Emmanuel Levinas’da Olağanüstü Karşılaşmanın Felsefesi – Mert Sarı

Bu yazımızda özneler arası aşkın iletişim olanağını en yetkin biçimde işleyen düşünürlerden birini ele alacağız. Emmanuel Levinas’ın felsefi metni, ötekiyle bir olağanüstü karşılaşmanın olanaklarını çözümler. Tıpkı Martin Buber’in anlatısındaki gibi Levinas’ta da benin karşısında bir başka ben, bir sen, bir öteki vardır. Öteki başka oluşuyla benden, benim gerçekliğimden ayrımlaşır. Ötekinin başka oluşu iletişimde hiçbir zaman … Devamını oku

Arthur Schopenhauer Felsefesinde Aşkın Metafiziği – Mert Sarı

Kısa tutulmak durumunda olan bir yazıda, bütünsel bir düşünceyi tümü ile ele alış yerine, ilgili düşünürün düşünce sistemindeki kimi öğeleri değerlendirmek çok daha akıllıca bir iletişim yordamı olsa gerek. Schopenhauer’ın başyapıtı kuşkusuz istenç ve tasarımlama olarak Dünya’dır (irade ve tasavvur olarak dünya). Bu kült yapıt pek çok konuda derinlik kavrayışla, iç görüler içermektedir. Ünlü aşkın … Devamını oku

Jean Paul Sartre da Özgürlük Metafiziği – Mert Sarı

Bendenizin felsefeye ilgisi, yönelimi yazın (edebiyat) üzerinden deneme üslubu iledir. Dolayısıyla ereğim akademik bir felsefeden çok yazınsal bir felsefeyi kotarmaktır. Felsefi gizemli, tuhaf insan gerçekliğinin yorumlamakta bir entelektüel araç olarak görmekteyim. Bu felsefi uğraşım varlığıma birazcık erdem katıyorsa o da işin cabası, kısa günün karı. Yine yazınla felsefeyi bireşime vardıran bir kişi olan Jean Paul Sartre ilginç bir düşünür. Bu kısa yazıda onun idealist sayabileceğimiz özgürlük felsefesini eleştirmek istiyorum.
Yine başlangıçta bir kavramsal ayrıştırma gereklidir. Çünkü felsefe çalışması temelde bir kavram çalışmasıdır. Varoluş felsefeleri insan bireyinin, hayatla sorunlu ilişkisini ele alır. Yaşam sözcüğü yerine neden hayat sözcüğünü yeğlediğimi merak edenlere

Devamını oku

Dr. Engin Geçtan’ın Ruh Biliminde Psikanalizin ve Varoluşçu Öğretilerin Bireşimi – Mert Sarı

İnsan mutlu olmak değil; haklı olmak, egemen olmak ister. Yine insan, gerçekte kısıdı olan yaşama süresini ve vital enerjisini yapıcılığa, sevişmeye, bilgilenmeye, seyahat ermeye değil; yıkıcılığa, savaşlara, anlamsız çabalara yatırır. Büyük bir kamusal alanın sahnesini doğa gezilerine ve sahici insanlarla iletişime yeğler. Bu gözlemler de psikanalizin insan ruhsallığının usdışı ve bilinçdışı itilimlerin basıncı altında devindiği önermesini doğrular. 20. yüzyıl, kitle savaşları ve faşizmle, bize insanın özerk bir özne olmaktan çok manipüle edilebilir bir kitle nesnesi

Devamını oku

Ludwig Wittgenstein Düşüncenin Odağında Dil ve Bilinç – Mert Sarı

Erkut Sezgine…

Ludwig Wittgenstein, 20. yüzyılın üzerinde en çok tartışılan düşünürlerinden biridir. Onun bu denli ilgi çekici bulunmasında, ürettiği felsefi kavrayışın yanı sıra, hayli sıra dışı kişiliğinin de payı var. Bu nedenle, genel çizgileriyle Wittgenstein’m felsefi kavrayışını anlatmadan önce yaşam öyküsünden bahsetmek istiyorum. Wittgenstein 1889’da Musevi kökenli bir fabrikatörün oğlu olarak Viyana da dünyaya geldi. Babaevinin

