Okuyun ama yutmayın, çiğneyin.
Nâzım, açlık grevinin başlangıcını ve sonrasını bize Caddebostan’da, benim evimde, daha doğrusu Anadolu yakasında Adalar?a karşı, yazlık olarak kiraladığımız küçük evde anlatmıştı. Bahçe denize kadar uzanıyordu. Ahşap bir saray yavrusu olan Tosun Bey’in malikânesi en dipte, neredeyse suyun içinde bembeyaz yükseliyordu. Kullanılmayan eski bir müştemilat olan bizim küçük evimizse, mülkü sınırlayan büyük demir parmaklığın yakınındaydı. … Devamını oku
?Ne çok insan yüzü gördük bir ömür boyu, bre Yaşar!?
Bunu söyleyen Abidin Dino, İstanbullu. ?Yaşar? da, eşi Güzin Dino?nun ?Göğceli?si Yaşar Kemal; sözü sektirir mi?
?Çukurova?dan başlayarak, ne çok insan! (?) Oraya Toroslar?dan, Anadolu?dan ne çok insan geliyordu? Kale Kapısı?nı, Yeniistasyon?un önündeki alanı, tarlaları, Akdeniz kıyılarını anımsıyor musunuz??
Dino, Adana?ya 1941 yılında sürgüne geldiğinde,
İmge Öyküler Dergisi?nin hazırladığı bir dosyadan yola çıkarak “Bir Tersine Yürüyüş: 12 Eylül Öyküleri”ni yayına hazırlayan Hürriyet Yaşar, bu çalışma için o dönemde ya da hemen sonrasında yayınlanan yüzlerce öykü kitabını taradı; binlerce öykü okudu. Hürriyet Yaşar, bu antolojiyi oluştururken dönemin, öncesi, sonrası ve gelecekte yapacağı tahribat bakımından bir süreç olarak algılanması gerektiğini ortaya koyuyor.
“Nereden?”, “Nasıl?” ve “Nereye?” başlıklı üç ana bölümden oluşan kitaba Abidin Dino?nun işkence desenlerinin yanı sıra, 12 Eylül döneminde ürünler vermiş, Ahmet Erhan, Şükrü Erbaş, Ahmet Telli, Abdülkadir Budak, Akif Kurtuluş gibi şairlerimizin
Mutluluk, tıpkı insanların hayattaki öznel amaçlarının farklı farklı olması gibi insanlara göre farklı farklı olduğu halde genel olarak mutluluk; fiziksel ve zihinsel olarak sağlıklı olup fiziksel ve zihinsel yani maddi ve manevi ihtiyaçların karşılanması, istek ve ideallerin gerçekleşmesi ve fiziksel ve zihinsel olarak kendini beğenmektir.
Fiziksel ihtiyaç ve istekler; bedensel ve zihinsel olarak sağlıklı olmanın
24 Aralık 2010?da, Temmuz 1949?dan beri yaşadığı Paris?te 88 yaşının bilgeliği içinde aramızdan ayrılan Fahri Petek?i anmak umuduyla onunla Nâzım Hikmet üzerine yaptığım bir söyleşiyi aktarmak istiyorum :
M. Şehmus Güzel : Nâzım Hikmet?i Mayıs 1958?de Paris?e ilk gelişinde gördünüz mü ?
Fahri Petek : Nâzım?ı çok severim. Biliyorsun iki yılımızı harcadık serbest bırakılması için. Tabii Paris?e ilk geldiği zaman gördüm. Tanıştık. Ama, sen de iyi biliyorsun, Güzin?in bir huyu vardır, Nâzım?ın kimseleri ziyaret etmemesini, kimselerin de ondan [Güzin?den] habersiz pardon ondan izinsiz Nâzım?ı görmemesi için elinden geleni yapar. Duvarı örer hemen Nâzım?ın çevresinde. Bu yüzden bu ilk gelişinde uzun boylu görüşemedik. Saint-Michel?deki bir cafe?de bir parça görüşebildik, birazcık hasret giderdik.
Ama Paris?e ikinci gelişinde, Nisan1961?de, daha uzun boylu konuşabildik. Çünkü
Başı dara düşenler, yarattıkları düş dünyasında bulurlar yollarını. Ayakta kalabilmek için sığındıkları bu dünya bir yandan onları yaşatırken, bir yandan da hikayelerini örer. Dağın Öte Yüzü üçlüsü darda kalanların yarattıkları düş dünyasının büyük ve görkemli hikayesidir.
Üçlünün üçüncü kitabı Ölmez Otu Toros Dağlarından Çukurova?ya uzanan bir toprakta yeşerir. Pamuk toplamaya inen Yalak köylülerine kendi yarattıkları efsane eşlik eder. Ancak mitin yıkılışını anlatan satırlar, vahşi olduğu kadar olağanüstü bir türkü gibi içimize işler.
?Ölmez Otu patetik, acı ve güçlü bir romandır, Yaşar Kemal ise kuşkusuz sesi Anadolu sınırlarını aşan bir Türkiye yazarı.?
