Şehrin Merkezindeki Analist: Psikanaliz “Getto”ya İnerse Ne Olur?

tarihinde gönderilmiş tarafından

Psikanaliz denilince zihnimizde canlanan imge genellikle şudur: Viyana veya Manhattan’ın lüks bir semtinde, sessiz bir oda, pahalı bir divan ve varoluşsal sancılar çeken eğitimli, orta-üst sınıf bir “nevrotik”. Peki ya psikanaliz bu steril odadan çıkıp, siren seslerinin eksik olmadığı kamu hastanelerine, yoksulluğun ve suçun kol gezdiği “arka mahallelere” (inner city) inerse ne olur?

1995 yılında Neil Altman, The Analyst in the Inner City (Şehrin Merkezindeki Analist) adlı çığır açan kitabıyla tam da bunu yaptı. Altman, psikanalizin sadece zenginlerin ayrıcalığı olduğu efsanesini yıkarak, yoksullar, azınlıklar ve toplumun “ötekileri” için de derinlikli bir çalışmanın mümkün olduğunu kanıtladı.

Bu yazıda, Neil Altman’ın modelini ve psikanalizin sınıf, ırk ve yoksullukla imtihanını inceleyeceğiz.

1. “Analiz Edilemez” Efsanesinin Sonu

Geleneksel psikanaliz, uzun yıllar boyunca hastaları seçerken “analize uygunluk” (analyzability) kriterleri kullandı. Bu kriterler; yüksek sözel zeka, dürtü kontrolü, hazzı erteleme yeteneği ve güçlü bir “ego”yu şart koşuyordu. Kaynaklara göre, bu kriterler aslında “beyaz ve orta sınıf değerlerinin” ta kendisiydi. Yoksul bir mahallede yaşayan, hayatta kalmak için hızlı tepki vermesi gereken birine “dürtülerini kontrol edemiyor” demek, aslında sınıfsal bir önyargıydı.

Neil Altman, bu kriterlerin kültürel ve ekonomik olarak yanlı olduğunu savundu. Ona göre:

  • Yoksul veya eğitim düzeyi düşük insanların iç dünyası, zenginlerinkinden daha sığ değildir.
  • “Ego gücü” olarak tanımlanan şey, aslında konforlu bir yaşamın getirdiği bir lükstür.
  • Psikanaliz, sadece “uyumlu” bireyler için değil, toplumun en çok hırpalanmış bireyleri için de bir haktır.

2. “Şehrin Merkezi” (Inner City) Modeli: Ofisten Sokağa

Altman’ın modeli, psikanalizi özel muayenehanenin korunaklı yapısından çıkarıp kamu kliniklerine taşıdı. Ancak bu sadece mekansal bir değişim değildi; çerçevenin (setting) ve tekniğin radikal bir dönüşümüydü.

Bu modelde şunlar öne çıkar:

  • Bağlamsal Terapi: Klasik analizde dış gerçeklik (para, işsizlik, barınma sorunu) genellikle “direnç” olarak görülüp analizin dışında tutulmaya çalışılır. Altman ise, yoksulluk ve ırkçılığın yarattığı sosyal travmanın, hastanın iç dünyasının (intrapsişik) bir parçası olduğunu kabul eder. Dışarısı yanarken içerisi huzurlu olamaz.
  • Esneklik: Kamu hastanesinde çalışan bir analist, hastasını haftada 4 gün divana yatıramayabilir. Altman, “standart psikanaliz” fetişizmine karşı çıkarak, daha az sıklıkta, yüz yüze ve kriz odaklı görüşmelerin de psikanalitik derinlik taşıyabileceğini savunur.

3. Üçüncü Kişi Olarak “Toplum”: Irk ve Sınıf Odada

Altman’ın en büyük katkılarından biri, terapi odasında sadece “Analist” ve “Hasta”nın olmadığını, görünmez bir üçüncü olarak “Toplum”un da orada olduğunu göstermesidir.

  • Beyazlık ve Ayrıcalık: Altman, terapistin kendi ayrıcalıklarıyla (beyaz olmak, eğitimli olmak, zengin olmak) yüzleşmesi gerektiğini söyler. Yoksul bir siyah hasta ile beyaz bir orta sınıf terapist karşılaştığında, toplumdaki ırkçılık ve sınıf çatışması odaya sızar. Terapist “tarafsız” bir ayna gibi davranamaz; çünkü temsil ettiği sınıf ve kimlik, hastanın travmasının bir parçası olabilir.
  • Tanıklık Etme: Altman’a göre terapistin görevi sadece yorum yapmak değil, hastanın maruz kaldığı sosyal adaletsizliğe “tanıklık etmektir”. Sessiz kalmak veya sadece “bu senin fantezin” demek, toplumsal şiddeti inkar etmek anlamına gelir.

4. Neden “Halk İçin” Önemli?

Amerikan psikanalizi uzun süre “saf altınını” korumak adına kendini toplumdan soyutladı ve elit bir “tıbbi uzmanlık” haline geldi. Neil Altman’ın modeli ise bu kapanmaya bir itirazdır.

Bu model bize şunu hatırlatır:

  • Psikanaliz, bir azınlığın entelektüel eğlencesi değil, bir sosyal adalet aracı olabilir.
  • Kamu hastanelerinde, toplum merkezlerinde ve okullarda psikanalitik bakış açısıyla çalışmak, “sığ” veya “değersiz” bir iş değil; Freud’un 1918’deki “Halk İçin Psikoterapi” vizyonunun gerçek mirasçısıdır.

Sonuç: Duvarları Yıkmak

Neil Altman’ın “Şehrin Merkezindeki Analist” modeli, psikanalizin hayatta kalması için atılması gereken cesur bir adımdır. Eğer psikanaliz sadece steril ofislerde var olmaya devam ederse, bir “dinozor” gibi yok olmaya mahkumdur. Ancak Altman’ın gösterdiği gibi; sokağa inip, yoksullukla, ırkçılıkla ve gerçek hayatın kiriyle pasıyla yüzleştiğinde, psikanaliz yeniden canlanır ve en çok ihtiyacı olanlara şifa sunan güçlü bir araca dönüşür.

Bugün “Halk İçin Psikoterapi” arayışımızda Altman’ın duruşu, sadece bir klinik yöntem değil, aynı zamanda etik ve politik bir manifestodur.

82

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...