Devamını oku

Türkiye?de Güzelin Biliminin Temelleri ve Prof. Dr. İsmail Tunalı – Mert Sarı

Güzelin bilimi
Estetik, kendisini güzellik değerinin incelenmesine adamış bir felsefe disiplinidir. Ancak estetik disiplininin felsefe tarihindeki kurucusu ve isim babası Alexander Baumgarten, estetiği “güzelin bilimi” olarak nitelendirdiği için ben de onun tamlamasını alt başlık olarak kullanmakta sakınca görmedim. Baumgarten, estetik disiplinini estetik duyguyu ve estetik hazzı inceleyen bir bilim olarak tanımlamaktadır. Estetik çözümleme, estetik hazzı ve estetik duyumu incelemesiyle ampirik; ama estetik değer ve estetik yargıyı incelemesi bağlamında da mantıksal bir disiplindir.

Devamını oku

Frankfurt Okulu’nda Aydınlanmanın Diyalektiği – Mert Sarı

20. yüzyılın ilk yansında Almanya’nın Frankfurt kentinde, özerk bir kurum olan Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü bünyesinde gelişen eleştirel sosyal felsefe üzerinde temelleri atılan Frankfurt Okulu düşünü, 20. yüzyılın ve günümüzün temel düşünce akımlarından biridir. Modernitenin olumsuzlanmasından doğan postmodern düşüncenin pek çok temsilcisi, kendisini Frankfurt okulu eleştirisinin sürdürücüsü saymaktadır.

Örneğin Michel Foucault, Jacques Derrida gibi adlar, sık sık kendi kavrayışlarının; Frankfurt Okulu’ndan esinlendiğini belirtmiştir. Frankfurt Okul’u düşünsel ve örgütsel

Devamını oku

Kısa Felsefi Antropoloji Notları – Mert Sarı

Felsefi antropoloji başlığı çok boyutlu ve geniş oylumlu bir konudur. Böylesi bir başlığı, kısa bir yazının sınırlılıkları içerisinde tüketebilmek, dahası işleyebilmek olası olmasa gerektir. O bakımdan bu geniş çevrene(ufka) ancak kimi kısa notlar halinde değineceğim.

Antropoloji terimi eski Yunanca bir sözcük olan antrophos sözcüğünden türemiştir. Antropoloji teriminin özleşmiş karşılığı ?insan bilimi?dir. Antropoloji, insan varlığını olgusal bir bilim yaklaşımıyla inceler. Felsefi antropoloji ise insan gerçekliğinin düşünsel, felsefi-spekülatif bir yaklaşımla çözümlenmesidir. Bu bakımdan antropoloji görgül(deneysel) bir bilim dalı iken felsefi antropoloji bir felsefe disiplinidir.

Devamını oku

Sorgulanmamış Bir Yaşam, Yaşamaya Değer Değildir – Mert Sarı

İnsanların büyük çoğunluğu kolaycılık eğilimindedir. Her şey için kısa ve rahat anlaşılır reçeteler isterler. Oysaki yaşama sanatı, kolaycılıktan nefret eder. Çünkü hazır kalıplar, yaşama sanatını indirger ve katılaştırır. Anlamlı bir felsefi kavrayışı edinmek yaşamsal bir önemdedir. Deyim ye­rindeyse bu durum, can alıcı bir sorundur. Kimi insanlar bu yargıya, dudak kenarla­rındaki istihza kıvrımlarıyla küçümseye­rek gülebilirler. Ancak … Devamını oku

Afşar Timuçin’in Düşünce Tarihi Yapıtında Bütünsel İnsan Kavrayışı – Mert Sarı

Afşar Timuçin, yetkin bir seçicilikle, çağdaş yazında yoğunlaşılması gereken yazar ve yapıtlara çekiyor dikkatimizi. İlgili okurların, burada ancak başlıklarını sıralayabildiğim üç ciltlik yapıtta çok daha fazlasını bulacağından hiç kuşkum yok.

