynı bölümde Fransız dili ve edebiyatı doktorasını hazırladı (1973-1977). Paris’te Ècole des hautes études en sciences sociales’de (A.J. Greimas; 1978-1979, 1980, 1981) ve Collége de France’ta (R. Barthes; 1978-1979) doktora sonrası göstergebilim araştırmaları yaptı. İstanbul Üniversitesi’nde ders verdi (1974-1982), Boğaziçi Üniversitesi’nde Fransız dili (çeviri) ve edebiyatı öğretim görevlisi olarak çalışmakta (1986…).

Yapıtları: Yazınsal Betik Üstüne Araştırmalar (1976); Roman Kurgusu ve Yapısal Çözümleme: Michel Butor?un Değişim?i (doktora tezi, 1977; yayımı 1978); Başlıca Dilbilim Terimleri (ortak yapıt, 1978); Dilbilim ve Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü (ortak yapıt, 1980); Genel Göstergebilim Sorunları: Kuram ve Uygulama (1982; gözden geçirilmiş 2. baskı 1986); Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları (Temel Metinlerin Çevirisiyle Birlikte, 1983); Dilbilim ve Göstergebilim Terimleri (ortak yapıt, 1988); Dilbilim ve Göstergebilimin Çağdaş Kuramları (1990); Göstergebilimin ABC?si (1992); Homo Semioticus (1993; gözden geçirilmiş ve genişletilmiş 4. baskı 2001); Balzac Kitabı (haz. M. Rifat, 1994); Çeviri ve Çeviri Kuramı Üstüne Söylemler (yay. haz. M. Rifat, 1996); Eleştiri ve Eleştiri Kuramı Üstüne Söylemler (yay. haz. M. Rifat, 1996); Göstergebilimcinin Kitabı (Göstergebilimin ABC?si?nin gözden geçirilmiş ve genişletilmiş biçimi, 1996); Gösterge Avcıları. Şiiri Okuyan şairler 1 (1997; gözden geçirilmiş 2. baskı 2000); XX. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları: 1. Tarihçe ve Eleştirel Düşünceler; 2. Temel Metinler (1998; gözden geçirilmiş 2. baskı 2000; gözden geçirilmiş ve genişletilmiş 3. baskı 2005); Honoré de Balzac. Romancının Evreninden Sahneler (Balzac Kitabı?nın gözden geçirilmiş ve dönüştürülmüş biçimi, 1999); Gösterge Eleştirisi (1999; gözden geçirilmiş ve genişletilmiş 2. baskı 2002); Çeviri Seçkisi I: Çeviriyi Düşünenler (haz. M. Rifat, 2003); Çeviri Seçkisi II: Çeviri(bilim) Nedir? – Başkasının Bakışı (haz. M. Rifat, 2004); Eleştiri Seçkisi: Eleştirel Bakış Açıları (haz. M. Rifat, 2004); vb.
Çevirileri: Gorgias (Platon?dan, 1975; yeni çeviri, 1999); Masalın Biçimbilimi (V. Propp?tan, 1985; yeni çeviri 2001); Sekiz Yazı (R. Jakobson?dan, 1990); Roman Üstüne Denemeler (M. Butor?dan, 1991); Göstergebilimsel Serüven (R. Barthes?tan, 1993; gözden geçirilmiş 5. baskı 2005); Yazın Kuramı (Rus biçimcilerinden, T. Todorov?un derlemesi, 1995; gözden geçirilmiş 2. baskı 2005); Kitaplarımdan Birini Nasıl Yazdım (I. Calvino?dan, 1996); Eiffel Kulesi (R. Barthes?tan, 1996); vb.

Mehmet Rifat’ın XX. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları 2 Temel Metinler cildini okumak için tıklayınız

Yorum yapın

Daha fazla İnceleme
Orhan Veli Yaşamı, Kişiliği, Sanatı, Eserleri – Asım Bezirci

Edebiyat tarihçisi, eleştirmen ve yazar Asım Bezirci'nin, telif ya da çeviri, yetmişi aşkın kitap ve sayısız makale ile devrimci kültür...

Kapat