Yanıp kül olan İskenderiye Kütüphanesi’nden kurtulan bilimin en eski kitabı Türkçede

Bu toprakların ilklerinden olan ve yanıp kül olan İskenderiye Kütüphanesi’nden kurtulan Bilimin En Eski Kitabı unvanını taşıyan Pitane?li Autolykos’un kaleme aldığı bilim kitabı nihayet Türkçeye çevrilerek doğduğu topraklara geri döndü.

Anadolu, özellikle de Batı Anadolu bilimin doğduğu ve şekillendiği topraklar olarak tarihe geçmiştir. Mesela ilk otopsi, ilk burç tasarımları, ilk küre geometrisinin hesabı, diyalektiğin ilk ifadesi hep bu topraklardan doğdu… Zaten Anadolu’da “Güneşin Doğduğu Yer” demek… İşte bu toprakların ilklerinden olan ve yanıp kül olan İskenderiye Kütüphanesi’nden kurtulan “Bilimin En Eski Kitabı” unvanını taşıyan Pitane?li Autolykos’un kaleme aldığı bilim kitabı… Bu kitap nihayet, Türkçeye çevrilerek doğduğu topraklara geri döndü.

?Güneş?in doğduğu yer? anlamına gelen Anadolu, Batı Anadolu?da yetişen büyük düşünürleriyle de antik dünyada bilimin doğduğu yer unvanına hak kazanmıştır. Doğanın belirli kanunları olduğunu sezen bilimin Batı Anadolu?lu bu öncüleri, MÖ VI. ve VII. yüzyılda doğa olaylarının yorumlanmasını dinsel kalıplarından kurtararak özgür eleştirel düşünce yöntemi ile ele almış ve bugünkü uygarlığımızı oluşturan doğa bilimlerinin temellerini atmışlardır.
Bunların başında gelen Miletos?lu bilimcilerin öncüsü MÖ 28 Mayıs 585 tarihinde meydana gelen bir güneş tutulmasını önceden haber vermesiyle (Herodotos, I, 74) ün kazanmıştı. Thales eski Lidya bölgesindeki (Magnesia) bazı demir filizlerinin demir üzerindeki çekim etkisini de ilk gözlemleyenlerden birisidir. Geometrinin bazı önemli temel teoremleri onun adını taşımaktadır.

BİLİMİN İLKLERİ
Thales?ten daha genç olduğu bilinen Miletos?lu Anaksimandros, yaptığı ilk bilimsel eleştiri, geliştirdiği ilk kozmoloji, çizdiği ilk dünya haritası (pinaks), oluşturduğu ilk organik evrim teorisi ve yazdığı ilk düzyazı doğabilim kitabıyla, doğabilimlerinin kurucularından olmasının yanı sıra Anaksimandros ayrıca güneş saatinin ilk mucidi ve dünyanın boşlukta durduğunu ilk söyleyen bilgindir.
İyonyalı büyük doğabilimcilerin ve filozofların önde gelen temsilcilerinden biri de felsefede diyalektik yönteminin babası olan Efesli Herakleitos (MÖ yak. 550-475) ?tur. Efes?te bir rahip-kral ailesinden gelmesine rağmen tüm bu unvanlarını terkeden Herakleitos özellikle daha önceki madde teorilerini ele alıp irdelemiş, doğada hiçbir şeyin olduğu gibi kalmayıp sürekli değiştiğini farkederek her şeyin aslında bir süreçten ibaret olduğu düşüncesini ileri sürmüştür. ?Aynı nehre iki defa girilmez? ve ?her şey akar? özdeyişleriyle doğanın en temel niteliğini vurgulamış ve bu saptaması onu çağlar boyu ünlü kılmıştır.
MÖ 5. yüzyılda Tenedos’ta (Bozcaada) doğup yaşayan Kleostratos, ise astronomide ?okteteris? ya da sekiz yıllık çevrimi bulan ve bugün kullandığımız burç işaretlerini ilk düşünen bilim adamıdır. Bugünkü İzmir ili sınırları içindeki Kolophon’lu (Değirmendere) Ksenophanes (yak. MÖ yak. 570-475) o dönemde yaygın olan çoktanrılı dine karşı çıkıp Tanrı?nın tekliğini savunmuştur. Urla?da (Klazomenai) doğan Anaksagoras (MÖ 500 – 428) ise ay ışığının Ay?dan değil Güneş?ten kaynaklandığını farkederek Ay ve Güneş tutulmalarının doğru bir açıklamasını da yapmıştır.
MÖ 315?te Mersin yakınlarında Soloi’de (Mezitli) doğan Aratos?un “Diosemeia/Phainomena” (Gökyüzü Olayları) adlı eseri, meteoroloji biliminin ilk temel eseridir. İlk gerçek bilimsel yıldız kataloğunu, MÖ 2. yüzyılda Nikaia’lı (İznik) Hipparkhos hazırlamıştır. Bugünkü İzmir ili Ahmetbeyli ilçesi sınırları içindeki Klaros?ta MÖ 2. yüzyılda doğan Nikandros ise farmakolojinin kurucusu sayılır. Khalkedon’lu (Kadıköy) Herophilos, ilk otopsiyi yapan bilim adamı olarak pek çok anatomik tanımlara ilk adı vermiş, nabzın kalp atışlarıyla eşzamanlı olduğunu ilk kez açıklamış, rakibi Keos?lu Erasistratos ile birlikte anatomi ve patolojik anatomi bilimlerinin kurucusu olarak kabul edilmiştir.