Tür bilinci kavramı, tüm insansal ol­guları, insanlık tarihinin gelişimi ekseninde görebilme bilincini anlatın İn­sanlık tarihinin gelişiminin öyküsüdür tür bilinci. Bütünsel insan kavrayışı ise, bireyin bilimsel, düşünsel, sanatsal ve yazınsal kav­rayış yetkinliğini anlatır.

Devamını oku

Sokrates’in ve Erdemin Yenilemezliği Üzerine – Mert Sarı

Sokrates Son Hamlesiyle Atina Kitle Demagoglarının Yasallaştırılmış Nasıl Cinayet Sorumluluğu Altında Bıraktı?
Kent soylu aydınlanmasının değerli düşünürü John Stuart Mill ? doyumsuz bir Sokrates olmak,doyumlu bir domuz olmaye yeğdir?der.
Toy ilk gençlik yıllarından bu yana bir düşünce iyice yer etmişti bilincinde. ?küçük bir davanın kazananı olmaktansa, çok büyük bir davanın yitireni olmak yeğdir.? Friedrich Wilhelm Nietzsche ise üst insana göndermede bulunarak insanlığın kaçınamayacağı yetkinleşme varlığını bütünleme göreviyle yükümlüyor. Ecce Homo adlı yapıtında şöyle diyor Nietzsche: ?Davamın büyüklüğü ile çağdaşlarımın küçüklüğü arasındaki orantısızlık öyle büyüktü ki beni hiç fark etmediler bile?.

Devamını oku

Düşünce Tarihinde Hayvanlar ve Doğa – Mert Sarı

Bu kısa yazıda sınırlı tümcelerle felsefi bir yaklaşımla hayvanların varlığını ve doğa sorunsalını ele almak istiyorum. Konunun önemi karşısında bu kısa yazı kaçınılmaz olarak yetersiz, kifayetsiz kalacaktır. İleride belki bu felsefi sorunsalı daha geniş tartışma sözkonusu olabilir.
Kadim Hint düşüncesinde önde gelen bir öğreti olan Jainizm özellikle doğa dostu bir anlayış taşıyordu. Jainizm?e göre canlı doğaya saygı en temel davranışsal ilkeydi. Bu amaçla Jainistler bir haşaratı bile ezip öldürmemek için yoğun bir dikkat gösterirlerdi. Vejetaryan beslenirler gerekmedikçe ufak bir otu ezmemeye çalışırlardı.

Devamını oku

Uzun Yaşanmış Bir Akşamdan Bilinç Sahneleri ? Mert Sarı

İstiklal Caddesinde, Neco?yla yüksek bir yapının teras barındayız. Teras barın görüş alanı İstanbul?un ana manzarasını çepeçevre kuşatıyor.
Necoya soruyorum:
Neco, İstanbul her zamanki gibi kent ışıklarından derinmiş siyah inci gerdanlığını takınmış mı?
Neco beni yanıtlıyor.
Takınmış Mert Hocam, her zamanki gibi takınmış.
Biliyor musun Neco, İstanbul?un gerdanlığındaki bu iri siyah inciler Bahreyn denizi açıklarında derin sulardan çıkartılır. Tatlı suların karıştığı dip akıntıları vardır bu denizde. Ve büyük köpek balıkları. Yürekli inci avcıları bunları göze alarak dalarlar istiridye incileri için.

