Protesto Psikozu: Gary Gilmore ve Ölüm Cezasının Dirilişi

tarihinde gönderilmiş tarafından

Amerikalı tarihçi Steven M. Gillon tarafından 2011’de yazılan “The Protest Psychosis: How Gary Gilmore’s Case Inflamed the Death Penalty Debate and Launched a New Era of Capital Crime” (Protesto Psikozu: Gary Gilmore Vakası Ölüm Cezası Tartışmasını Nasıl Alevlendirdi ve Yeni Bir Ölüm Cezası Suçları Çağını Başlattı) adlı kitabını hiç okudunuz mu ?

Bu eser, 1976’da ABD’de ölüm cezası infazlarının yeniden başlamasına yol açan ünlü Gary Gilmore davasını merkeze alır.

Bir Suç, Bir Dava ve Amerikan Adalet Sisteminin Dönüşümü

Tarihçi Steven M. Gillon’ın kaleme aldığı “The Protest Psychosis” (Protesto Psikozu), Amerikan tarihinin en dönüm noktası niteliğindeki adli vakalarından birini, Gary Gilmore davasını inceler. Kitap, Gilmore’un davasının sadece hukuki bir olay değil, aynı zamanda 1970’lerin toplumsal ve siyasi kaymalarının bir ürünü olduğunu öne sürer.

📌 Gary Gilmore Vakası: Ölümü Talep Eden Adam

1976 yılında, Gary Gilmore, Utah’ta iki kişiyi öldürdü. Dava, ABD Yüksek Mahkemesi’nin 1972’de ölüm cezasını anayasaya aykırı bulduğu bir dönemin hemen ardından geldi. Gilmore’un vakasını bu kadar benzersiz yapan şey, onun kararına itiraz etmek yerine, cezasının derhal infaz edilmesini talep etmesiydi.

Gilmore, avukatlarının temyiz çabalarını reddetti ve “ölme hakkını” savundu. Bu durum, medyada büyük yankı uyandırdı ve halkın dikkatini hızla ABD adalet sistemine ve özellikle ölüm cezası tartışmasına çekti.

🤯 “Protesto Psikozu” Tezi Ne Anlatıyor?

Kitabın başlığı olan “Protesto Psikozu”, Gillon’ın temel tezi üzerine kuruludur:

Gillon, Gilmore davasının, 1960’lar ve 70’lerde yaşanan toplumsal huzursuzluk, Vietnam Savaşı karşıtı protestolar, radikal siyasi hareketler ve sivil haklar mücadelesi gibi olaylardan halkın duyduğu toplu yorgunluğu ve tepkiyi kanalize ettiğini savunur.

  • Toplumsal Gerilimlerin Yansıması: Halkın büyük bir kısmı, Vietnam yenilgisi ve sürekli protesto eylemleri nedeniyle düzenin bozulduğu hissine kapılmıştı. Gilmore’un infaz talebi, bu düzensizliğe karşı sertlik, kesinlik ve düzenin yeniden sağlanması arayışına sembolik bir yanıt sağladı.
  • Kanun ve Düzen Vurgusu: Gilmore’un kararlılığı, halkın bir kısmının gözünde, devletin yozlaşmış düzeni yeniden tesis etme gücünü temsil etti. Bu, “Kanun ve Düzen” (Law and Order) söyleminin güçlendiği bir döneme denk geldi.
  • Adli Dönüm Noktası: Gilmore’un infazı, 1977 yılında gerçekleşti ve ABD’de 10 yıllık bir aradan sonra ölüm cezasının yeniden uygulamaya konulduğu ilk vaka oldu.

⚖️ Kitabın Önemi ve Mirası

Gillon, kitabında Gilmore’un sadece basit bir katil olmadığını, aynı zamanda hukuk, medya ve kamuoyu arasındaki karmaşık ilişkinin merkezinde yer alan bir figür olduğunu gösterir.

  • Medya Etkisi: Dava, medyanın yoğun ilgisi sayesinde ulusal bir fenomene dönüştü. Gilmore’un infazı, infaz mangası ile gerçekleştirilen son infazlardan biri olması nedeniyle de sembolik bir ağırlık taşıdı.
  • Ölüm Cezasının Yeni Çağı: Kitap, Gilmore’un davasının, ölüm cezası tartışmasını siyasi bir araç haline getirdiğini ve sonrasında gelen sert cezalandırma eğilimini nasıl tetiklediğini analiz eder.

Özetle, “The Protest Psychosis”, Gary Gilmore davasını kullanarak, Amerikan siyasi ve hukuki manzarasının nasıl kökten değiştiğini, bireysel bir suç vakasının kolektif psikoloji üzerindeki etkisini ve ölüm cezasının kalıcı olarak yeniden tesis edilme sürecini derinlemesine inceleyen önemli bir tarih çalışmasıdır.

70

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...