Michel Deon, Journal Dimanche, (Fransa)
Kuşlar ölme sıralarının geldiğini duyumsadıklarında saklanırlar.
Abidin Dino da öyleydi.
Ama yine de Güzin Dino telefon edip daha önce haber vermişti :
18 Ekim 1993’te ben evde yokken telefon etmiş, çocuklara not bırakmıştı, Aynen şöyle :
« Abidin va être hospitalisé bientôt. Rappeler vendredi » : Abidin yakında hastaneye kaldırılacak. Cuma günü telefon etmeli.
Ancak ne olursa olsun, bu hastaneye yatma işinin de daha öncekiler gibi birkaç günlük bir « ara » olduğunu düşünüyordum. Abidin’in iyileşmesini ve iyileştikten sonra yine eski ve sevimli söyleşi ve sözleşi günlerimizi bulacağımızı da.
Yani deneyimsizliğime verin lütfen, hastalığının onulmaz bir boyut kazandığını
Bu kent bizim kentimizdir. Avas avaza bir çoşku. Çığlık çığlığa bir gençlik ellerinde ellerimizle.
« İstanbul tüm su, yani deniz. Denize karşı kurulmuş az mı kent var dünyada? Fakat deniz karşılarında hepsinin, şehir bir yanda, deniz öte yanda, sadece bir manzara, göstermelik.
Oysa, İstanbul denizle iç içe, deniz İstanbul’un bacakları arasında, kollarına, başına sarılmış, beline dolanmış, ağzından girip burnundan çıkmış, içli dışlı…Öyle olunca, insanları, yani İstanbullular da ister istemez bir başka : Biraz gemici, biraz dalgıç, biraz balık, biraz martı, hatta karabatak, biraz da akıntı, bir o yana, bir bu yana, dolanıp dururlar iniş yokuşlar üstünde, telaşlı. Bir de zülyen boyalı gemiler birdenbire yatak odanıza girerler, selam sabah demeden. » (Abidin Dino?nun Ölüm mü?Ne Buluş! isimli kitabından : Sel Yayıncılık, İstanbul, 2005, s. 40-41.)
Ne olursa olsun bu bizim İstanbul’dur. Evet İstanbul bizimdir. İstanbul
Abidin Dino?yu çok eskilerinden beri tanıyan Pertev Naili Boratav, arkadaşını şöyle tanımlıyor : « Abidin Dino hem ressam, hem yazardı. Şiirleri vardır ve çok güzeldir. »
Boratav’a hak vermemek elde değil. İşte Abidin’in Sinan kitabından bir alıntı. (1) Kimden mi : Şeyh Bedreddin’den. Ama bunu ya Abidin yazmışsa?
« İznik Gölü’nde akşam oldu.
Dağbaşlarının kalın sesli sipahileri
güneşin boynunu vurup
kanını göle akıttılar. »
Nasıl? Harika değil mi ?
Abidin şairi « şair büyücüdür » diye tanımlar. Ama buradaki « büyücüyü » büyülüdür biçiminde okumamızı hiç kimse engelleyemez.
Abidin?in şairliğini ispat için İstanbul?a ve 1930?ların sonuna kadar gitmemiz
Arnavutluk Cumhuriyeti Abidin Dino için bir pul çıkardı. Abidin?in şık bir portresi ve soyut eserlerinden birinin röprodüksiyonu ile. Onu ekte gönderiyorum. Yaratılanın güzelliğine bakmak için. 40 Lekê?lik (liralık) pul Shqipéria (Arnavutuk. Kartallar Yuvası/Ülkesi anlamında) başlığı altında Abidin Dino?nun doğum ve vefat tarihlerini veriyor, kenarında « Piktore te diaspores » (« diasporada ressamlar ») notunu taşıyor.
Arnavutluk Cumhuriyeti neden Abidin Dino anısına böyle bir pul çıkarmak ihtiyacını duydu ? Abidin?le Arnavutluk arasında ne tür bir ilişki vardır ?