Devamını oku

İnanıyorum Buna! ? Mert Sarı

İnanıyorum buna!
Yağmurlu bir Sarayburnu akşamında şakaklarından süzülen yağmur sularının ara sıra bir gözyaşı damlası karıştığına.
O başıboş, hovarda, sevecen Sait Faik gibi.
İnanıyorum buna!
Her şeyin bir insanı sevmesiyle başlayacağına.
Dostoyevski?nin haklılığına dünyayı sanat güzelliğinin kurtaracağının, kişioğlunu her türlü kendine dönüklüğünden, çıkarcılığından arıtacağına.
İnanıyorum bütün bunlara.

Devamını oku

Karl Raimund Popper ve ?Açık Toplum ve Düşmanları? Üzerine ? Mert Sarı

Türkiye?de vulgarize edilmiş ?Açık Toplum? söylemi,? Açık Toplum?un kendisine karşı delişmen bir rüzgarın saçlarımızı savurduğu Yenikapı sahilinde Filiz, Ben, Pusat ve arkadaşlar topluluk halinde yürümekteyiz. 1990 Aralık ayının puslu, kapanık bir öğleden sonrası. Boşuna söylememiş ozan Ahmed Arif ?Aralık sevmem, çok netameli aydır?. Biraz da anlayışsız öğrenci yurdu görevlilerine içerlemiş olan Can haykırıyor: ?O gün geldiğinde bu ülkenin yoz egemenlerine en ağır devrimci şiddetini uygulayacağız?. Bu defa ben içerliyorum. ?Devrim, asla keyfi ve hukuksuz olmayacak, olanaklı en az acıyla, acının insanlığın gündeminden adım adım kalktığı bir tarihsel dönemi atacak devrimci eylem. Hiçbir insan harcanamaz, en gereksiz insan dahi feda edilmemeli. Her birimiz her an diğer insanların başta yaşama hakkından sonra da esenliğinden sorumluyuz.? Söylediklerim

Devamını oku

Özgeciliğe Adanmış Bir Yaşam: Simone Weil ? Mert Sarı

Dupduru Türkçesine hayran olduğum Melih Cevdet üstadın, Zülfü Livaneli?ce ezgilendirilmiş anı şiirini herkes bilir. 50?li yılların başında ABD?de haksız bir suçlamayla elektrikli sandalyeye gönderilmiş Rosenberglere adanmıştır o şiir. ? Sevdiğim çiçek adları gibi, sevdiğim sokak adları gibi tüm sevdiklerimin adları gibi adınız geliyor aklıma?. İşte böyle düşer benim aklıma Simone Weil adı.

Kahraman uluslar yoktur hiçbir zaman. Her ulusun kendi kahraman ve korkakları vardır. Hiçbir kahramanlık çağı da yaşanmadı henüz, her çağ kendi kahraman, düzenbaz ve soytarıları yaşadı. Simone Weil ?in yaşamı özgeciliğe, insanlık ülküsüne adanmış son çağ heroslarından. Dostlarım bağışlasınlar ne zaman güzelliği, erdemliliği düşünsem eski yunanca sözcükler

Devamını oku

Kadının Toplumsal Ezilmişliğinin Tarihsel ve Ekonomik Arka Planı ? Mert Sarı

Kimi küçük anaerkil (matriyakarkal) yerli ekinleri dışında tüm insanlık baba ?erkini? yaşamakta. Yoğunluğu, toplumların modernleşme düzeyleriyle ters orantılı olarak farklılık gösterse de erkek egemenliği sosyal ilişkilerin yaşanılış biçiminin baskın karakteri babaerkilik ya da eş anlamıyla ata erkillik sosyal ilişkilerde kadın varlığı için cinsiyet temelinde eşitsizlik, ayrımcılık ve hiyerarşi doğururken erkek cinsine toplumsal üstünlük, öncelik ve güç saptamakta. Kısacası cinslerin, cinsiyetlerinden kaynaklanan eşitsizlik ve zor içerikli toplumsal ilişkiler ata erkilliğin belirgin sosyal vasfı.

