Mary Shelley, romanının adını neden Frankenstein ya da Modern Prometheus koydu?

Mary Shelley’in Frankenstein ya da Modern Prometheus Başlığının Akademik İncelemesi: Mitolojik Yeniden Yorumlama ve Etik Uyarı

Mary Shelley’in 1818 tarihli romanına verdiği Frankenstein ya da Modern Prometheus başlığı, eserin merkezi temalarını ve akademik derinliğini yansıtan kasıtlı ve yoğun bir tercihtir. Bu ikili başlık, sadece gotik bir hikâye anlatmakla kalmaz, aynı zamanda Batı düşünce tarihinde bilginin, yaratımın ve bunun getirdiği sorumluluğun kadim sorunlarına bir atıfta bulunur (Levine, 1973). Başlığın “akademik” ağırlığı, Victor Frankenstein’ın eylemlerini Yunan mitolojisinin en önemli figürlerinden biriyle eşleştirerek, romanın bilimsel ve etik boyutunu yüceltmesinden kaynaklanır.

1. “Modern Prometheus” Atfı: Bilginin Çalınması ve Cezası

Prometheus, Yunan mitolojisinde insanlığa ateşi (ve dolayısıyla bilgiyi, teknolojiyi) tanrılardan çalarak getiren ve bu cüretkârlığının bedelini (sonsuz işkence) ağır ödeyen bir Titandır (Shelley, 1818). Başlığın bu kısmı, Victor Frankenstein’ın eylemlerini doğrudan bir mitolojik paralel içine yerleştirir:

• Ateş/Yaşam Gücü: Prometheus’un ateşi çalması gibi, Victor da yaşamın sırrını (“life’s secret”) ifşa ederek veya “çalarak”, insana ait olmayan bir gücü gasp eder (Sunstein, 1989). Victor’un bilime olan tutkusu ve doğanın en kutsal sınırlarını aşma çabası, tanrısal otoriteye karşı gelen Promethean isyanı olarak görülür.
• Aşırı Hırs (Hubris) ve Bedeli: Promethean eylemin temelinde hubris (aşırı gurur ve cüretkârlık) yatar. Victor da, kendi bilimsel yeteneğine olan inancıyla, sonuçlarını düşünmeden ölüme karşı gelme cüretini gösterir. Roman, Prometheus’un işkencesine benzer şekilde, Victor’un yarattığı eserin yıkımı ve kişisel trajedisi aracılığıyla bu hırsın bedelini ödediğini gösterir. Bu, bilimin kontrolsüz ilerlemesine yönelik erken bir etik uyarı niteliğindedir (Levine, 1973).

2. “Frankenstein” ve Modernlik Eleştirisi

Başlığın ilk kısmı olan “Frankenstein”, Victor’un soyadını temsil eder ve mitolojik atfın “Modern” yönünü somutlaştırır. Shelley’in tercihi, mitolojik arketipi Sanayi Devrimi ve Aydınlanma sonrası dönemin modern bilim insanı figürüne taşır:

• Romantik Dönem Eleştirisi: Roman, Aydınlanma’nın getirdiği akılcılığın ve bilimsel determinizmin, duygusal ve ahlaki değerlerden kopuk bir biçimde uygulandığında ne tür felaketlere yol açabileceğini sorgular. Victor Frankenstein, bilimsel bilgiyi ahlaki sorumluluktan üstün tutan “modern” düşünce yapısının prototipidir (Rieger, 1974).
• Yaratıcının Kimliği Sorunu: Yaratığına kendi soyadını vermeyen Shelley, başlıkta yaratıcının adını öne çıkararak, trajedinin kaynağının yaratıkta değil, yaratıcının ahlaki eksikliğinde olduğunu vurgular. Yaratık, sadece Victor’un kontrolsüz bilimsel arzusunun fiziksel bir sonucudur (Baldick, 1987).

3. İkili Başlığın Amacı

Bu ikili başlık yapısı, Shelley’in anlatısına katmanlı bir anlam kazandırır:

Başlık Bölümü	Anlam Katmanı	Vurgulanan Tema
Frankenstein	Bireysel ve Olay Odaklı	Yaratıcının Kişisel Trajedisi ve Bilimsel Hata
Modern Prometheus	Evrensel ve Mitolojik	İnsanın Gücü Aşma Arzusu ve Etik Sorumluluk

Shelley, bu başlık tercihiyle, bireysel bir dehşet hikâyesini (Frankenstein), bilimsel ve felsefi bir tartışmaya (Modern Prometheus) dönüştürerek, okuyucusunu sadece korkutmak yerine düşündürmeyi amaçlamıştır. Başlık, romanın sadece gotik bir eser değil, aynı zamanda bilimsel etik ve ahlaki sorumluluk üzerine yazılmış kalıcı bir yorum olduğunu akademik olarak tesciller (Bloom, 1965).

---

Kaynaklar

• Baldick, C. (1987). In Frankenstein’s Shadow: Myth, Monstrosity, and Nineteenth-Century Writing. Oxford University Press.
• Bloom, H. (1965). “Afterword” to Frankenstein: Or, The Modern Prometheus. Signet Classic.
• Levine, G. (1973). Frankenstein and the Tradition of Realism. Novel: A Forum on Fiction, 7(1), 14–33.
• Rieger, J. H. (1974). The Mutiny Within: The Heresies of Percy Bysshe Shelley. George Braziller.
• Shelley, M. W. (1818). Frankenstein; or, The Modern Prometheus. Lackington, Hughes, Harding, Mavor & Jones.
• Sunstein, E. W. (1989). Mary Shelley: Romance and Reality. Johns Hopkins University Press.