Tüm dünyada bir deha olarak kabul edilen ve eserleri hayranlık uyandıran Mimar Sinan’ın hayatı ve sanatı üzerine birçok kitap yazıldı bugüne kadar. Ülkemizin yetiştirdiği en önemli ressam ve kültür adamlarından Abidin Dino?nun kaleme aldığı ?Sinan?, bunlar arasında önemli bir yer tutuyor. Kitap, aynı zamanda Dino?nun ressam olduğu kadar özgün bir yazar olduğunun da bir kanıtı. Abidin Dino’nun düşsel bir yaşamöyküsü niteliğindeki Sinan?ı, Anadolu topraklarında boy atmış ozanlara, mimarlara, âşıklara büyük ilgi duymuş, yazılarında onları anmış, resimlerinde onlardan devraldığı özü yansıtmış
Güzin Dino, Paris?teki evinde bir konsolda tesadüfen bir dosya buldu. İçinde saklı kalmış bir hazine vardı; Nâzım Hikmet?in bugüne kadar yayımlanmamış dört şiiri…
Güzin Dino?yla ayda bir ya da daha seyrek süregelen, ikimizin de fevkalade zevk aldığı bir öğleden sonra buluşmamızda, metroya binmeden önce yolumu Paris?in meşhur ?Türk sokağı? olarak nam salmış ?Rue du Faubourg Saint Denis?ye kıvırıyorum. Çünkü Türk bakkallarında benim de onun da sevdiğimiz, envai türlü memleket ürünleri bir harika. Evde zahmet gerektirmeyen, paketlenmiş hazır sigara böreği son zamanlardaki gözdemiz. Aynı şekilde Almanya?dan Paris?e ulaşan beyaz peynirler, pastırmalar, tahin helvalar ve daha neler…
Güzin Dino, çoğu kez ?Keşke Abidin de sokağın son halini görseydi? der iç çekerek. Anılar, güncel olaylar derken
Yeni yıla çeyrek kaldı. 2010 hızla yaklaşıyor. Ülkemizde parti kapatma hastalığı da sürüyor. Çaresi bulunacak mutlaka. Kimbilir çaresi belki kitaplardadır. O zaman gelin 2010 için nene ve dedelerimiz, ana ve babalarımız en başta, yakınlarımıza, çocuklarımıza, torunlarımıza, sevgililerimize, eşimize, dostumuza, arkadaşlarımıza, « içeridekilere » evet bilhassa onlara kitap(lar) hediye edelim. Evet kitap hediye edilebilir. Ah, bunu alışkanlık haline getirebilsek ne kadar iyi olur. Dünya kadar kitap yayınlanıyor. Son birkaç yıl içinde yayınlananlardan bir demet seçtim. Size sunuyorum. Siz de bunlardan birini veya birkaçını alıp hediye edebilirsiniz. En iyi ve en kalıcı hediye kitaptır diye bir slogan atsam bana katılır mısınız ?
Abidin Dino sadece ressam olarak değil, ilk gençliğinden itibaren gazeteci ve yazar olarak ta dikkat çekti. Daha 17-18 yaşlarındayken, 1930?ların başından itibaren, dönemin dergi (Fikret Âdil?in yönetimindeki Artist gibi) ve gazetelerinde (Örneğin Yarın?da) öykü ve öykücük, karikatür, desen ve söyleşiler yayınladı.
1930-1938 döneminde yazdıklarından öykü veya öykücük biçiminde olanların birkaçı Yeditepe Öyküleri adı altında yayınlandılar. Künyesini aşağıda veriyorum.
1938-1993 dönemi yazılarının, makalelerinin tümüne yakını da Kültür, Sanat ve Politika Üstüne Yazılar?da okuyucuya
Sensiz Her Şey Renksiz, birbirini seven, birbirine âşık iki insanın, Abidin Dino ile Güzin Dino’nun 1952-1973 arasındaki mektuplarından oluşuyor. Her satırı aşkla yazılmış mektuplar. Ama bu mektuplarda Aragon ve Elsa Triolet’den Nâzım Hikmet ve Mehmet Ali Aybar’a, Sabahattin Eyuboğlu ve Azra Erhat’tan Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifat’a, Pertev Naili Boratav’dan İlhan Selçuk’a pek çok aydın ve yazar da anılıyor.
Abidin Dino, Güzin Dino’ya yazdığı bir mektupta, “Can, sensiz her şey renksiz,” diyordu. Abidin’in bu aşk seslenişi, bu kitaba adını verdi.
“Güzin ve Abidin, bir aydın sorumluluğuyla, hem ülkenin dertleriyle, sorunlarıyla ilgilenmiş, hem gittikleri yere o sorunları da
‘Abidin’in insani boyutu siyasi angajmanından geliyor’
‘Adana yıllarından İstanbul’a, oradan Paris’e uzanan otuz iki kısım tekmili birden maceralarıyla Abidin’le dünya kadar şey konuştum. Sohbetlerimizde davetliler arasında Pierre Loti’yi, Ostrogorg ailesinin bütün fertlerini ve misafirlerini, Georges Simenon’u, Fikret Muallâ’yı, Neyzen Tevfik’i ve elbette Arif Dino’yu ve diğerlerini bulabilirdik. Sonra Paris yılları: Yani Tzara, Picasso, Elsa, Aragon?lu günler. Ve Güzin: Her yerde ve her zaman. Abidin?den çok şey öğrendim. Abidin, 20. yüzyılın en önemli tanıklarından biriydi : Ressam, heykeltıraş, gazeteci, karikatürist, yazar ve saati gelince şairdir Abidin. Birçok arkadaşının yapıtını Fransızcaya kazandıran bir çevirmendir de. Yaşamın bütün belalarını tattı, güzelliklerini es geçmeden. Güzel yaşadı Abidin. Hiç ölmeyecekmiş gibi. Abidin