Ataerkil ilişki düzenlerinin nasıl üretilip, (toplumsallaşma) yeniden üretildiği (toplumsallaştırma) ideolojik dayanaklarını oluşturan toplumsal yargı ve önermeler vb? gibi konular bu çalışmanın öncelikli ilgi odağı teşkil ediyor. Ancak ben çalışmanın

Devamını oku

Martin Heidegger düşününde varlık ve zaman – Tüm varoluş olanaklarının ufuk çizgisi ve son sınırı olarak zaman kavramı, Mert Sarı

Bu ve izleyen bir kaç yazımızda düşün yapıtları üzerindeki ateşli tartışmaları bir türlü dinmek bilmeyen Martin Heidegger’i (1889?1976) ele alacağız. Martin Heidegger; Hegel, Marks, Nietzsche, Freud Frankfurt Okulu üyeleri ile birlikte en çok tartışılan yüksek kişiliklerden bir tanesidir. Böylesine ince kıvrımlarla bezenmiş bir düşün yapısını bir kaç yazının sınırları içerisinde tüketmeye kalkışmak bizi kaçınılmaz olarak bir vulgarizasyona (basitleştirme) zorunlu kılacak. Neylersiniz ki çağımız tümden bir vulgarizasyon ve banalite (bayağılaştırma) çağı. İlkin Heidegger’in başyapıtı sayabileceğimiz ve 1927 ‘de felsefe ve görüngübilim yıllıkları içersinde yayınlanan “varlık ve zaman” yapıtına değineceğim. Kanımca Heidegger, insanın, evren, toplum, hayat karşısındaki konumunu en anlamlı biçimde ortaya koymuş çözümlemiş bir düşünürdür. Türkçe bir sözcük olan yaşam sözcüğü yerine Arapça kökenli bir sözcük olan hayat sözcüğünü bilinçle seçmiş bulunmaktayım. Yaşam sözcüğü organizmanın canlılık yetisini dile getirirken hayat sözcüğü buna ek olarak onun varoluş bilincini anlatır. Ruhbilim, toplumbilim,

Devamını oku

Karl Jaspers Düşününde Sınır Durumlar Kavramı ? Mert Sarı

Kişioğlunun Yaşamda Kafasını Duvara Toslamasının Felsefesi

Başlangıçta bir kavramsal ayrıştırmanın gerekli olduğunu düşünmekteyim. Burada ?sınır durumlar? kavramı Jaspers felsefesine içkin özgün felsefe terimi olarak kullanılmıştır. Ruh hekimliğindeki nevrotik, psikotik sınıflandırmanın yanı sıra Borderline ruhsal bozuklukları anlatan sınır durumuyla karıştırılmamasını dileriz. Karl Jaspers ?in mesleği de olası böylesi bir karmaşada etkili olabilir. Felsefe kürsüsünde öğretim üyeliği öncesinde kendisi psikiyatri uzmanlığı edinmiştir. İlk önemli çalışması da ?Dünya Görüşlerinin Ruhbilimi? yapıtı

Devamını oku

İnci dizili kolyeli büyülü bir kadına ? Mert Sarı

Edebiyatsever bir iktisat Profesörü hanımefendiye?
Hocam iktisatçı Profesör Doktor Türkel Minibaş?ın eşsiz anısına?

İstanbul Üniversitesi?nin bahçesindeki ulu kestane ağaçlarının arasında oturduğum banka günışığı demetleri saçılıyordu. İstanbul mayıslarının bildik serinliğine baygın bir bahar kokusu karışıyor. Baharın gergin delişmenliği biyoritmlerime yansımış olması gerekti. Serde gençlikte olunca içimde her türlü haksızlığa karşı bir vur-kırcılık etkisi kaynıyor. Bu ülke, benim sevgili ülkem niye daha çok etkin üretmiyor ve niye ürettiklerini yoksullarıyla bölüşmüyor. Ve birden bilincim,

Devamını oku

Cezaevi kontör yükleme