365 GÜN ALTI SAATİN HESABI

Muğla ilimizin Datça Yarımadası?nın ucundaki Knidos’ta (Tekir Burnu) doğan Eudoksos, Güneş?in, Dünya?nın ve Ay?ın çapını ilk kez hesaplayan ve “1 yıl = 365 gün 6 saat” değerini ilk veren astronomdur. Knidos?ta kurduğu gözlemevinde Kanopos dahil pek çok yıldızı izlediği bilinmektedir. Dünyanın kendi ekseni üzerinde yirmi dört saatte döndüğünü söyleyen ilk düşünürlerden birisi Herakleia Pontike’li (Karadeniz Ereğlisi), MÖ 4. yüzyılda doğmuş olan Herakleides?tir. MÖ 262?de Antalya yakınındaki Perge’de (Aksu) doğan Apollonios, Antikçağ?ın en önemli matematikçilerinden biri olup; matematiğin bir bilim olarak kurucularından sayılır. MÖ 2. yüzyılda Marmara bölgesinde doğup yaşayan ve bu yüzden de Bithynia?lı olarak anılan ünlü astronomi ve matematik bilgini Theodosios, küre geometrisinin kurucusu olarak kabul edilmektedir.

Prof. Dr. Umur Daybelge?nin hazırladığı ve Türkçeye yeni çevrilen ?Bilimin En Eski Kitabı? da günümüzden yaklaşık 2300 yıl önce İzmir?in Çandarlı (antik Pitane) yöresinde Autolykos tarafından yazılmıştır. “Bilimin En Eski Kitabı”nın yazarı matematikçi ve astronom Pitane?li Autolykos (Otolikos), Prof. Daybelge tarafından Türkçeye kazandırılan bu eserinde, tasarımı Eudoksos?a (Evdoksos) ait olan mekanik bir evrenin aksiyomatik geometrik modelini ortaya koymuştur. Bu mekanik tasarıma eleştirel bir gözle bakan ilk kişi de yine Autolykos olmuştur. Arkeoloji ve Sanat Yayınları tarafından yayımlanan kitapta Yunanca aslı ve Türkçe çevirisi sunulan ?Bilimin En Eski Kitabı? 3 kısımdan oluşmakta: Hareket eden bir küre üzerine, Doğuşlar ve Batışlar Üzerine, Doğuşlar ve Batışlar Üzerine…
Bu toprakların tarihinin ne denli güçlü ve köklü olduğunu ortaya koyan bu özel kitap, Prof. Dr. Umur Daybelge?nin titiz çalışmalarıyla bir kez daha doğduğu topraklarda hayat bulmuş oldu.

Nezih Başgelen
(17 Aralık 2012, Vatan Kitap Eki)

Kitabın Künyesi
Bilimin İlk Kitabı
Orjinal isim: Pitaneli Autolykos
Umur Daybelge
Yayıma Hazırlayan: Nezih Başgelen
Arkeoloji ve Sanat Yayınları / Antik Edebiyat ve Kültür Eserleri Dizisi
Aralık 2012
281 sayfa

Tanıtım Yazısı
Bu kitabın konusu, Bilimin En Eski Kitabı olma ününü taşıyan ve günümüzden yaklaşık 2300 yıl önce İzmir?in Çandarlı yöresinde yazılmış olan bir eserle ilgilidir. Bu kitabın ön kısmında da Autolykos?un yaşadığı dönem ve coğrafya hakkında özet bilgiler verilmektedir. Bilimin En Eski Kitabının yazarı olan matematikçi ve astronom Pitaneli Autolykos (Otolikos) bu eserinde, tasarımı Eudoxos?a (Evdoksos) ait olan mekanik bir Evren?in aksiyomatik geometrik modelini ortaya koymuştur. Bu mekanik tasarıma eleştirel bir gözle bakan ilk kişi de yine Autolykos?dur. Autolykos?un Eukleides (Öklid) Geometrisinin bazı teoremlerine katkısının olduğu da öne sürülmektedir. Bu kitapta Yunanca aslı ve Türkçe çevirisi sunulan Bilimin En Eski Kitabı, 3 kısımdan oluşmaktadır: a) Hareket eden bir küre üzerine, b) Doğuşlar ve Batışlar Üzerine, 1. Kitap, c) Doğuşlar ve Batışlar Üzerine, 2. Kitap.

Autolykos?un bir diğer ünlü eseri de onun Pitane?de yetiştirdiği bir öğrencisidir. Bu öğrenci, daha sonra Atina?ya giderek Platon?un Akademisi?nde öğrenim görüp öğretim kadrosuna katılan ve sonra da Akademi?ye Başkan seçilen Arkesilaos?dur. Bu Başkan zamanında Akademi?nin bir reform geçirdiği ve Orta Akademi denilen döneme geçtiği bilinmektedir. Arkesilaos bir yandan Sokrates diyalektiği?ni ileri götürmüş diğer yandan da ilk kuşkucu filozoflar arasında yeralmıştır.

Yorum yapın

Daha fazla Bilim
Darwin ve Evrim Teorisi (Evrimi Anlamak İçin Binbir Hayvan Hikayesi ) – Marc Giraud

Hayvanların tarihsel gelişimini ele alan bu kitap bize Darwin'in düşüncesi hakkında bilgiler sunarken aynı zamanda insanlık tarihine de ışık tutmayı...

Kapat