Spektrumdan Derin Otizme: Tanı Kitapları Neden Durmadan Değişiyor?
Eksiklik Odaklı Zihniyetten Ayrımcılık Tehlikesine
Yazar: Jungish
(Tanıların Dansı: Hangi Etiket, Kime Ne Kadar Hizmet Eder?)
Aziz Okuyucularım, Ey Sürekli Değişen Etiketlerle Yaşayanlar!
Şimdi size, otizm teşhisi etrafındaki o bitmeyen tartışmanın son perdesini anlatacağım. Ruh sağlığı uzmanları, otizm tanısının evrimini sürekli tartışıyor: “Eksikliklere” odaklanılan eski günlerden, “Spektrum” kavramının genişlemesine… Lakin son zamanlarda öyle bir talep ortaya çıktı ki: “Derin Otizm” (Profound Autism) diye yeni, ayrı bir kategori açılmalı!
Bu istek, iyi niyetli bir çabadan mı, yoksa yeni bir ayrımcılık tuzağından mı ibaret?
I. Tanının Evrimi: Eksiklikten Spektruma
Otizm tanısının geçmişi, sürekli bir daraltma ve genişletme mücadelesidir:
- Eski Eksiklik Modeli: Tarihsel olarak otizm, bireyin neler yapamadığı (sosyal etkileşim eksikliği, iletişim eksikliği) üzerine kuruluydu. Bu, patolojik ve sınırlayıcı bir bakış açısıydı.
- Spektrum Devrimi: “Otizm Spektrum Bozukluğu” kavramına geçiş, otizmin tek tip olmadığını, çok çeşitli şekillerde ortaya çıktığını kabul etti. Bu, daha kapsayıcı ve daha az damgalayıcıydı.
II. Yeni Tartışma: “Derin Otizm” İhtiyacı
Son dönemde, en büyük tartışma, spektrumun altındaki en yoğun desteğe ihtiyaç duyan bireyleri (örn. çok kısıtlı iletişim, zihinsel engellilik veya yoğun davranışsal zorluklar) ayırmak üzerine odaklandı.
- Talebin Sebebi: Bu talebi savunanlar, pragmatik ve etik nedenler öne sürüyor:
- Kaynak İhtiyacı: En yoğun desteğe ihtiyacı olan bireylerin, spektrumun daha hafif (Asperger sendromu gibi) vakalarıyla aynı kaynakları alması, adil değil. Ayrı bir kategori, bu bireylere daha yoğun ve özelleşmiş finansal ve kurumsal desteği garanti edebilir.
- Görünürlük: Spektrumun çok genişlemesi, en savunmasızların ihtiyaçlarının görünmez kalmasına neden oldu.
- Karşıt Eleştiri: Yeni Bir Ayrımcılık: Bu ayrı kategorinin getireceği tehlike, damgalama ve ayrımcılığın yeniden canlanmasıdır.
- Etiketleme: Yeni bir etiket, bu bireyleri toplumdan daha da izole edebilir, onlara “daha az değerli” muamelesi yapılmasına yol açabilir.
- Spektrumun Özü: Spektrum kavramının özü, tüm farklılıkları kapsamak iken, yeni bir ayrım, kapsayıcılık felsefesine aykırıdır.
III. Sonuç: Tanı, Kimin İhtiyacına Hizmet Etmeli?
Otizm tanısının evrimi, bize şunu gösterir: Tanılar, sadece bilimsel bir etiket değil; toplumsal kaynakların nasıl dağıtılacağını, kimin damgalanacağını ve kimin yardım alacağını belirleyen politik araçlardır.
- İhtiyaç Odaklı Çözüm: Çözüm, yeni etiketler yaratmak yerine, mevcut spektrum içinde bile olsa, her bireyin ihtiyaç düzeyine göre özelleşmiş ve bol kaynaklı destek mekanizmalarını zorunlu kılmaktır.